Acıbadem Logo

Konjenital Adrenal Hiperplazi Nedir? Konjenital Adrenal Hiperplazi Belirtileri Nelerdir?

Konjenital adrenal hiperplazi (KAH), böbrek üstü bezlerinde hormon üretimini sağlayan enzimlerdeki kalıtsal bozukluklar nedeniyle ortaya çıkan bir hastalık grubudur. Kortizol, aldosteron ve androjen hormonlarının üretimi etkilenebilir. Hastalığın belirtileri türüne ve şiddetine göre değişirken erken tanı ve uygun tedavi, özellikle ciddi sıvı ve tuz kaybına bağlı komplikasyonların önlenmesi açısından önemlidir.

Konjenital Adrenal Hiperplazi Nedir?

Konjenital adrenal hiperplazi (KAH), böbreklerin üzerinde bulunan böbrek üstü bezlerinin hormon üretimini etkileyen kalıtsal hastalıkların genel adıdır. Bu bezler vücudun stresle başa çıkmasına yardımcı olan kortizol, kan basıncı ve tuz dengesini düzenleyen aldosteron ve cinsel gelişimde rol oynayan androjenler gibi hormonları üretir. Hormonların üretiminde görev alan enzimlerden birinin yeterince çalışmaması, bu hormonlar arasındaki dengeyi bozabilir.

KAH, doğumdan itibaren belirti verebileceği gibi çocukluk, ergenlik veya yetişkinlik döneminde de fark edilebilir. Bazı türlerinde kortizol ve aldosteron eksikliği nedeniyle ciddi sağlık sorunları gelişirken daha hafif türlerde akne, istenmeyen tüylenme, adet düzensizliği veya erken ergenlik gibi belirtiler görülebilir. Hastalık, her iki ebeveynden de hastalıkla ilişkili gen değişikliğinin alınmasıyla ortaya çıkan otozomal resesif kalıtım gösterir.

Konjenital Adrenal Hiperplazi Türleri

Konjenital adrenal hiperplazi, belirtilerin şiddetine ve hormon üretiminin ne ölçüde etkilendiğine göre klasik ve klasik olmayan olmak üzere iki ana grupta değerlendirilir. Klasik türler genellikle doğumda veya yaşamın ilk dönemlerinde ortaya çıkar ve bazı vakalarda yaşamı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilir. Klasik olmayan türler ise çoğunlukla daha hafif seyreder ve belirtiler çocukluk, ergenlik veya yetişkinlik döneminde fark edilebilir.

Klasik Konjenital Adrenal Hiperplazi

Klasik konjenital adrenal hiperplazi, hormon üretimindeki bozukluğun belirgin olduğu ve genellikle erken yaşlarda tanı konulan KAH türüdür. Kortizol üretimi yetersiz olabilir ve bazı hastalarda aldosteron eksikliği de gelişebilir. Androjen hormonlarının fazla üretilmesi ise dış genital yapıların gelişimini ve ergenlik belirtilerini etkileyebilir.

  • Tuz kaybettiren tip: Bu türde kortizol ve aldosteron üretimi yetersizdir. Vücut idrarla fazla miktarda sodyum kaybedebilir ve sıvı dengesini korumakta zorlanabilir. Özellikle yenidoğan döneminde beslenme güçlüğü, kusma, kilo kaybı, susuz kalma, tansiyon düşüklüğü ve elektrolit bozuklukları gelişebilir. Tedavi edilmediğinde adrenal kriz adı verilen ve yaşamı tehdit edebilen bir tablo ortaya çıkabilir.
  • Basit virilizan tip: Bu türde kortizol üretimi yetersiz olsa da aldosteron üretimi tuz kaybettiren tipe kıyasla daha iyi korunmuştur. Androjen hormonlarının fazla üretilmesi bazı bebeklerde dış genital görünümün farklılaşmasına, çocuklarda ise erken kıllanma, hızlı büyüme ve erken ergenlik belirtilerine neden olabilir. Tuz kaybı daha az belirgin olsa da hormon eksikliği ve fazla androjen üretimi nedeniyle düzenli tedavi ve takip gerekir.

Klasik Olmayan Konjenital Adrenal Hiperplazi

Klasik olmayan konjenital adrenal hiperplazi, enzim işlevinin tamamen kaybolmadığı ve hormon üretiminin kısmen devam ettiği daha hafif bir KAH türüdür. Belirtiler doğumda belirgin olmayabilirken çocukluk, ergenlik veya yetişkinlik döneminde ortaya çıkabilir. Bu türde kortizol üretimi çoğu kişide günlük yaşamı sürdürmeye yetecek düzeyde olabilir ve genellikle tuz kaybettiren tablo görülmez.

  • Geç başlangıçlı tip: Belirtiler yaşamın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkar. Çocuklarda erken kasık ve koltuk altı kıllanması, akne veya erken ergenlik bulguları görülebilir. Kadınlarda yüz ve vücutta istenmeyen tüylenme, adet düzensizliği ve doğurganlıkla ilgili sorunlar gelişebilir.
  • Hafif 21-hidroksilaz eksikliği: Bu durumda 21-hidroksilaz enziminin işlevi kısmen korunur ve belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde yalnızca hafif androjen fazlalığı bulguları görülürken bazılarında herhangi bir belirti olmayabilir. Tedavi gereksinimi yalnızca test sonuçlarına göre değil, belirtilerin şiddeti, yaş, hormon düzeyleri ve kişinin sağlık durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Konjenital Adrenal Hiperplazi Neden Olur?

Konjenital adrenal hiperplazinin temel nedeni, böbrek üstü bezlerinde hormon üretiminde görev alan enzimleri etkileyen genetik değişikliklerdir. En sık görülen neden, 21-hidroksilaz enziminin üretiminden sorumlu CYP21A2 genindeki değişikliklerdir. Bu enzim yeterince çalışmadığında kortizol üretimi azalabilir ve hormon üretiminde kullanılan bazı maddeler androjen üretimine yönelerek androjen düzeylerinin yükselmesine neden olabilir.

KAH'nin gelişmesi için hastalıkla ilişkili gen değişikliğinin hem anneden hem babadan alınması gerekir. Anne ve baba taşıyıcı olduğunda her gebelikte çocuğun hastalıktan etkilenme olasılığı yüzde 25'tir. Hastalık, gebelik sırasında yapılan bir davranıştan veya sonradan edinilen bir enfeksiyondan kaynaklanmaz.

Konjenital Adrenal Hiperplazi Belirtileri Nelerdir?

Konjenital adrenal hiperplazi belirtileri hastalığın türüne, hormon eksikliğinin derecesine ve kişinin yaşına göre farklılık gösterir. Klasik KAH doğumda belirti verebilir veya özellikle tuz kaybettiren türde yaşamın ilk haftalarında hızla ağırlaşabilir.

Kız bebeklerde dış genital yapıların görünümünde farklılık görülebilirken erkek bebeklerde ise dış genital görünüm normal olabileceğinden hastalık yalnızca fiziksel muayeneyle fark edilmeyebilir. Klasik olmayan türlerde belirtiler daha geç başlayabilir veya hafif seyredebilir.

KAH durumunda görülebilen başlıca belirtiler şunlardır:

  • Özellikle tuz kaybettiren klasik KAH'de bebeğin beslenmesi zorlaşabilir ve tekrarlayan kusmalar görülebilir.
  • Sodyum ve sıvı kaybı, bebeğin hızla susuz kalmasına ve kilo kaybetmesine yol açabilir.
  • Kortizol ve aldosteron eksikliği, enerji düzeyini ve kan basıncını etkileyebilir.
  • Bazı kız bebeklerde androjen fazlalığı nedeniyle dış genital yapıların görünümü farklılaşabilir.
  • Çocuklarda kasık ve koltuk altı kıllanması, akne, ses kalınlaşması veya hızlı büyüme görülebilir.
  • Androjen fazlalığı çocukluk döneminde hızlı büyümeye neden olabilir ancak kemik olgunlaşmasının hızlanması erişkin boyunun beklenenden kısa kalmasına yol açabilir.
  • Klasik olmayan KAH bulunan bazı kadınlarda adet döngüsü düzensizleşebilir veya adetler seyrekleşebilir.
  • Androjen fazlalığı yüz ve vücutta kıllanma artışına ve cilt sorunlarına neden olabilir.
  • Bazı kişilerde hormon dengesizliği üreme işlevlerini etkileyebilir.

Konjenital Adrenal Hiperplazi Tanısı Nasıl Konulur?

Konjenital adrenal hiperplazi tanısı belirtilerin değerlendirilmesi, fizik muayene, hormon testleri ve gerekli durumlarda genetik incelemelerle konulur. Yenidoğan taramasında genellikle 17-hidroksiprogesteron (17-OHP) düzeyi ölçülerek özellikle klasik KAH açısından riskli bebekler belirlenmeye çalışılır.

Tarama sonucunun yüksek bulunması tek başına kesin tanı anlamına gelmezken ileri testlerle değerlendirme yapılması gerekir. Klasik olmayan KAH ise yenidoğan taramasıyla her zaman saptanamayabilir ve belirtiler ortaya çıktığında araştırılabilir.

Tanı sürecinde kullanılan başlıca incelemeler şunlardır:

  • 17-hidroksiprogesteron (17-OHP) testi: KAH'nin en sık görülen nedeni olan 21-hidroksilaz eksikliğinin araştırılmasında kullanılan temel hormon testlerinden biridir.
  • Elektrolit testleri: Sodyum ve potasyum düzeyleri değerlendirilerek özellikle tuz kaybettiren türdeki sıvı ve mineral dengesizlikleri araştırılır.
  • Kortizol ve diğer hormon testleri: Hastalığın türünü ve hormon üretiminin ne ölçüde etkilendiğini değerlendirmek için farklı hormonlar ölçülebilir.
  • ACTH uyarı testi: Özellikle ilk test sonuçları sınırda olduğunda, böbrek üstü bezlerinin hormon üretim yanıtını değerlendirmek amacıyla uygulanabilir.
  • Genetik test: Gerektiğinde genetik değişikliğin belirlenmesine ve aile danışmanlığına yardımcı olabilir.

Konjenital Adrenal Hiperplazi Tedavisi

Konjenital adrenal hiperplazi tedavisi, eksik olan hormonların yerine konulmasını ve fazla androjen üretiminin kontrol edilmesini amaçlar. Tedavi, hastalığın türüne ve şiddetine göre planlanır. Klasik KAH'de çoğunlukla kortizolün yerine konulması için hidrokortizon gibi glukokortikoid ilaçlar kullanılır. Aldosteron eksikliği bulunan kişilerde fludrokortizon gibi mineralokortikoid ilaçlar ve özellikle bebeklik döneminde sodyum desteği gerekebilir.

Tedavi ve takip sürecinde şu uygulamalar öne çıkar:

  • Glukokortikoid tedavisi: Hidrokortizon gibi ilaçlar, vücudun yeterince üretemediği kortizolün yerine konulmasına ve androjen üretiminin kontrol edilmesine yardımcı olur.
  • Mineralokortikoid tedavisi: Aldosteron eksikliği bulunan kişilerde fludrokortizon kullanılarak vücudun tuz ve sıvı dengesinin korunması hedeflenir.
  • Sodyum desteği: Özellikle klasik KAH bulunan bazı yenidoğan ve bebeklerde doktor önerisiyle tuz takviyesi uygulanabilir.
  • Düzenli hormon takibi: Kan testleri, büyüme ve gelişim değerlendirmeleriyle ilaç dozlarının yeterliliği izlenir.
  • Hastalık ve stres dönemlerinde ilaç düzenlemesi: Ateşli hastalık, kusma, ameliyat veya ciddi fiziksel stres gibi durumlarda glukokortikoid dozunun hekim tarafından artırılması gerekebilir.
  • Üreme sağlığı takibi: Adet düzensizliği, istenmeyen tüylenme veya doğurganlık sorunları olan kişilerde kişiye özel değerlendirme ve tedavi planlanabilir.

Konjenital Adrenal Hiperplazi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Konjenital adrenal hiperplazi tarama testi ne işe yarar?

Yenidoğan tarama testi, özellikle klasik konjenital adrenal hiperplazinin erken dönemde fark edilmesine yardımcı olur. Genellikle kanda 17-hidroksiprogesteron düzeyi ölçülür ve şüpheli sonuçlar kesin tanı için ek testlerle değerlendirilir.

KAH hastalığı nedir?

KAH, böbrek üstü bezlerinde hormon üretimini sağlayan enzimlerdeki kalıtsal bozukluklar nedeniyle ortaya çıkan bir hastalık grubudur. Kortizol, aldosteron ve androjen hormonlarının üretimini etkileyerek farklı belirtilere neden olabilir.

Konjenital adrenal hiperplazi tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen klasik KAH, özellikle tuz kaybettiren türde ciddi sıvı ve sodyum kaybına, tansiyon düşüklüğüne ve yaşamı tehdit eden adrenal krize neden olabilir. Daha hafif türlerde ise erken ergenlik, boy gelişiminin etkilenmesi, adet düzensizliği ve doğurganlık sorunları ortaya çıkabilir.

KAH hastalığı tehlikeli midir?

KAH'nin tehlike düzeyi hastalığın türüne ve şiddetine bağlıdır. Tuz kaybettiren klasik KAH acil tedavi gerektirebilirken klasik olmayan türler çoğunlukla daha hafif seyreder. Her iki durumda da uygun hekim değerlendirmesi önemlidir.

KAH testi sonucu kaç olmalı?

KAH taramasında kullanılan 17-OHP testinin tek bir evrensel normal değeri yoktur. Sonuç yaşa, gebelik haftasına, kan örneğinin alındığı zamana, ölçüm yöntemine ve laboratuvarın referans aralığına göre yorumlanır. Yüksek bir tarama sonucu tek başına kesin tanı koydurmaz ve ek testlerle değerlendirilmesi gerekir.

KAH nasıl tedavi edilir?

Tedavide çoğunlukla kortizol eksikliğini gidermek için hidrokortizon gibi glukokortikoidler kullanılır. Aldosteron eksikliği bulunan kişilerde fludrokortizon ve gerektiğinde sodyum desteği de uygulanabilir. Tedavi planı hastalığın türüne göre düzenlenir ve düzenli hormon takibiyle sürdürülür.


Acıbadem Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.


Güncelleme Tarihi: 19 Kasım 2026

Yayınlama Tarihi: 19 Kasım 2026


Bilgi talepleriniz için bize ulaşabilirsiniz.

Size yardımcı olmak için hazırız. Formu doldurun, 24 saat içerisinde dönüş yapalım.

alo acibadem
acibadem canli yardim

Farklı bir konuda yardım mı lazım?

7/24 destek veren uzmanlarımız ile başlatın.

Nasıl yardımcı olabiliriz?

Randevu almak ister misiniz?

Sizi Arayalım