9 ay boyunca anne adaylarının daha kontrollü bir yaşam geçirmeleri öneriliyor. Ancak her şey sağlıklı bir doğumla bitmiyor, bebeklerini kucaklarına alan yeni anneleri daha dikkatli bir hayat bekliyor.

Hamile kalmayı planlayan bir kadın kaç ay öncesinden hamileliğe hazırlanmalıdır?

Acıbadem Bursa Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr.Tufan Bilgin: Hamile kalmayı planlayan bir kadın mevsimi düşünmeli, ne zaman gebe kalmayı, ne zaman doğum yapmayı planlıyor bunları gözden geçirmelidir. Gebelikten üç ay öncesinden itibaren bir jinekologla temas kurmalı ve gebelik öncesi dönemden taşınan süreklilik arz eden bazı hastalıkları olup, olmadığı ya da gebelikte kendisini ya da bebeği olumsuz etkileyebilecek bazı hastalıkları geçirip geçirmediği konusunda bir doktor tarafından değerlendirilmesi gerekir. Çiftler arasında kan uyuşmazlığı varsa mutlaka değerlendirilmeli ve gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.

Hamilelik öncesinde yapılması gereken tarama testleri var mıdır?

Prof. Dr.Tufan Bilgin: Öncelikle kadın organlarının gözden geçirilmesinde yarar vardır. Pap Smear her kadına kanser tarama testi olarak önerdiğimiz bir testtir. Gebelik öncesinde bu test yapılmalıdır. Kızamıkçık, toksoplazma gibi bazı enfeksiyonları geçirip, geçirmediği değerlendirilmelidir. Toksoplazma enfeksiyonları enfekte hayvan dışkısıyla kirlenmiş gıdanın insan vücuduna ağız yoluyla alınmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Ayrıca bazı hormonal fonksiyonları, özellikle tiroid fonksiyonunu da taramaktayız. Şeker ölçümleri, üre gibi böbrek fonksiyonlarını ilgilendiren bazı kan testleri yapılmasında yarar vardır. Kan grubu tayini, kan uyuşmazlığı tayini gebelik öncesinde başvurduğumuz yöntemlerdir.

Hamilelik öncesinde alınması gereken vitaminler var mıdır?

Prof. Dr. Bilgin: Birtakım beslenme değişikliklerine başvurmak gerekir. Aşırı kilo varsa kilo verilmeli ve birtakım önlemler alınmalıdır. Gebe kalmadan önce folik asit kullanılmalıdır. Gebeliğin ilk üç ayında da folik asit kullanılmasını istiyoruz. Bazı çalışmalarda folik asit eksikliği bulunan annelerin bebeklerinin, beyin ve omuriliklerinde yapısal bazı anormallikler olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmalar folik asit almayan kadınların hepsinde aynı sonuç görülür anlamına gelmiyor, fakat ihtimal artmaktadır. Bu nedenle B grubu vitaminlerinden olan folik asidi gebelik öncesinden başlayıp, üç ayın sonuna kadar kullanmak gerekiyor.

Riskli hamileler hastane seçiminde nelere dikkat etmelidir?

Prof. Dr. Bilgin: İlk olarak hekimiyle iyi bir diyalog içinde olması gerekmektedir. Gerektiğinde irtibat kuracak bir hekim seçmelidir. Hekimin önemi yanında ekibin de önemi vardır. Doğum yapacağı hastanenin teknolojik yapısı hemen her türlü imkânı sağlayabilecek durumda olmalıdır. Yoğun bakımdan görüntüleme yöntemlerine, çok branşlı hekimlerin tecrübesinden ameliyathane şartlarına kadar her şey göz önünde bulundurulmalıdır.

Doktor seçiminde önemli olan kriterler nelerdir?

Prof. Dr. Bilgin: Önemli olan hasta ile hekim arasında sıcak bir diyalogun kurulmasıdır. Gebelik dokuz aylık bir süreçtir ve bu süreçte diyalog kurulur. Hekim ile hasta arasında iyi bir diyalog kurulduğu takdirde hasta kendini daha güvende hisseder.

Doğum şekli nasıl seçilmelidir?

Prof. Dr. Bilgin: Doğum şekli seçilirken hastaya ve hastalığına göre karar verilmelidir. Fakat herhangi bir engel yoksa neden normal doğum olmasın? Hastaların önemli bir kısmı normal doğumdan korkarlar; çünkü ağrı vardır. Doğum eylemi sırasında çekeceği ağrıların çok zor bir ağrı olduğu kulaktan kulağa yayılmıştır. Fakat günümüzde epidural anestezi oldukça yaygın bir şekilde uygulanmakta ve hastalar yüzleri gülerek doğum yapabilmektedirler. Önemli olan ağrı hissinin ortadan kaldırılmasıdır.

Gebelik süresince egzersiz yapılmalı mıdır?

Prof. Dr. Bilgin: Gebelik süresince birtakım egzersizler, yürüyüşler, nefes alma egzersizleri verilmektedir. Bazı programlar dahilinde bunlar hastaya öğretilmektedir. Bunlar normal doğumun daha kolay yapılmasını sağlar. Özellikle bebeğin dışarı itilmesinde derin nefes alma egzersizlerinin yararı vardır. Bu daha kolay doğum yapılmasını sağlayacak faktörlerdendir.

Hamileler havuza ya da denize girilebilir mi?

Prof. Dr. Bilgin: Gebe kadının metabolizmasındaki hızlanma nedeniyle genellikle sıcağa karşı son aylarda bir tahammülsüzlük olmaktadır. Ancak yaz aylarında giysiler daha hafifleşir, yürüyüş yapma imkânları olabilmektedir. Yedinci aya kadar denize girebilirler. Havuzdan birtakım enfeksiyonlar kapabilirler. Ama bu gebe olmayanlarla olanlar arasında çok fazla fark oluşturmuyor.

Hamilelik sırasında jinekolojik muayenenin alttan olması bebeğe zarar verir mi?

Acıbadem Kocaeli Hastanesi Konsültan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Nilgün Öztürk: Hastalar ilk muayenede bebeğe bir şey olacağı korkusuyla alttan muayene olmak istemezler. 12. haftaya kadar bizim muayenemiz alttan oluyor. İlk muayenede gebeyi alttan muayene ile değerlendirmek istiyoruz; çünkü rahim ağzında bir yetmezlik, bir gevşeklik var mı, akıntı ya da yara var mı bunlara bakmak istiyoruz. Bu muayenenin bebek açısından hiçbir sakıncası yoktur. Spekulum dediğimiz bir aletle rahim ağzına bakıyoruz, ve Pap smear (rahim ağzından kanser tarama sürüntüsü) alıyoruz. 12. haftadan sonra, bazı özel durumlar hariç, zaten karından ultrason yapıyoruz. Gebeliğin erken dönmelerinde alttan muayenedeki ultrason (transvajinal ultrason) bebeğin detaylarını çok daha iyi verir.

Gebelik başladıktan sonra folik asit dışında alınması gereken vitaminler var mı?

Uzm. Dr. Nilgün Öztürk: Gebelik başladıktan sonra kan sayımında bir problem yoksa kalsiyum ve demir desteğini veriyoruz. Hastalar çok iyi bir şekilde kalsiyum alıyorsa da biz yine de destek veriyoruz. Çünkü gebelik döneminde kalsiyum ihtiyacı artıyor. Bebeğin ileriki hayatında osteoporozunun olmaması bile annenin gebelik döneminde aldığı kalsiyumla alakalıdır. Gebelik döneminde anne eğer iyi beslendiyse çocuk hayata daha sağlam olarak başlıyor.

Hamilelik boyunca hangi zamanda, hangi testleri yaptırmak gerekiyor?

Uzm. Dr. Öztürk: Gebe kaldıktan sonra gebelik öncesi tahlillerini yaptırmadıysa bu tahlilleri yapıyoruz. 12. gebelik haftasından önce mutlaka doktora gelip, bu tahlillerin yaptırılması, bebeğin ultrasonda görülmesi, kalp atışının görülmesi, yumurtalıklarının değerlendirilmesi gerekiyor. Bir sonraki kontrol muayenesi 11 buçuk ile 14. hafta arasında oluyor ve ikili testi yapıyoruz. Down sendromu denilen ve halk arasında mongol çocuk olarak bilinen durumun erken tarama testidir. Bebeğin ense kalınlığına bakıyoruz, ensenin belirli bir sınırın üzerinde olması bazı hastalıkların habercisi olabiliyor. Aynı gün bebeğin ultrasonunu yapıyoruz ve anneden kan alıyoruz. Kan değerini, bebeğin ense kalınlığına göre karşılaştırıyoruz ve mongol çocuk dediğimiz hastalığın taramasını yapıyoruz. İkili test normal çıktığında 16 - 18. hafta arasında üçüncü kontrol oluyor. İkili test yapıldıysa üçlü teste genelde gerek olmuyor. 16.-18. haftalar arasında alfa-feto protein dediğimiz kandaki değere bakmak için hastanın gelmesini istiyoruz ve aynı gün yine ultrasonu tekrarlıyoruz. Bu testi “Nöral Tüp Defekti” dediğimiz hastalığı saptayabilmek için yapıyoruz. 18 - 22. haftasında ikinci düzey tarama, anomali tarama ultrasonu dediğimiz detaylı ultrason için çağırıyoruz. Bebeğin tüm uzuvlarını, organlarını, kan akımları ve kalpteki oluşumlarını gösterecek olan bir ultrasondur. Daha sonra hastayı aylık aralarla çağırmaya başlıyoruz. Hastanın bu 2. düzey ultrasondan sonraki kontrolü 24. hafta 28. haftadır, bu vizitte bazı kan tahlillerini (kan sayımı, karaciğer böbrek fonksiyon testleri) tekrarlıyoruz, idrar tahlili istiyoruz ve gizli şeker taraması yapıyoruz. Eğer ailede şeker hastalığı varsa gebeliğin şeker taramasını bu döneme bırakmayıp ilk ziyarette de yapabiliyoruz. 34. haftadan sonra ziyaretler üç hafta ya da iki haftaya iniyor. Fetus 37-40 hafta arasına geldiğinde gebeyi bir hafta ile 10 gün arasında görmeye başlıyoruz. Tabi ki her problemde örneğin kanama oldu, genital bir akıntı oldu, idrarda yanması, ateşi oldu ya da erken doğum sancısı gibi belinden kasıklara doğru giden bir ağrı olduğunda hemen doktoruna başvurması gerekiyor.

Doğum için hazırlanacak olan çantanın içinde neler olmalıdır?

Uzm. Dr. Öztürk: Bir ay öncesinden çanta hazırlanmasında fayda vardır; çünkü o panik halinde bazı şeyler unutulabilir. Doktorun numarasını, ambulansın numarası, araba yoksa taksinin numarasını bir yere yazmaları gerekiyor. Çantaya emzirmeye uygun gecelik veya pijama, sabahlık, kısa pamuklu veya yünlü çorap, atlet, pamuklu, ağı ve kenarı geniş külot, pamuklu lohusa sutyeni, hijyenik ped, göğüs pedleri mutlaka koyulmalıdır. Eğer gerekliyse meme emzirme aparatı konulabilir. Bebek için pamuklu zıbın, patiksiz alt pijama, patiksiz tulum, pamuklu başlık, pamuklu çorap, pamuklu ağır olmayan bir battaniye, bebek mendili, yelek veya hırka koyulmalıdır.

Doktora gitmelerini gerektiren acil durumlar nelerdir?

Uzm. Dr. Öztürk: Kırmızı renkli bir vajinal kanama olduğunda geç kalmadan hemen doktora başvurulmalıdır, bu beklemediğimiz bir şeydir. Gebenin sancıları doğum zamanı henüz gelmemesine rağmen başladı ise veya karnı gevşemiyor ve kasılıyor ise, ya da bebeğin hareketlerini o gün içerisinde hiç hissetmedi ise; gebenin hemen doktora başvurması gerekir.

Doğum yaptıktan sonra dikkat edilmesi gereken öncelikli şeyler nelerdir?

Acıbadem Kadıköy Hastanesi Yenidoğan Uzmanı Dr. Afssane Nikain: Herşeyden önce doğum yapan bir kadının beslenmesine dikkat etmesi gerekir. Aşırıya kaçmadan yemeli, bol sıvı tüketmelidir. Düzenli olarak vitaminlerini alması, yeteri kadar dinlenmesi gerekir.

Doğumdan sonraki ilk günlerde ne tür sorunlar görülebiliyor?

Uzm. Dr. Afssane Nikain: İlk bir hafta ile on günde en çok emzirme sorunları görülebiliyor. Sarılık sorunu olabiliyor. Bunların yakın takibi gerekir. Bunun dışında beslenme, bebek bakımı gibi konularda annelere eğitim veriyoruz.

Bebek doğduğunda yenidoğan ünitesinde ilk olarak neler yapılıyor?

Uzm. Dr. Nikain: Yenidoğanda bebek, ilk doğduğunda bebek odasına alınıyor; fakat bebek tam yıkanmıyor, sadece üzerindeki kanlı madde siliniyor. Çünkü bebeğin üzerindeki yağlı tabaka onu koruyucu özelliği olan bir maddedir. Kuruladıktan sonra Hepatit B aşısı ve K vitamini iğnesi yapılıyor ve sonrasında bebek anneye götürülüyor. Ondan sonra bebek hep anne yanında kalıyor. Sadece bazı bakımları, banyo ve bazı uygulamalar için bebeği alıyoruz. Bu dönemde bir sıkıntı oluşursa bebeği yenidoğan yoğun bakım bölümüne alıp gerekli girişimleri yapıyoruz.

Bebeğin yenidoğanda ne kadar kalması gerekiyor?

Uzm. Dr. Nikain: Normal doğum yapan bir anne 24, sezaryen yapan bir anne ise 48 saat sonra hastanemizden taburcu edilebiliyor. Fakat biz bebeğin 48 saat hastanede kalmasını isteriz. Çünkü ilk 48 saat çok önemlidir ve tarama testlerini de bu 48 saatten sonra almak isteriz. Bu yüzden daha uzun süre kalmalarını isteriz.

Anneye taburcu olurken neler öneriyorsunuz?

Uzm. Dr. Nikain: Taburcu olurken temizliğini, yara bakımını yapmasını ve dinlenmesini öneriyoruz. Bol su içmesi gerekiyor, bazı ağrı kesicileri doktorunun tavsiyesiyle kullanabilir. Bebek adına önerdiğimiz şey ise emzirmedir; eğer beslenmede sorun varsa mutlaka hekime başvurmalıdırlar. Sarılığa dikkat etmeliler. İlk haftada mutlaka kontrole gelmelidirler. Tarama testlerinin sonuçlarını öğrenmelerini tavsiye ediyoruz. Çoğu bebek normal doğar, ancak en hassas dönemleri ilk bir ay olduğundan en ufak bir sorunda hastaneye başvurmak gerekir. Çok endişe verici bir dönem olmamalıdır. Fakat bir çok hastalık da ilk 15 günde kendini gösterir. Bu nedenle mutlaka kontrollere önem vermek lazım.

Annenin bebekteki hangi değişiklikleri dikkate alması gerekir?

Uzm. Dr. Nikain: Uyku düzeni çok önemlidir. Aşırı ya da az uyuması konusunda dikkatli davranılmalıdır. Alt temizliği, kaç kere dışkı yaptı, kaç kere idrar çıkışı oldu bunlar çok önemlidir. Kusma olup olmadığı ve bebeğin cilt rengi mutlaka kontrol edilmelidir.

Ev bakımında oda sıcaklığı kaç derecede olmalıdır?

Uzm. Dr. Nikain: Ev bakımında oda sıcaklığının 22-25 derece arasında olması gerekiyor. Bebek yıkanırken sıcaklığı 26 dereceye kadar tutabilirsiniz. Fakat aşırı sıcak ya da soğuk zararlıdır. Hiçbir zaman çok kalabalık ortam olmamalıdır. Odanın çok iyi havalandırılması gerekir.

Bebek bakımında en önemli şeyler nelerdir?

Uzm. Dr. Nikain: Bebeğin günlük göz bakımı, ağız bakımı ve burun bakımının yapılması gerekiyor. Beslenmeden önce ağız bakımını tercih ediyoruz; böylece bebeğin kusma ihtimali daha az oluyor. Alt bakımında mutlaka su kullanılmalıdır; hazır temizleme bezlerinden kullanılmamalıdır. Bebek her öğün en az 20 dakika emzirilmelidir. Emzirdikten sonra mutlaka gazını çıkartmak gerekiyor. Gaz çıkartma sırasında ufak kusmalar olabilir fakat bunlar önemsizdir. 

Bebeği nasıl bir pozisyonda uyutmak gerekir?

Uzm. Dr. Nikain: Bebeği uyuturken son zamanlardaki görüş bebeğin sırt üstü yatırılması ya da biraz yan yatırılmasıdır. Kusma eğiliminde olan bebeklerin ise başının biraz yükseltilerek yatırılması gerekiyor.

Banyo ne zaman ve nasıl yaptırılmalıdır?

Uzm. Dr. Nikain: Her gün banyo yaptırılmasını istiyoruz ama göbek düşene kadar küvet banyosunu önermiyoruz. Daha çok üzerinden su dökülen ya da silme banyosu dediğimiz ılık su ve şampuanla silerek temizlenmesini öneriyoruz. Göbeği düştükten sonra ise bebek tek elle tutulur ve sırtından suyu dökerek çok hızlı bir şekilde yıkama gerçekleşebilir. Banyodan sonra gerekli her şeyi örneğin bebeğin havlusunu, giydireceklerini daha önceden hazırlanması yıkama işini çabuklaştırır. Böylece çocuk çok fazla çıplak kalmaz.

Bebeğin beslenmesi nasıl olmalıdır?

Uzm. Dr. Nikain: Yenidoğanda doğru beslenme çok önemlidir. Beslenme günde sekiz defa olmalıdır; fakat çocuk bazen daha fazla isteyebiliyor. O zaman daha sık olabilir; fakat daha az olmamalıdır. Bunun düzene girmesi birkaç gün alabilir. O dönemde anneye çok destek olmak lazım.

Hamilelikte beslenme nasıl olmalıdır?

Uzm. Dr. Nilgün Öztürk: Normal kiloyla başlamışsa 8-12 kg. arası idealidir. Gebelik öncesinde eğer çok zayıfsa biraz daha fazlaya izin verebiliyoruz. Eğer hasta çok kiloluysa daha doğru besinleri seçmesini, şeker tahlillerini iyi yaptırmasını, diyet uzmanıyla görüşmesini sağlayarak 12 değil de 8 kilo sınırında olmasını sağlıyoruz. Gebe diye hasta asıl yediğinden fazlasını yememelidir. Hamur işi ya da şekerli şeylerin bebeğe hiçbir faydası yoktur. Her gün 1 ya da 2 bardak süt ve 1 kâse yoğurt ve normalde yediği şeylerin aynısını yemelidir. Yumurtanın proteini bebeğe direkt geçen proteindir; bu nedenle çok faydalıdır. Eğer yiyebiliyorsa 2 günde bir yemelidir. Kabızlık oluşmaması için sebze ve lifli besine ağırlık vermek gerekir. Karbonhidrata çok fazla yönelmemeli. Et, tavuk ve yumurta mutlaka yenilmelidir.

PROF. DR.TUFAN BİLGİN

1982 yılında Hacettepe Tıp Fakültesi’nden mezun oldu. 1988 yılında aynı üniversitede kadın hastalıkları doğum uzmanı oldu. 2000 yılında Uludağ Üniversitesi’nde profesör unvanını aldı. 2006 yılından itibaren Acıbadem Bursa Hastanesi’nde Kadın Doğum Uzmanı olarak çalışıyor.


UZM. DR. NİLGÜN ÖZTÜRK

1998 yılında Hacettepe Tıp Fakültesi’nden mezun oldu. 2006 yılından beri Acıbadem Kocaeli Hastanesi’nde Konsültan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı olarak çalışıyor.


UZM. DR. AFSSANE NİKAİN

1989 yılında Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden mezun oldu. 1994 yılında Hacettepe Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları dalında uzmanlığını tamamladı. 2000 yılından itibaren Acıbadem Kadiköy Hastanesi’nde görev yapıyor.

“Sancıları başladı ama karnı gevşemiyor ve kasılıyor ya da bebeğin hareketlerini o gün hiç hissetmedi; o zaman hemen doktora başvurulması gerekir.”