Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Nedir?

Dishidrotik egzama veya diğer adıyla pomfoliks, genellikle avuç içlerinde, ayak tabanlarında ve parmakların yan yüzlerinde görülen, kaşıntılı ve içi su dolu kabarcıklarla seyreden tekrarlayıcı bir egzama türüdür. Kesin nedeni bilinmese de çeşitli alerjenler, tahriş edici maddeler, stres, sıcaklık, terleme ve cilt bariyerinin zayıflaması gibi etmenler alevlenmeleri tetikleyebilir. Tanı genellikle klinik değerlendirme ile konur. Tedavide kaşıntıyı azaltmak, cilt bariyerini onarmak ve semptomların tekrarını önlemek amaçlanır.

Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Belirtileri Nelerdir?

Dishidrotik egzama genellikle avuç içleri, parmakların yan yüzleri ve ayak tabanlarında ortaya çıkar. En belirgin özelliği, yoğun kaşıntıyla birlikte ortaya çıkan küçük, sıvı dolu kabarcıklardır. Bu kabarcıklar kalın el ve ayak derisinin içinde daha derin yerleşimli göründüğü için gergin ve “tapyoka tanesi” benzeri bir görünüm alabilir. Kabarcıklar çoğunlukla 1–2 mm boyutundadır. Yanma, batma, hassasiyet veya ağrı eşlik edebilir. Lezyonlar genellikle simetrik yerleşimlidir. Birkaç hafta içinde kuruyarak soyulabilir, pullanma ve çatlaklara dönüşebilir. Şiddetli olgularda kabarcıklar birleşerek daha büyük boyutlara (bül) ulaşabilirler.

Dishidrotik egzama belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Avuç içi, parmak yan yüzleri veya ayak tabanında şiddetli kaşıntı
• El ve ayaklarda yanma, batma ya da ağrı hissi
• Küçük, içi sıvı dolu kaşıntılı kabarcıklar
• Şikâyetlerin çoğu zaman iki elde veya iki ayakta birden olması (simetrik yerleşim)
• Terleme veya nem artışı olan bölgelerde yoğunlaşma
• Kabarcıklar kuruduktan sonra deride soyulma
• Avuç içi, parmaklar veya ayak tabanında kuruluk ve pullanma
• El veya ayak derisinde ağrılı çatlaklar
• Kaşıma veya tahrişe bağlı kabuklanma

Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Neden Olur?

Dishidrotik egzama tek bir nedene bağlı olmamakla beraber cilt bariyerinin zayıflaması, bağışıklık sisteminin bazı uyaranlara aşırı tepki vermesi ve bazı çevresel faktörler önemli tetikleyicilerdendir. Stres, sıcak hava, nem, aşırı terleme, bazı metallere (nikel vb.) alerji veya mantar enfeksiyonları nedeniyle tetiklenebilir.

Özellikle alerjik reaksiyonlar, irritan madde maruziyeti, sık el yıkama, deterjanlar, sabunlar, dezenfektanlar, metaller, kozmetik ürünler, stres, mevsimsel değişiklikler ve bazen ayak mantarı gibi enfeksiyonlar alevlenmeleri tetikleyebilir.

Dishidrotik egzama şu nedenlerle ortaya çıkabilir:

• Alerjik kontakt dermatit
• Nikel, kobalt veya krom gibi metallere duyarlılık
• Parfüm, koruyucu madde, kauçuk kimyasalları ve kozmetik ürünlere maruziyet
• Sık el yıkama ve uzun süre suyla temas
• Sabun, deterjan, dezenfektan ve çözücüler
• Nemli iş ortamı ve çimento maruziyeti gibi etkenler
• Atopik dermatit, astım veya alerjik rinit yatkınlığı
• Sıcak hava, nem ve aşırı terleme
• Sık eldiven kullanımı veya kapalı ortamlarda uzun süre bulunma
• Stres
• İlkbahar ve yaz aylarında mevsimsel alevlenmeler
• Ayak mantarı gibi dermatofit enfeksiyonları
• Daha nadiren ultraviyole maruziyeti veya bazı tedaviler
• Genetik veya yapısal deri hassasiyeti

Dishidrotik Egzama Nasıl Teşhis Edilir?

Dishidrotik egzama genellikle dermatolog tarafından deri muayenesi ve hastanın öyküsüyle teşhis edilir. Tanıda avuç içi, parmak yan yüzleri ve ayak tabanında görülen küçük, derin yerleşimli, kaşıntılı su kabarcıkları; şikayetlerin tekrarlayıcı olması ve tetikleyicilerle ilişkisi değerlendirilir.

Doktor; sık el yıkama, deterjan/kimyasal teması, sık eldiven kullanımı, metal alerjisi, mesleki maruziyet, stres, terleme, atopi öyküsü ve ayak mantarı gibi eşlik eden durumları sorgulayabilir. Çoğu zaman ek bir test gerekmez; ancak alerjik temas şüphesi varsa yama testi, mantar enfeksiyonu şüphesi varsa deri kazıntısı/mikolojik inceleme yapılabilir. Biyopsi nadiren gerekebilir ve daha çok tanının net olmadığı durumlarda kullanılır.

Dishidrotik egzama şu yöntemlerle teşhis edilir:

• Klinik değerlendirme ile lezyonların görünümünün incelenmesi
• Alerjik temas şüphesinde yama testi yapılması
• Mantar enfeksiyonu şüphesinde deri kazıntısı alınması
• Gerekirse mikolojik inceleme yapılması
• Enfeksiyon şüphesinde kültür testi uygulanması
• Tanının netleşemediği durumlarda deri biyopsisi yapılması

Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Tedavisi Nasıl Yapılır?

Dishidrotik egzama tedavisinde amaç kaşıntıyı azaltmak, su kabarcıklarını kurutmak, iltihabı yatıştırmak, cilt bariyerini güçlendirmek ve yeni alevlenmeleri önlemektir. Tedavi; hastalığın şiddetine, kabarcıkların yaygınlığına, enfeksiyon olup olmamasına ve kişide alerji ya da terleme gibi tetikleyicilerin bulunmasına göre dermatolog tarafından planlanır.

Kortizonlu Krem ve Merhemler

Kortizonlu krem ve merhemler, dishidrotik egzamada en sık kullanılan tedavilerden biridir. Özellikle kaşıntı, kızarıklık, iltihap ve su kabarcıklarının yoğun olduğu dönemlerde derideki yangıyı azaltmaya yardımcı olur. El ve ayak derisi kalın olduğu için bazen daha güçlü kortizonlu ürünler gerekebilir; ancak bu tür ilaçlar mutlaka doktorunuzun önerdiği süre ve şekilde kullanılmalıdır.

Nemlendirici ve Bariyer Onarıcı Ürünler

Nemlendiriciler ve bariyer onarıcı kremler, tedavinin temel parçalarından biridir. Dishidrotik egzamada deri kolayca kurur, çatlar ve tahriş olur; düzenli nemlendirme bu kuruluğu azaltır, cildi dış etkenlere karşı daha dayanıklı hale getirir ve alevlenme sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir. Özellikle el yıkama, duş veya su teması sonrası nemlendirici kullanmak önemlidir.

Antihistaminik İlaçlar

Antihistaminik ilaçlar özellikle yoğun kaşıntı nedeniyle uyku kalitesi bozulduğunda veya kaşıma isteği aşırı arttığında kullanılabilir. Bu ilaçlar egzamanın altta yatan nedenini ortadan kaldırmaz; ancak kaşıntıya bağlı rahatsızlığı azaltmaya ve kaşımanın deriyi daha fazla tahriş etmesini önlemeye yardımcı olabilir. Hangi antihistaminiğin uygun olup olmadığı kişiye göre değiştiğinden dolayı doktor önerisi dışında kullanılmamalıdır.

Ultraviyole Işık Tedavisi

Ultraviyole Işık tedavisi, krem ve merhemlerle yeterli kontrol sağlanamayan daha dirençli dishidrotik egzama olgularında tercih edilebilir. Bu tedavide cilt, kontrollü şekilde belirli ultraviyole ışınlarına maruz bırakılır ve amaç derideki iltihabi yanıtı azaltmaktır. UV tedavisi güneşe maruz kalmak ya da solaryum kullanmak anlamına gelmez; dermatoloji kliniğinde, hekim kontrolünde uygulanması gereken bir tedavi şeklidir.

İleri Vakalarda Sistemik Tedaviler

Şiddetli, sık tekrarlayan veya günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyen dishidrotik egzamada ağızdan alınan sistemik tedaviler gerekebilir. Bu grupta kısa süreli ağızdan kortizon tedavileri, bağışıklık yanıtını düzenleyen ilaçlar, retinoidler veya biyolojik tedaviler yer alabilir. Bu ilaçlar daha güçlü tedaviler olduğu için yan etki ve takip gerektirir; bu nedenle yalnızca dermatolog değerlendirmesiyle başlanmalıdır.

Dishidrotik Egzamaya Ne İyi Gelir?

Dishidrotik egzama geçiriyorsanız alevlenme döneminde soğuk kompres veya kısa süreli ılık su uygulaması kaşıntı ve yanma hissini azaltabilir. Bazı durumlarda doktor önerisiyle yapılan özel ıslak pansumanlar veya potasyum permanganat banyoları semptomlarınıza iyi gelebilir.

Nemlendirici ve bariyer onarıcı kremler, kabarcıklar kuruduktan sonra gelişen soyulma, kuruluk ve çatlakları rahatlatmak için kullanılabilir. Halk arasında dut kurusu kaynatılarak hazırlanan suyla el veya ayaklara banyo/kompres yapılması gibi bitkisel yöntemler de kullanılmaktadır; ancak bu tür uygulamaların dishidrotik egzamada kesin tedavi sağladığını gösteren güçlü tıbbi kanıtlar sınırlıdır.

Dishidrotik Egzama Nasıl Önlenir?

Dishidrotik egzamanın tekrar ortaya çıkmasını önlemek her zaman mümkün olmayabilir; ancak alevlenme sıklığını azaltmak için tetikleyicilerden kaçınmak önemlidir. Elleri ve ayakları uzun süre nemli bırakmamak, sık el yıkama sonrası parfümsüz nemlendirici kullanmak, deterjan, sabun, dezenfektan ve kimyasallarla teması azaltmak koruyucu olabilir.

Temizlik yaparken pamuk astarlı eldiven kullanmak, nikel/kobalt gibi metal alerjenlerden uzak durmak, terleme ve sıcaklık artışını kontrol etmek, ayakları kuru tutmak ve hava alan ayakkabılar tercih etmek de alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olabilir.

Stres, mevsimsel değişiklikler, kozmetik ürünler veya mesleki kimyasal maruziyeti kişide şikâyetleri artırıyorsa bu tetikleyicilerin fark edilmesi ve mümkün olduğunca sınırlandırılması gerekir. Ayak mantarı gibi eşlik eden enfeksiyonlar varsa tedavi edilmesi de yeni atakların önlenmesine katkı sağlayabilir.

Dishidrotik Egzama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Dishidrotik Egzama Ne Kadar Sürede Geçer?

Dishidrotik egzamada kabarcıklar genellikle birkaç hafta içinde kurur, ardından deride soyulma ve pullanma görülebilir. Ancak hastalık tekrarlayıcı olabilir; bazı kişilerde dönem dönem yeniden alevlenir.

Dishidrotik Egzama Kalıcı Mıdır?

Dishidrotik egzama her kişide kalıcı seyretmez; bazı kişilerde tek atakla sınırlı kalabilirken, bazılarında uzun süreli ve tekrarlayan bir hastalık haline gelebilir. Tedaviyle şikâyetler kontrol altına alınabilir, ancak alevlenmeler yeniden görülebilir.

Pomfoliks Stresten Olur Mu?

Stres, pomfoliksi tek başına oluşturan kesin neden değildir; ancak birçok kişide kaşıntılı kabarcıkların ortaya çıkmasını veya artmasını tetikleyebilir. Sıcak hava, terleme ve stres birlikte alevlenmeleri kolaylaştırabilir.

Dishidrotik Egzama Patlatılır Mı?

Dishidrotik egzamadaki su kabarcıkları patlatılmamalıdır. Kabarcıkları sıkmak veya koparmak deriyi tahriş edebilir, ağrı ve çatlakları artırabilir, enfeksiyon riskini yükseltebilir.

Dishidrotik Egzama Ayakta Çıkar Mı?

Evet, dishidrotik egzama ayakta da görülebilir. En sık avuç içi, parmak yanları ve ayak tabanında küçük, kaşıntılı, sıvı dolu kabarcıklarla ortaya çıkar.

Dishidrotik Egzama İçin Hangi Bölüme Gidilir?

Dishidrotik egzama için deri ve zührevi hastalıkları, yani cildiye bölümüne başvurulmalıdır. Dermatolog, deri muayenesiyle tanıyı değerlendirir; gerekirse alerji, mantar veya enfeksiyon açısından ek testler isteyebilir.

Dishidrotik Egzama Çocuklarda Görülür Mü?

Dishidrotik egzama çocuklarda da görülebilir, ancak el ve ayakta kabarcık yapan başka hastalıklarla karışabileceği için çocuklarda dermatolog değerlendirmesi önemlidir. Özellikle şiddetli kaşıntı, sulanma, ağrı veya sık tekrar varsa muayene geciktirilmemelidir.

Dishidrotik Egzamayı Tetikleyen Faktörler Nelerdir?

Dishidrotik egzamayı; stres, sıcak hava, terleme, ellerin uzun süre nemli kalması, sık el yıkama, deterjan ve kimyasal teması, nikel-kobalt gibi metal alerjileri, atopik yatkınlık ve bazen ayak mantarı gibi enfeksiyonlar tetikleyebilir.

Dishidrotik Egzama Bulaşıcı Mıdır?

Hayır, dishidrotik egzama bulaşıcı değildir. Başka bir kişiden temasla geçmez ve kişiden kişiye yayılmaz; ancak döküntü enfekte olursa ayrıca tedavi gerekebilir.

Dishidrotik Egzama Hangi Hastalıklarla Karıştırılmamalıdır?

Dishidrotik egzama; alerjik veya irritan kontakt dermatit, ayak/el mantarı, uyuz, palmoplantar püstüler psoriasis ve bazı kabarcıklı deri hastalıklarıyla karıştırılabilir. Bu nedenle özellikle tek taraflı, iltihaplı, çok ağrılı veya tedaviye dirençli döküntülerde dermatolojik değerlendirme önemlidir.

Dishidrotik Egzama Tekrarlar Mı?

Evet, dishidrotik egzama tekrarlayabilir. Alevlenmeler kişiye göre stres, sıcaklık, terleme, alerjenler, irritan maddeler veya mevsimsel değişikliklerle yeniden ortaya çıkabilir.