Endokardit Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Endokardit Nedir?

Endokard, kalbin odacıklarını ve kalp kapaklarının yüzeyini kaplayan ince tabakadır. Bu dokunun iltihaplanmasına endokardit adı verilir. Endokardit farklı nedenlerle ortaya çıkabilse de klinik uygulamada bu terim çoğunlukla enfeksiyona bağlı gelişen enfektif endokarditi ifade eder.

Enfektif endokarditte mikroorganizmalar kan dolaşımı aracılığıyla kalbe ulaşır ve kalbin iç yüzeyindeki uygun bölgelere yerleşir. Özellikle daha önce hasar görmüş kalp kapakları mikroorganizmaların tutunması açısından daha elverişli olabilir.

Enfeksiyonun bulunduğu bölgede mikroorganizmalar, kan hücreleri ve çeşitli hücresel maddeler bir araya gelerek vejetasyon adı verilen yapılar oluşturabilir. Vejetasyonlar kalp kapaklarının işlevini bozabilir. Bu yapılardan kopan parçalar kan dolaşımı aracılığıyla başka organlara taşınarak damar tıkanıklığına veya enfeksiyonun yayılmasına neden olabilir.

Endokardit Belirtileri Nelerdir?

Endokarditte en sık görülen belirtiler arasında ateş, üşüme ve titreme, gece terlemesi, halsizlik, yorgunluk, nefes darlığı, kas ve eklem ağrıları, iştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı yer alır. Bazı kişilerde kalpte yeni gelişen veya mevcut üfürümde değişiklik, bacaklarda şişlik, göğüs ağrısı ve ciltte küçük kırmızı ya da mor lekeler de görülebilir.

Belirtilerin başlangıcı hastalığın seyrine göre değişebilir. Akut endokarditte ateş, titreme ve genel durum bozukluğu birkaç gün içinde belirginleşebilirken subakut endokarditte halsizlik, gece terlemesi, iştahsızlık ve kilo kaybı gibi daha hafif belirtiler haftalar veya aylar boyunca devam edebilir.

Endokarditte görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Ateş
• Üşüme ve titreme
• Gece terlemesi
• Halsizlik ve yorgunluk
• Nefes darlığı
• Kas ağrısı
• Eklem ağrısı
• İştahsızlık
• İstenmeyen kilo kaybı
• Kalpte yeni ortaya çıkan veya değişen üfürüm
• Ayak, bacak veya karın bölgesinde şişlik
• Nefes almayla artabilen göğüs ağrısı
• Baş ağrısı

Belirtilerin büyük bölümü yalnızca endokardite özgü değildir. Grip ve farklı enfeksiyon hastalıklarında da benzer yakınmalar görülebilir. Bu nedenle kesin tanı için belirtilerin tıbbi değerlendirme ve gerekli testlerle birlikte ele alınması gerekir.

Endokarditin Ciltteki Belirtileri Nelerdir?

Endokardit bazı kişilerde ciltte ve tırnaklarda çeşitli değişikliklere neden olabilir. Ancak bu bulgular her hastada görülmez.

Ciltte görülebilecek belirtiler arasında şunlar yer alabilir:

• Deride küçük kırmızı veya mor noktalar
• Avuç içinde veya ayak tabanında ağrısız kırmızı-kahverengi lekeler
• El veya ayak parmaklarında ağrılı küçük nodüller
• Tırnakların altında ince koyu renkli çizgiler

Avuç içi ve ayak tabanında ortaya çıkabilen ağrısız lezyonlar Janeway lezyonları, parmak uçlarında görülebilen ağrılı nodüller ise Osler nodülleri olarak adlandırılır. Ancak bu bulgular endokardit açısından ipucu oluşturabilse de tek başına tanı konulması için yeterli değildir.

Endokardit Neden Olur?

Endokarditin en sık nedeni bakteriyel enfeksiyonlardır. Bakterilerin kan dolaşımına geçmesi tek başına her zaman endokardite yol açmaz. Bağışıklık sistemi çoğu mikroorganizmayı ortadan kaldırabilir. Ancak bazı mikroorganizmalar belirli koşullarda kalp dokusuna veya kalp kapaklarına yerleşebilir.

Bakteriler ve diğer mikroorganizmalar ağız, cilt, bağırsaklar ve vücudun farklı bölgelerinden kan dolaşımına geçebilir. Özellikle kalp kapağında hasar, yapay kalp kapağı veya bazı doğumsal kalp hastalıkları bulunan kişilerde enfeksiyon gelişme riski daha yüksek olabilir.

Endokardit gelişimiyle ilişkili durumlar arasında şunlar bulunabilir:

• Hasarlı veya hastalıklı kalp kapakları
• Yapay kalp kapağı bulunması
• Daha önce endokardit geçirilmesi
• Bazı doğumsal kalp hastalıkları
• Kalp pili veya kalp içine yerleştirilen bazı cihazlar
• Uzun süre damar içi kateter kullanılması
• Steril olmayan enjeksiyon uygulamaları
• Ağız ve diş sağlığının yetersiz olması
• Vücudun farklı bölgelerinde gelişen bazı enfeksiyonlar

Endokardit tamamen sağlıklı görünen kalp kapaklarında da ortaya çıkabilir. Bu nedenle risk faktörlerinin bulunmaması hastalığın gelişmeyeceği anlamına gelmez.

Akut Endokardit Nedir?

Akut endokardit belirtilerin kısa süre içerisinde ortaya çıktığı ve hastalığın hızlı ilerleyebildiği enfektif endokardit durumudur.

Ateş, titreme ve genel durumda belirgin bozulma gibi belirtiler hızlı şekilde gelişebilir. Enfeksiyon kalp kapaklarında kısa süre içerisinde ciddi hasara yol açabileceği için erken değerlendirme ve tedavi önem taşır.

Subakut Endokardit Nedir?

Subakut endokarditte hastalık genellikle daha yavaş ilerler. Belirtiler haftalar veya aylar içerisinde ortaya çıkabilir.

Hafif ateş, yorgunluk, gece terlemesi, iştahsızlık ve kilo kaybı gibi daha belirsiz belirtiler görülebilir. Belirtilerin özgül olmaması tanının gecikmesine neden olabilir.

Hastalığın hızlı veya yavaş ilerlemesi enfeksiyona neden olan mikroorganizmanın özellikleri ve kişinin sağlık durumuyla ilişkilidir.

Endokardit Tanısı ve Uygulanan Testler?

Endokardit şüphesinde tanının temelini kan kültürü ve ekokardiyografi oluşturur. Kan kültürüyle enfeksiyona neden olan bakteri veya diğer mikroorganizmaların belirlenmesi, ekokardiyografiyle ise kalp kapaklarında ve kalbin iç yüzeyinde enfeksiyona bağlı değişikliklerin araştırılması amaçlanır. Tanı sürecinde bu iki yönteme ek olarak kan testleri ve gerekli durumlarda ileri görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Mümkün olduğunda antibiyotik tedavisi başlamadan önce farklı zamanlarda ve ayrı damar girişlerinden birden fazla kan örneği alınarak kültür yapılır. Bu yöntem, enfeksiyona neden olan mikroorganizmanın belirlenmesine ve uygun tedavinin seçilmesine yardımcı olur.

Kalbin değerlendirilmesinde genellikle ilk olarak transtorasik ekokardiyografi (TTE) uygulanır. Endokardit şüphesi devam ediyorsa, ilk inceleme yeterli görüntü sağlamıyorsa veya yapay kalp kapağı ve kalp içi cihazlar söz konusuysa transözofageal ekokardiyografi (TEE) tercih edilebilir. TEE; vejetasyon, kalp kapağı hasarı ve kalp çevresinde gelişebilen apse gibi bulguların daha ayrıntılı değerlendirilmesini sağlayabilir.

Tam kan sayımı, CRP ve eritrosit sedimentasyon hızı gibi testler enfeksiyon ve iltihabi yanıt hakkında ek bilgi verir. Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri ise enfeksiyonun diğer organlar üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla istenebilir. İnme, emboli veya farklı organlarda enfeksiyon şüphesi bulunduğunda bilgisayarlı tomografi ya da manyetik rezonans görüntüleme gibi yöntemlere de başvurulabilir.

Endokardit Tedavisi Nasıl Yapılır?

Endokardit tedavisinin amacı enfeksiyona neden olan mikroorganizmayı ortadan kaldırmak, kalp kapaklarında oluşabilecek hasarı sınırlamak ve enfeksiyonun diğer organlara yayılmasını önlemektir. Tedavi enfeksiyonun bakteri veya mantar kaynaklı olmasına, kan kültürü sonuçlarına, etkilenen kalp kapağına, yapay kapak bulunup bulunmamasına ve gelişen komplikasyonlara göre planlanır. Enfektif endokardit genellikle hastanede takip ve birkaç hafta süren ilaç tedavisi gerektirir. Bazı hastalarda ilaç tedavisine ek olarak kalp cerrahisine ihtiyaç duyulabilir.

Endokardit tedavisinde uygulanabilecek yöntemler şunlardır:

• Damar yoluyla antibiyotik tedavisi: Bakteriyel endokarditte tedavinin temelini antibiyotikler oluşturur. Tedavi başlangıçta damar yoluyla uygulanır ve genellikle birkaç hafta devam eder.
• Kan kültürüne göre ilaç seçimi: Kan kültüründe enfeksiyona neden olan bakteri belirlenebilirse antibiyotik seçimi mikroorganizmanın türüne ve ilaçlara duyarlılığına göre düzenlenir.
• Antifungal tedavi: Endokarditin mantar kaynaklı olduğu durumlarda antifungal ilaçlar kullanılır. Bu vakalarda tedavi daha uzun sürebilir ve bazı hastalarda cerrahi müdahale gerekebilir.
• Tedavinin düzenli takip edilmesi: Tedavi sırasında kan kültürleri, kan testleri ve gerektiğinde ekokardiyografi tekrarlanarak enfeksiyonun kontrol altına alınıp alınmadığı ve kalp kapaklarının durumu değerlendirilir.
• Kalp kapağı cerrahisi: Enfeksiyon kalp kapağında ciddi hasara yol açmışsa, kalp yetmezliği gelişmişse veya enfeksiyon ilaç tedavisine rağmen devam ediyorsa cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Hasarlı kapak onarılabilir veya gerekli durumlarda değiştirilebilir.
• Komplikasyonların tedavisi: Endokardite bağlı kalp yetmezliği, emboli, apse veya farklı organlarda gelişen sorunlar varsa bunlara yönelik ek tedaviler planlanır.

Tedavinin süresi ve yöntemi her hastada aynı değildir. Özellikle yapay kalp kapağı bulunanlarda, dirençli mikroorganizmaların neden olduğu enfeksiyonlarda veya komplikasyon gelişen vakalarda daha uzun süreli ve multidisipliner bir tedavi gerekebilir.

Endokarditte Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Her endokardit hastasında ameliyat gerekmez. Bununla birlikte enfeksiyonun kalp kapaklarında ciddi hasar oluşturduğu veya ilaç tedavisiyle kontrol altına alınamadığı bazı durumlarda cerrahi tedavi değerlendirilebilir.

Cerrahi tedavi şu durumlarda gündeme gelebilir:

• Kalp kapağındaki hasara bağlı kalp yetmezliği gelişmesi
• Enfeksiyonun antibiyotik tedavisine rağmen kontrol altına alınamaması
• Kalp içerisinde apse gelişmesi
• Kalp kapağının ciddi şekilde hasar görmesi
• Bazı mantar enfeksiyonları
• Yapay kalp kapağında gelişen bazı enfeksiyonlar
• Tekrarlayan emboli riski bulunan bazı vakalar

Ameliyat sırasında enfekte olmuş dokular temizlenebilir, hasarlı kalp kapağı onarılabilir veya kapak değiştirilebilir.

Endokardit Kimlerde Görülür?

Endokardit özellikle yapay kalp kapağı bulunan, daha önce endokardit geçirmiş, bazı doğumsal kalp hastalıklarına veya kalp kapağı hastalıklarına sahip kişilerde daha sık görülür. Kalp pili gibi kalp içine yerleştirilen cihazların bulunması, uzun süre damar içi kateter kullanılması ve steril olmayan enjeksiyon uygulamaları da endokardit gelişme riskini artırabilir.

Endokardit açısından daha yüksek risk taşıyabilecek kişiler arasında şunlar bulunur:

• Yapay kalp kapağı bulunanlar
• Daha önce endokardit geçirenler
• Kalp kapağı hastalığı bulunanlar
• Bazı doğumsal kalp hastalıklarına sahip kişiler
• Daha önce kalp kapağı ameliyatı geçirenler
• Kalp pili veya implante edilebilir kardiyak cihaz taşıyanlar
• Uzun süre damar içi kateter kullanılan hastalar
• Steril olmayan enjeksiyon uygulamalarına maruz kalan kişiler

İleri yaşta bazı kalp kapağı hastalıklarının daha sık görülmesi de endokardit riskini etkileyebilir.

Endokarditten Korunmak Mümkün mü?

Endokardit riskini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Bununla birlikte özellikle yüksek risk grubundaki kişilerin bazı önlemlere dikkat etmesi önemlidir.

Ağız ve diş sağlığının korunması bu önlemlerden biridir. Düzenli diş fırçalama, diş eti sağlığının korunması ve düzenli diş hekimi kontrolleri ağız içerisindeki enfeksiyonların önlenmesine yardımcı olur.

Ciltte gelişen enfeksiyonların ve iyileşmeyen yaraların değerlendirilmesi de önem taşır. Steril olmayan iğne ve enjeksiyon uygulamalarından kaçınılmalıdır.

Endokardit açısından yüksek risk grubundaki bazı kişilere belirli diş işlemlerinden önce koruyucu antibiyotik tedavisi önerilebilir. Ancak koruyucu antibiyotik her kalp hastasına veya her diş işlemi öncesinde uygulanmaz. Gerekliliği kişinin kalp hastalığına ve yapılacak işlemin türüne göre doktor tarafından değerlendirilir.

Endokardit İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Endokarditle ilişkili olabilecek ateş, açıklanamayan halsizlik, gece terlemesi ve nefes darlığı gibi belirtiler özellikle kalp kapağı hastalığı veya daha önce endokardit öyküsü bulunan kişilerde tıbbi değerlendirme gerektirir.

Yapay kalp kapağı bulunan veya endokardit açısından yüksek risk taşıyan kişilerde nedeni açıklanamayan ve devam eden ateş dikkate alınmalıdır.

Ani konuşma bozukluğu, yüzde asimetri, kol veya bacakta güç kaybı, şiddetli nefes darlığı, bilinç değişikliği veya ciddi göğüs ağrısı gibi belirtilerde ise acil tıbbi yardım gerekir.

Endokardit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Endokardit Bulaşıcı Mıdır?

Endokardit kişiden kişiye doğrudan bulaşan bir hastalık değildir. Hastalık genellikle kan dolaşımına giren bakteri, mantar veya diğer mikroorganizmaların kalbin iç yüzeyine ya da kalp kapaklarına yerleşmesi sonucunda gelişir.

Endokardit Tamamen İyileşir Mi?

Endokardit uygun tedaviyle kontrol altına alınabilir ve birçok hastada enfeksiyon tedavi edilebilir. İyileşme süreci enfeksiyona neden olan mikroorganizmaya, kalp kapaklarında oluşan hasara, hastalığın ne kadar erken teşhis edildiğine ve komplikasyon gelişip gelişmediğine göre değişebilir.

Endokardit Tekrarlar Mı?

Endokardit tedavi sonrasında yeniden gelişebilir. Daha önce endokardit geçirmek, ilerleyen dönemde yeniden endokardit gelişmesi açısından risk faktörlerinden biridir. Bu nedenle hastalığı geçiren kişilerin düzenli kontrollerini sürdürmesi ve doktor tarafından önerilen koruyucu önlemlere dikkat etmesi önemlidir.

Endokardit Hangi Bölüm Tarafından Tedavi Edilir?

Endokarditin tanı ve tedavi sürecinde genellikle kardiyoloji ve enfeksiyon hastalıkları uzmanları birlikte görev alır. Kalp kapağında ciddi hasar oluşması veya cerrahi müdahale gerekmesi durumunda kalp ve damar cerrahisi uzmanları da tedavi sürecine dahil olabilir.

Endokardit Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Enfektif endokardit tedavisi genellikle birkaç hafta sürer. Tedavi süresi enfeksiyona neden olan mikroorganizmaya, etkilenen kalp kapağına, yapay kapak bulunup bulunmamasına ve hastanın tedaviye verdiği yanıta göre değişebilir. Tedavi süresince kan testleri, kan kültürleri ve gerektiğinde ekokardiyografi ile takip yapılabilir.

Endokardit Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen endokardit kalp kapaklarında ilerleyici hasara neden olabilir ve kalbin çalışma düzenini bozabilir. Enfeksiyonun oluşturduğu vejetasyonlardan kopan parçalar kan dolaşımıyla farklı organlara taşınabilir. Kalp yetmezliği, inme, böbrek hasarı, apse oluşumu ve enfeksiyonun farklı organlara yayılması ciddi komplikasyonlar arasında yer alır.

Endokardit İnmeye Neden Olur Mu?

Endokardit bazı hastalarda inmeye neden olabilir. Kalp kapaklarında oluşan vejetasyonlardan kopan parçalar kan dolaşımıyla beyne ulaşarak bir beyin damarını tıkayabilir ve iskemik inmeye yol açabilir. Yüzde ani asimetri, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme değişikliği ya da ani denge kaybı gelişmesi acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Endokardit Kalp Yetmezliğine Neden Olur Mu?

Endokardit kalp kapaklarına zarar vererek kalp yetmezliğine neden olabilir. Kapakların kan akışını düzenleme işlevinin bozulması kalbin daha fazla çalışmasına yol açabilir. Özellikle ciddi kapak yetersizliği gelişen hastalarda nefes darlığı, bacaklarda şişlik, çabuk yorulma ve fiziksel aktivite sırasında zorlanma gibi kalp yetmezliği belirtileri görülebilir.