Anal Atrezi Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Anal Atrezi Nedir?

Anal atrezi, anüsün (makatın) doğuştan kapalı olması veya normal açıklığının bulunmaması durumudur. Rektum, kalın bağırsağın dışkıyı anüse ileten son bölümüdür. Anal atrezide rektumun son kısmı normal gelişmeyebilir ve dışkı geçişi engellenebilir.

Anüsün yanlış yerde bulunması, dar olması veya rektumun başka bir organa açılması gibi sorunlar daha geniş bir grup olan 'anorektal malformasyonlar' içinde değerlendirilir. Anal atrezi yaklaşık her 5 bin doğumdan birinde görülen nadir bir doğumsal anomalidir.

Anal Atrezi Türleri Nelerdir?

Anal atrezi her bebekte aynı anatomik yapıyla ortaya çıkmaz. Bağırsağın son bölümünün konumu ve çevre organlarla bağlantısı, cerrahi planlamada önem taşır. Hekimler bazen 'alçak' ve 'yüksek' yerleşim tanımlarını kullanır. Fistülün varlığı ve yeri de değerlendirilir.

Başlıca anatomik görünümler şunlardır:

• Alçak yerleşimli bozukluklar: Rektumun son bölümü, normal makat bölgesine daha yakın olabilir. Uygun olgularda tek aşamalı cerrahi onarım mümkündür.

• Yüksek yerleşimli bozukluklar: Rektum daha yukarıda sonlanabilir. Çevre dokularla ilişkisine göre aşamalı ameliyat gerekebilir.

• Fistüllü anomaliler: Rektum ile cilt, idrar yolu veya genital bölge arasında normalde bulunmayan bir kanal gelişebilir.

• Kloaka anomalisi: Bazı kız bebeklerde rektum, idrar yolu ve genital sistem tek bir ortak kanala açılabilir. Daha kapsamlı değerlendirme gerekir.

Anal Atrezi Neden Olur?

Anal atrezi, anne karnındaki erken gelişim döneminde anüs ve rektumun normal biçimde oluşmaması sonucunda gelişir. Çoğu bebekte kesin neden saptanamaz. Gebelik sırasında yapılan sıradan bir davranışın veya beslenme tercihinin anal atreziye neden olduğu söylenemez.

Gelişim süreciyle ilişkili başlıca noktalar şunlardır:

• Embriyonik gelişim: Bağırsakların son kısmı ile makat bölgesinin oluşumundaki farklılıklar anal atreziye yol açabilir.

• Genetik etkenler: Bazı olgularda genetik değişiklikler veya sendromlarla ilişki bulunabilir. Ancak vakaların çoğunda tek bir kalıtsal neden gösterilemez.

• Eşlik eden anomaliler: Böbrek, omurga veya kalple ilgili bazı doğumsal farklılıklar anal atreziyle birlikte görülebilir. Bunlar her bebekte bulunmaz.

Anal Atrezi Belirtileri Nelerdir?

Anal atrezi belirtileri çoğunlukla doğumun hemen ardından yapılan muayenede fark edilir. Makat açıklığının bulunmaması veya normal konumda olmaması en önemli bulgulardandır. Dışkı çıkışı engellenirse karında şişlik ve kusma ortaya çıkabilir.

Yenidoğanlarda görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:

• Makat açıklığının görülmemesi: Anüs hiç oluşmamış veya ince bir doku tabakasıyla kapalı olabilir.

• İlk dışkının çıkmaması: Bebeğin 'mekonyum' adı verilen ilk dışkısını çıkaramaması önemli bir uyarı işaretidir.

• Karın şişliği: Bağırsakta gaz ve dışkı birikmesi karında belirgin genişlemeye neden olabilir.

• Kusma: Özellikle yeşil, safra içeren kusma bağırsak tıkanıklığı açısından acil değerlendirme gerektirir.

• Farklı bölgeden dışkı gelmesi: Fistül varsa dışkı idrarla birlikte veya genital bölgedeki anormal bir açıklıktan çıkabilir.

Bazı bebeklerde fistül yoluyla az miktarda dışkı çıkması, anal atrezi olmadığını göstermez. Makat açıklığı görülmüyorsa bebeğin ilk dışkısını yapması beklenmeden sağlık ekibi tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Tedavi edilmeyen olgularda bağırsak tıkanıklığı, enfeksiyon ve bağırsak delinmesi gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Özellikle karın şişliği ve yeşil kusma birlikte görülüyorsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Anal Atrezi Tanısı Nasıl Konulmaktadır?

Anal atrezi tanısı çoğunlukla yenidoğan muayenesinde makat bölgesinin incelenmesiyle konulmaktadır. Hekim, açıklığın varlığını ve konumunu değerlendirir. Fistül olasılığı, karın şişliği ve bebeğin dışkı çıkarıp çıkarmadığı da araştırılır.

Görüntüleme yöntemleri, rektumun nerede sonlandığını ve ameliyatın nasıl planlanacağını belirlemeye yardımcı olur. Gereken durumlarda röntgen, ultrasonografi veya manyetik rezonans görüntüleme kullanılabilir. Her bebeğe aynı tetkiklerin yapılması zorunlu değildir.

Anal atreziye böbrek, idrar yolu, omurga veya kalp anomalileri eşlik edebileceği için ek taramalar yapılabilir. Örneğin böbrek ultrasonu ve ekokardiyografi istenebilir. İdrar yollarıyla ilgili bulgu varsa çocuk ürolojisi değerlendirmesi gerekebilir.

Omurga, kalp, böbrek, soluk borusu-yemek borusu veya uzuv anomalilerinin bazılarına birlikte rastlanması, 'VACTERL birlikteliği' açısından değerlendirmeyi gerektirebilir. Ancak anal atrezi tanısı alan her bebekte bu sorunlar bulunmaz.

Anal Atrezi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Anal atrezi tedavisinin temel yöntemi cerrahidir. Ameliyatın zamanı ve kapsamı, bebeğin genel durumuna, rektumun konumuna ve fistülün varlığına göre belirlenir. Tedavi, çocuk cerrahisi ekibi tarafından planlanır.

Uygulanabilecek başlıca cerrahi yaklaşımlar şunlardır:

• Doğrudan onarım (anoplasti): Uygun anatomik yapıya sahip bazı bebeklerde makat açıklığı oluşturularak bağırsak çıkışı düzenlenebilir.

• Geçici kolostomi: Karmaşık olgularda dışkının karın duvarındaki bir açıklıktan torbaya gelmesi sağlanabilir. Böylece sonraki onarım için uygun koşullar oluşturulur.

• Anorektoplasti: Rektumun uygun konuma yerleştirilmesi ve makat açıklığının oluşturulması amaçlanır. Geçici kolostomi yapıldıysa iyileşme sonrasında kapatılması planlanabilir.

Bazı bebeklerde ameliyat doğumu izleyen ilk günlerde yapılabilir. Daha karmaşık olgularda ise birden fazla aşama gerekebilir. Ameliyat öncesinde beslenme, sıvı desteği ve bağırsakların rahatlatılması hastane ekibi tarafından düzenlenir.

Bebeğin ek sağlık sorunları varsa yenidoğan yoğun bakım desteği gerekebilir. Ailelerin kendi başlarına makat bölgesini açmaya çalışması, lavman yapması veya fitil uygulaması uygun değildir.

Anal Atrezi Ameliyatından Sonra Nelere Dikkat Edilmelidir?

Ameliyat sonrasında yara iyileşmesi, dışkının geçişi, beslenme ve kilo alımı takip edilir. Bazı çocuklarda cerrahın önerisiyle makat açıklığının daralmasını önlemeye yönelik genişletme uygulamaları gerekebilir. Bu işlemler yalnızca sağlık ekibinin verdiği plana göre yapılmalıdır.

Uzun dönemde çocuklarda kabızlık, dışkı kaçırma veya tuvalet kontrolünde güçlük görülebilir. Çocuğun bağırsak kontrolü, anomalinin tipine, makat çevresindeki kaslara ve eşlik eden omurga sorunlarına göre değişir.

Gerektiğinde beslenme düzeni, ilaç grupları ve bağırsak boşaltım programları uzman kontrolünde planlanır. Çocuk büyüdükçe izlem sürdürülür. İdrar yapma sorunları da varsa ilgili uzmanlıkların değerlendirmesi önem taşır.

Anal Atrezi Hangi Durumlarda Acil Değerlendirme Gerektirir?

Yenidoğanda makat açıklığı görülmüyorsa acilen tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. Karında belirgin şişlik, yeşil kusma, dışkı çıkaramama, beslenememe veya genel durumda bozulma varsa beklenmemelidir. Bu belirtiler bağırsak tıkanıklığı ya da başka ciddi sorunlarla ilişkili olabilir.

Anal atrezi ameliyatı geçiren çocukta da şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma, artan karın şişliği veya dışkı çıkışında belirgin azalma gelişirse aynı gün acil değerlendirme gerekir.

Anal Atrezi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Anal Atrezi Anne Karnında Tespit Edilebilir mi?

Bazı olgularda gebelik ultrasonunda dolaylı bulgular görülebilir. Ancak anal atrezi her zaman doğum öncesinde saptanamaz. Tanı çoğunlukla doğum sonrası fizik muayenede kesinleştirilir.

Anal Atrezi Kendiliğinden Düzelir mi?

Hayır. Anal atrezi doğumsal yapısal bir bozukluktur ve kendiliğinden açılması beklenmez. Dışkı geçişini sağlamak için çocuk cerrahisi değerlendirmesi ve uygun cerrahi tedavi gerekir.

Anal Atrezi Ameliyatı Ne Zaman Yapılır?

Ameliyatın zamanı anomalinin tipine ve bebeğin sağlık durumuna bağlıdır. Bazı bebekler ilk günlerde doğrudan ameliyat edilebilir. Diğerlerinde önce geçici kolostomi, daha sonra kesin onarım yapılabilir.

Anal Atrezide Her Bebeğe Kolostomi Açılır mı?

Hayır. Kolostomi her bebek için gerekli değildir. Uygun ve daha basit anomalilerde tek aşamalı onarım yapılabilir. Karmaşık yapısal sorunlarda ise geçici kolostomi tercih edilebilir.

Anal Atrezi Ameliyatından Sonra Normal Dışkılama Mümkün mü?

Evet, bazı çocuklarda yaşa uygun bağırsak kontrolü gelişebilir. Ancak kabızlık veya dışkı kaçırma gibi uzun dönem sorunlar da görülebilir. Sonuç, anomalinin ağırlığına ve eşlik eden kas, sinir ve omurga farklılıklarına bağlıdır.

Anal Atrezi Genetik midir?

Anal atrezi olgularının çoğunda kesin bir genetik neden belirlenemez. Bazı çocuklarda genetik sendromlar veya ailesel yatkınlık söz konusu olabilir. Eşlik eden farklı doğumsal anomaliler varsa genetik danışmanlık önerilebilir.

Anal Atrezi Erkek Bebeklerde Daha mı Sık Görülür?

Anal atrezi ve diğer anorektal malformasyonlar erkek bebeklerde biraz daha sık görülür. Ancak kız bebeklerde de ortaya çıkabilir. Her iki grupta anatomik görünüm ve eşlik eden fistül türleri farklılık gösterebilir.