Göz Kuruluğu Neden Olur? Göz Kuruluğu Belirtileri Nelerdir?

Göz Kuruluğu Nedir?

Göz kuruluğu, gözün yüzeyini nemli ve sağlıklı tutan gözyaşı tabakasının görevini yeterince yerine getirememesidir. Normalde gözyaşı yalnızca ağladığımızda üretilmez. Gözlerimiz sürekli olarak ince bir gözyaşı tabakasıyla kaplıdır. Bu tabaka, gözyaşının hızla buharlaşmasını önleyen yağ tabakası, gözü nemlendiren su tabakası ve gözyaşının göz yüzeyine düzgün biçimde yayılmasını sağlayan mukus tabakasından oluşur. Bu üç tabakadan herhangi birindeki bir sorun gözyaşı dengesinin bozulmasına neden olarak zamanla göz yüzeyinde tahrişe, iltihaplanmaya ve ileri durumlarda hasara yol açabilir.

Göz Kuruluğu Türleri Nelerdir?

Göz kuruluğu türleri, oluşma nedenine göre buharlaşmaya bağlı, su eksikliğine bağlı ve karma göz kuruluğu olarak üç gruba ayrılır. Göz kuruluğunun oluşma nedenini bilmek tedavi planlamasına karar verme açısından önemlidir.

Buharlaşmaya bağlı göz kuruluğu

Buharlaşmaya bağlı göz kuruluğunda gözyaşı çok hızlı buharlaşır. Genellikle Meibomian bezi disfonksiyonu gibi yağ tabakası sorunları sonucu gelişir. Yağ tabakaları yeterli veya uygun nitelikte yağ salgılayamadığında gözyaşı daha hızlı buharlaşır.

Su eksikliğine bağlı göz kuruluğu

Gözyaşı bezlerinin yeteri kadar sıvı üretememesi sonucu su eksikliğine bağlı göz kuruluğu gelişebilir. Yeterli sıvı bulunmadığında göz tabakası korunmasız kalarak kuruluğa bağlı yanma, batma ve acı ortaya çıkabilir.

Karma göz kuruluğu

Karma göz kuruluğunda hem gözyaşı üretimi yetersizdir hem de gözyaşı tabakası dengesiz çalışır. Bu nedenle göz yüzeyi yeterince nemlenemez ve mevcut gözyaşı daha hızlı buharlaşarak kuruluğa neden olur.

Göz Kuruluğu Neden Olur?

Göz kuruluğu, gözyaşı üretimini azaltan yaşlanma ve hormonal değişimler ya da gözyaşının hızla buharlaşmasına sebep olan kuru hava ve uzun süre ekrana bakmak gibi nedenlerden kaynaklanabilir.

Göz kuruluğuna neden olabilecek durumlar aşağıdaki gibidir:

• Yaşlanma

• Hormonal değişimler

• Otoimmün hastalıklar

• Bazı ilaçlar

• Meibomian bezlerinin düzgün çalışmaması

• Klima, rüzgar ve kuru hava

• Göz kapağı sorunları

• Sigara dumanı

• Kontakt lens kullanımı

• Uzun süreli ekran kullanımı

Gözyaşı üretimini azaltan nedenler

Gözyaşı üretimi; yaşlanma, hormonal değişimler, bazı hastalıklar ve kullanılan ilaçlar nedeniyle azalabilir. Gözyaşı bezlerinin yeterli miktarda gözyaşı üretememesi, göz yüzeyinin nem dengesini bozarak kuruluğa yol açabilir.

Gözyaşı üretimini azaltan başlıca nedenler şunlardır:

• Yaşlanma: Yaş ilerledikçe gözyaşı üretimi azalabilir. Özellikle 50 yaş üzerindeki kişilerde göz kuruluğu daha sık görülebilir.

• Hormonal değişimler: Gebelik, menopoz ve bazı hormonal değişiklikler gözyaşı üretimini ve yapısını etkileyebilir. Kadınlarda göz kuruluğunun daha sık görülmesinde bu değişiklikler rol oynar.

• Otoimmün hastalıklar: Bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı bazı hastalıklar gözyaşı bezlerini etkileyebilir. Özellikle Sjögren sendromu önemli bir örnektir. Lupus ve romatoid artrit de göz kuruluğuyla ilişkili olabilir.

• Diğer hastalıklar: Diyabet ve tiroid hastalıkları gözyaşı üretimini veya göz yüzeyinin sağlığını etkileyebilir.

• İlaçlar: Bazı antidepresanlar, antihistaminikler, burun açıcı ilaçlar, tansiyon ilaçları ve hormonal ilaçlar göz kuruluğuna katkıda bulunabilir.

• Göz ameliyatları: Özellikle LASIK gibi lazerle görme düzeltme ameliyatlarından sonra göz yüzeyindeki sinirlerin etkilenmesine bağlı olarak geçici göz kuruluğu gelişebilir.

Gözyaşının buharlaşma hızını artıran nedenler

Sigara dumanı ya da klima gibi çevresel etkenler veya kontakt lens kullanımı gibi durumlar göz tabakasındaki nemin hızlıca buharlaşmasına neden olarak göz kuruluğunun ortaya çıkmasına sebep olabilir.

Gözyaşının buharlaşma hızını artıran nedenler aşağıdaki gibi olabilir:

• Uzun süre ekrana bakmak: Bilgisayar veya telefon kullanırken göz kırpma sıklığı azalabilir. Böylece gözyaşı yüzeye yeterince dağılamayarak daha hızlı buharlaşabilir.

• Klima, rüzgar, soğuk ve kuru hava: Ortamdaki düşük nem ve hava akımı gözyaşının buharlaşmasını hızlandırabilir.

• Göz kapağı sorunları: Göz kapaklarının tam kapanmaması veya kapakların normal konumundan farklı olması göz yüzeyinin açıkta kalmasına yol açarak kuruluğa neden olabilir.

• Blefarit (göz kapağı iltihabı): Göz kapağı kenarındaki iltihaplanma, gözyaşının yağ tabakasını bozarak kuruluğa neden olabilir.

• Kontakt lens kullanımı: Lensler gözyaşı tabakasının dengesini olumsuz etkileyebilir ve göz kuruluğu belirtilerini artırabilir.

• Sigara dumanı ve hava kirliliği: Göz yüzeyini tahriş ederek mevcut kuruluğu ağırlaştırabilir.

Göz Kuruluğu Belirtileri Nelerdir?

Göz kuruluğunun en sık görülen belirtileri arasında gözlerde yanma, batma hissi, kızarıklık, kaşıntı ve gün içinde artan rahatsızlık yer alır. Kuruluk göz yüzeyinde tahrişe yol açtığında, gözyaşı bezleri bu duruma refleks olarak tepki verebilir ve daha fazla sulu gözyaşı üretebilir. Bu nedenle, kişide göz kuruluğu olmasına rağmen sulanma da görülebilir. Tüm belirtiler her iki gözde ya da tek gözde görülebilir. Belirtilerin şiddeti kişinin genel sağlık durumu, çevresel koşulları ve günlük alışkanlıklarına göre kişiden kişiye değişiklik gösterir.

Göz kuruluğu belirtileri aşağıdaki gibidir:

• Gözlerde yanma ve batma

• Kum veya yabancı cisim kaçmış hissi

• Kızarıklık

• Kaşıntı

• Bulanık görme

• Işığa hassasiyet

• Göz yorgunluğu

• Lens kullanırken rahatsızlık hissi

• Göz yaşarması

• Göz kapaklarında yapışıklık

• Göz çevresinde mukus şeklinde sıvı

• Göz ağrısı

• Sabahları gözleri açarken zorlanma

• Akşam saatlerinde gözleri açık tutmada zorlanma

Göz Kuruluğu Nasıl Teşhis Edilir?

Göz kuruluğu tanısı, göz doktorunun belirtileri, gözyaşı kalitesini ve miktarını değerlendirmesi ile konur. Hekim öncelikle göz kuruluğu belirtilerine neden olabilecek geçici bir durum olup olmadığını öğrenir. Sonrasında eşlik eden başka belirtilerin varlığını sorgular. Kesin tanı koymak ve altta yatan nedeni öğrenmek için çeşitli testlerden faydalanır.

Göz kuruluğu teşhisi aşağıdaki yöntemleri içerir:

• Göz muayenesi: Göz kapakları, kornea ve göz yüzeyi değerlendirilir. Biyomikroskop adı verilen cihaz kullanılabilir.

• Schirmer testi: Alt göz kapağına yerleştirilen ince bir test kağıdıyla belirli sürede üretilen gözyaşı miktarı ölçülür.

• Gözyaşı kırılma zamanı testi (TBUT): Gözyaşı tabakasının göz kırpıldıktan sonra ne kadar süre bütünlüğünü koruduğunu gösterir. Kısa sürede bozulması gözyaşı tabakasındaki düzensizliğe işaret eder.

• Göz yüzeyinin boyanarak incelenmesi: Özel boyalar yardımıyla kornea ve göz yüzeyindeki hasarlar değerlendirilebilir.

• Meibomian bezlerinin değerlendirilmesi: Yağ salgılayan bezlerin durumu incelenebilir.

• Kan testleri ve görüntüleme yöntemleri: Göz kuruluğuna neden olabilecek otoimmün hastalıklarından şüpheleniliyorsa kan testleri ve görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.

Göz Kuruluğu Nasıl Geçer?

Göz kuruluğu; suni gözyaşı damlaları, nemlendirici jeller ve göz kapağı temizliği gibi yöntemlerle kontrol altına alınabilir. Tedavide temel amaç göz yüzeyini nemlendirmek, gözyaşı tabakasının dengesini iyileştirmek, iltihaplanmayı kontrol etmek ve altta yatan nedeni mümkün olduğunca ortadan kaldırmaktır.

Göz kuruluğunda ilaç ve damla tedavileri

Göz kuruluğunda kullanılan ilaçlar ve göz damlaları, göz yüzeyinin nemlendirilmesine ve iltihaplanmanın azaltılmasına yardımcı olur. Hafif şikayetlerde nemlendirici ürünler yeterli olabilirken daha şiddetli durumlarda doktor tarafından reçeteli ilaçlar önerilebilir.

Göz kuruluğunda kullanılan ilaç ve damla tedavileri şunlardır:

• Suni gözyaşı damlaları: Göz yüzeyini nemlendirerek yanma, batma ve tahriş gibi şikayetleri hafifletir.

• Nemlendirici jel ve merhemler: Göz yüzeyinde daha uzun süre nemlilik sağlayarak kuruluk belirtilerini azaltır. Özellikle gece boyunca gözlerin nemli kalmasına yardımcı olabilir.

• İltihap giderici göz damlaları: Göz yüzeyindeki iltihaplanmanın kontrol altına alınmasına yardımcı olur. Doktor tarafından uygun görülen durumlarda reçete edilir.

• Otolog serum damlaları: Kişinin kendi kanından hazırlanan özel damlalardır. Diğer tedavilerin yeterli olmadığı şiddetli göz kuruluğu vakalarında kullanılabilir.

Göz kuruluğunda diğer tedavi yöntemleri

Göz kuruluğunun tedavisinde ilaç ve damlaların yanı sıra gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun süre kalmasını sağlayan ve göz kapaklarındaki yağ bezlerinin işlevini iyileştirmeye yönelik yöntemler de kullanılabilir. Bu yöntemler, göz kuruluğunun altında yatan nedene ve belirtilere göre tek başına veya ilaç tedavisiyle birlikte uygulanabilir.

Göz kuruluğunda kullanılan diğer tedavi yöntemleri şunlardır:

• Göz kapağı temizliği: Göz kapaklarında biriken yağ ve kalıntıların temizlenmesi, özellikle göz kapağı iltihabı ve yağ bezi sorunlarında belirtilerin hafifletilmesine yardımcı olabilir.

• Ilık kompres: Göz kapaklarındaki yağ bezlerinin salgılarının akışını kolaylaştırarak gözyaşının hızlı buharlaşmasını azaltmaya yardımcı olabilir.

• Gözyaşı kanalı tıkaçları: Gözyaşının gözden uzaklaşmasını azaltarak göz yüzeyinin daha uzun süre nemli kalmasını sağlayabilir.

• Meibomian bezlerine yönelik işlemler: Göz kapaklarındaki yağ bezlerinin tıkanması veya düzgün çalışmaması durumunda uygulanır. Kontrollü ısı ve basınç gibi yöntemlerle bezlerin işlevi iyileştirilmeye çalışılır.

• Özel kontakt lensler: Özellikle şiddetli göz kuruluğunda göz yüzeyini korumak ve nemli kalmasını sağlamak amacıyla kullanılabilir.

• Cerrahi tedavi: Göz kapaklarının tam kapanmaması veya yapısal bozukluklar nedeniyle gelişen göz kuruluğunda cerrahi müdahale gerekebilir.

Göz Kuruluğu Nasıl Önlenir?

Göz kuruluğunu önlemek için gözyaşının hızlı buharlaşmasına neden olan çevresel faktörleri azaltmak ve göz sağlığını destekleyen günlük alışkanlıklar edinmek önemlidir. Özellikle uzun süre ekrana bakmak, kuru hava ve klima gibi etkenlere karşı alınacak önlemler göz kuruluğu riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Göz kuruluğunu önlemek için uygulanabilecek yöntemler şunlardır:

abileceği destekleyici önlemleri anlatabilirsin.

• Ekran kullanırken düzenli mola vermek ve bilinçli şekilde göz kırpmak.

• Bilgisayar ekranını göz seviyesinin biraz altında konumlandırmak.

• Klimanın, vantilatörün veya araç havalandırmasının doğrudan göze üflemesini önlemek.

• Kuru ortamlarda hava nemlendirici kullanmak.

• Rüzgarlı havalarda koruyucu gözlük tercih etmek.

• Göz kapaklarını uygun şekilde temizlemek.

• Gerekli durumlarda ılık kompres uygulamak.

• Kontakt lens kullanımı belirtileri artırıyorsa gözlükle ara vermek.

• Sigara dumanından uzak durmak.

• Güneş gözlüğü olmadan güneşe çıkmamak.

Göz Kuruluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Göz kuruluğu damlası nedir?

Göz kuruluğu damlası, gözün nemlenmesine yardımcı olan suni gözyaşı damlalarıdır. Göz kuruluğuna bağlı gelişen belirtilerin hafifletilmesinde başvurulur.

Göz kuruluğu nasıl anlaşılır?

Göz kuruluğu; gözlerde yanma, batma ve bir şey kaçmış hissiyle anlaşılabilir. Ayrıca, uzun süre bir noktaya odaklanınca gözlerde acıma ve yorgunluk görülebilir, özellikle akşamları göz kapaklarını açık tutmada zorlanmalar olabilir.

Göz kuruluğu baş ağrısı yapar mı?

Göz kuruluğu sırasında uzun süre bir yere odaklanınca göz yorgunluğu ve ağrısı görülebilir, bunun sonucunda baş ağrısı ortaya çıkabilir. Ancak baş ağrısı göz kuruluğunun tipik bir belirtisi değildir.

Göz kuruluğu baş dönmesi yapar mı?

Göz kuruluğunun doğrudan baş dönmesi yapması beklenmez ancak uzun süre bir yere odaklanmaya çalışmanın sonucunda göz yorgunluğuna eşlik eden hafif baş dönmesi ve sersemlik hissi görülebilir.

Göz kuruluğu geçer mi?

Göz kuruluğu eğer çevresel etmenlerden kaynaklıysa ve kısa süreliyse uygun yöntemlerle geçebilir. Ancak kronik göz kuruluğunda amaç belirtileri hafifletmektir.

Göz kuruluğu ne zaman geçer?

Sigara dumanı, klima ve kuru hava gibi etmenlerden kaynaklanan kuruluğun bu faktörler ortadan kalktıktan kısa süre sonra düzelmesi beklenir. Ancak yaşlanma, hormonal dengesizlikler ya da çeşitli hastalıklar sonucu oluşan göz kuruluklarının tedavisi kişiden kişiye değişebilir ve uzun sürebilir.

Göz kuruluğu tedavi edilmezse ne olur?

Hafif göz kuruluğu tedavi edilmediğinde çoğu zaman ciddi sorunlara yol açmaz. Ancak uzun süren veya şiddetli kuruluk kornea tahriş ve yaralarına, kornea ülserlerine ve göz enfeksiyonlarına yatkınlığa neden olabilir.