Hemoroid (Basur) Nedir? Neden Olur? Belirtileri Nelerdir?

Hemoroid (Basur) Nedir?

Hemoroid (basur), anüs ve rektumun alt bölümündeki damardan zengin dokuların büyümesi veya aşağı doğru sarkmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Anüs, dışkının vücuttan çıktığı açıklıktır. Rektum ise kalın bağırsağın bu açıklığa bağlanan son bölümüdür.

Anal kanalda normalde de bulunan küçük doku yastıkçıkları, dışkı ve gaz kontrolüne katkıda bulunur. Dokular büyüyüp kanama, kaşıntı ya da dışarı sarkma gibi sorunlar oluşturduğunda hemoroidal hastalıktan söz edilir. Günlük dilde kullanılan 'basur' sözcüğü de bu durumu anlatır.

Hemoroidin anal kanal içinde veya makat çevresindeki derinin altında bulunması, hissedilen şikayetleri değiştirir. Bu nedenle bazı kişiler yalnızca tuvalette kan görürken bazıları oturmayı zorlaştıran bir şişlik fark eder. Tedavi seçimi de bu ayrımın muayeneyle yapılmasına dayanır.

Hemoroid (Basur) Neden Olur?

Hemoroid (basur) gelişimini kolaylaştıran başlıca etkenler kabızlık, dışkılama sırasında aşırı ıkınma, tuvalette uzun süre oturma ve gebeliktir. Makat bölgesindeki basıncın artması dokuları zorlar. Yaşla birlikte bu dokuları yerinde tutan bağların zayıflaması da hemoroidlerin büyümesini ve sarkmasını kolaylaştırır.

Basur gelişme riskini artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Sert dışkı nedeniyle sık ve güçlü ıkınma
• Tuvalette ihtiyaçtan uzun süre oturma
• Uzun süren kabızlık veya tekrarlayan ishal
• Liften yetersiz beslenme
• Gebelikte artan karın içi basınç ve doğum sırasında zorlanma
• Sık ağır kaldırma ve nefes tutarak zorlanma
• İlerleyen yaşla destek dokularının zayıflaması
• Fazla kiloyla birlikte artan basınç

Özellikle kabızlık sırasında sertleşen dışkıyı çıkarmak için daha fazla ıkınmak gerekir. Bu zorlanma tekrarladığında hemoroid dokusu üzerindeki yük artar. Tuvalette telefonla vakit geçirmek de dışkılama bittikten sonra aynı baskının sürmesine neden olabilir.

Sorun yalnızca sert dışkıyla sınırlı değildir. Uzayan ishal nedeniyle sık tuvalete çıkmak ve bölgeyi tekrar tekrar temizlemek, mevcut şikayetleri artırabilir. Bu yüzden bağırsak düzenindeki değişikliğin nedenini anlamak, yalnızca makat bölgesine bakım uygulamaktan daha kapsamlı bir yaklaşım sağlar.

Tek bir yiyecek veya bir kez ağır kaldırmak, herkeste basur oluşacağı anlamına gelmez. Çoğunlukla dışkılama alışkanlıkları, dokuların dayanıklılığı ve basıncı artıran etkenler birlikte değerlendirilir. Tedavinin kalıcı rahatlama sağlaması için bu etkenlerin de ele alınması gerekir.

Hemoroid (Basur) Belirtileri Nelerdir?

Hemoroid (basur) belirtileri arasında en sık dışkılama sonrasında parlak kırmızı kanama, makatta kaşıntı, ele gelen şişlik ve dışarı sarkma görülür. Ağrı özellikle dış hemoroidde pıhtı oluştuğunda belirginleşir. İç hemoroid ise herhangi bir ağrı olmadan kanamaya yol açabilir.

Basurda görülebilen başlıca belirtiler şunlardır:

• Tuvalet kağıdında, dışkının yüzeyinde veya klozette parlak kırmızı kan
• Makat çevresinde kaşıntı ve tahriş
• Ele gelen yumuşak veya hassas bir şişlik
• Dışkılama sırasında dışarı çıkan doku
• İç çamaşırında mukus ve ıslaklık
• Oturma, yürüme veya dışkılama sırasında ağrı
• Tuvalet sonrasında temizlenme güçlüğü

Kanamanın az olması veya ağrıya eşlik etmemesi, nedeninin kesin olarak hemoroid olduğunu göstermez. İlk kez görülen, tekrarlayan ya da dışkılama alışkanlığındaki değişiklikle birlikte başlayan kanama değerlendirilmelidir. Daha önce hemoroid tanısı alınmış olması da yeni bir kanamayı otomatik olarak açıklamaz.

Şiddetli makat ağrısı ve aniden gelişen sert şişlik, pıhtılaşmış dış hemoroidle ilişkili olabilir. Ancak çatlak ve apse gibi başka sorunlar da benzer ağrı yapar. Ateş, irinli akıntı veya giderek artan ağrı varsa muayene geciktirilmemelidir.

Hemoroid Türleri Nelerdir?

Hemoroidler bulundukları yere göre iki ana gruba ayrılır. İçeride gelişen hemoroidin dışarı sarkması, onu dış hemoroide dönüştürmez. Bu iki durumun birbirinden ayrılması, hem evreyi hem de uygulanabilecek işlemleri belirler.

Hemoroidin iki temel türü şunlardır:

• İç Hemoroid
• Dış Hemoroid

İç Hemoroid

İç hemoroid anal kanalın iç bölümünde bulunur. En dikkat çeken belirtisi, dışkılama sırasında ortaya çıkan ağrısız kanamadır. Büyüyen doku makat açıklığından dışarı çıktığında buna sarkma, yani prolapsus denir. Sarkma arttıkça temizlik güçlüğü ve dolgunluk hissi de görülebilir.

İç hemoroidin dereceleri şunlardır:

• Birinci derecede doku dışarı sarkmaz, kanama görülebilir
• İkinci derecede dışkılarken dışarı çıkar ve kendiliğinden içeri döner
• Üçüncü derecede dışarı çıkan doku kendiliğinden geri dönmez, elle geri yerleştirilebilir
• Dördüncü derecede doku dışarıda kalır ve geri yerleştirilemez

Derecelendirme, her hemoroidin zamanla bütün aşamalardan geçeceği anlamına gelmez. Ayrıca tedavi yalnızca dereceye göre belirlenmez. Kanamanın sıklığı, sarkmanın günlük yaşama etkisi ve önceki tedavilere verilen yanıt da kararın parçasıdır.

Dış Hemoroid

Dış hemoroid makat çevresindeki derinin altında yer alır. Şişlik, hassasiyet ve makatta kaşıntı yapabilir. İçinde kan pıhtısı oluştuğunda şişlik sertleşir, morumsu bir renk alabilir ve ağrı aniden belirginleşebilir. Bu durum tromboze dış hemoroid olarak adlandırılır.

Tromboze hemoroid, iç hemoroidin dördüncü derecesiyle aynı şey değildir. Her pıhtılaşmış dış hemoroid için ameliyat gerekmez. Ağrının şiddeti, ne zaman başladığı ve düzelip düzelmediği değerlendirilerek bakım veya tıbbi işlem planlanır. Şişliği evde delmek ya da boşaltmaya çalışmak uygun değildir.

Şişlik geriledikten sonra bölgede küçük bir deri kıvrımı kalabilir. Bu kıvrımın varlığı, aktif hemoroid şikayetinin sürdüğünü tek başına göstermez. Yeni oluşan, büyüyen veya kanayan bir çıkıntının ne olduğu ise muayeneyle anlaşılır.

Basur Şikayetlerinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Makattan kanama, tekrarlayan şişlik veya evde bakıma rağmen yaklaşık bir hafta içinde düzelmeyen şikayetler için genel cerrahi uzmanına başvurulmalıdır. Muayenede hemoroid dışında bir neden düşünülürse ek inceleme veya ilgili uzmanlık değerlendirmesi planlanır.

Gecikmeden değerlendirme gerektiren durumlar şunlardır:

• Durmayan veya fazla miktarda kanama
• Kanamayla birlikte baş dönmesi, bayılma ya da belirgin halsizlik
• Şiddetli veya hızla artan makat ağrısı
• Ağrıya eşlik eden ateş, titreme veya irinli akıntı
• Dışarıda kalan dokunun çok ağrılı ve koyu renkli hale gelmesi

Yoğun kanama veya bayılma varsa acil yardım alınmalıdır. Daha hafif görünen bir kanamanın tekrarlaması da göz ardı edilmemelidir. Randevu sırasında kanın ne zamandır görüldüğünü, dışkıyla ilişkisini ve kullanılan ilaçları anlatmak değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Hemoroid Tanısı Nasıl Konulur?

Hemoroid tanısı, şikayetlerin dinlenmesi ve makat bölgesinin muayenesiyle konulmaktadır. Hekim kanamanın süresini, dışkının kıvamını, ıkınma alışkanlığını ve ele gelen şişliği sorar. Kanama riskini etkileyen ilaçlar ile ailede bağırsak hastalığı bulunması da değerlendirilir.

Önce makat çevresi gözle incelenir. Gerektiğinde eldivenli parmakla yapılan rektal muayene ile hassasiyet, kitle veya başka bulgular araştırılır. İç hemoroidleri görmek için anal kanalın içine kısa, ışıklı bir araçla bakılmasını sağlayan anoskopi uygulanabilir.

Her hemoroid şikayetinde kolonoskopi yapılması gerekmez. Kanamanın kaynağı belirsizse, bağırsak alışkanlığı değişmişse veya kişisel riskler varsa kalın bağırsağın değerlendirilmesi gündeme gelir. Yaşa uygun tarama gereksinimi de bu karardan ayrı olarak göz önünde bulundurulur.

Örneğin kanamayla birlikte yeni başlayan kabızlık ve açıklanamayan kilo kaybı bulunan bir kişide, yalnızca hemoroid görülmesi incelemeyi sonlandırmak için yeterli olmayabilir. Muayene, belirtinin gerçekten hemoroidden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamayı amaçlar.

Basura Ne İyi Gelir?

Hafif hemoroid şikayetlerinde dışkıyı yumuşak tutmak, ıkınmayı azaltmak ve makat çevresindeki tahrişi önlemek rahatlama sağlar. Ilık suyla oturma banyosu ağrı ve kaşıntıyı hafifletebilir. Bu uygulamalar belirtileri azaltmaya yöneliktir, dışarı sarkan dokuyu her zaman ortadan kaldırmaz.

Günlük bakımda uygulanabilecek temel adımlar şunlardır:

• Lifli besinleri öğünlere düzenli eklemek
• Sıvı alımını günlük ihtiyaca göre düzenlemek
• Tuvalet ihtiyacını ertelememek ve zorlayarak ıkınmamak
• Tuvalette uzun süre beklememek
• Bölgeyi nazikçe temizleyip sürtmeden kurulamak
• Ağrı ve kaşıntıda yakmayacak ılık suyla kısa oturma banyosu yapmak

Lifli gıdalar dışkının daha kolay çıkarılmasına yardımcı olur. Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagilleri düzenli tüketmek bu açıdan önemlidir. Lif miktarını birden artırmak gaz yapabileceğinden beslenmedeki değişiklikleri kademeli yapmak daha rahat tolere edilir.

Sıvı ihtiyacı yaşa, günlük harekete ve sağlık durumuna göre değişir. Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler, önerilen miktarı kendi hekimleriyle belirlemelidir. Herkes için aynı litre hedefini uygulamak doğru değildir.

Oturma banyosu, makat bölgesini temiz bir leğen veya uygun oturma kabındaki ılık suya kısa süre daldırmaktır. Su sıcak olmamalı, içine sabun, parfümlü ürün ya da bitkisel karışım eklenmemelidir. Sonrasında bölge havluyla bastırarak, sürtmeden kurulanabilir.

Bakımın yanında dışkılama alışkanlığını düzeltmek, basur şikayetlerini hafifletmeye yardımcı olan temel yaklaşımdır. Şikayetler sürüyorsa yalnızca farklı ev uygulamaları denemek yerine muayene olunmalıdır. Bir ürünün bitkisel veya doğal olması, hassas makat derisinde tahriş yapmayacağı anlamına gelmez.

Hemoroid Nasıl Tedavi Edilir?

Hemoroid tedavisi, dışkılama düzeninin iyileştirilmesiyle başlar. Gerektiğinde şikayetleri hafifleten ilaçlar, poliklinikte uygulanabilen işlemler veya cerrahi yöntemler eklenir. Seçim, iç ya da dış hemoroid bulunmasına, kanamaya, sarkmaya ve önceki uygulamalardan alınan sonuca göre yapılır.

Başlıca tedavi yaklaşımları şunlardır:

• İlaçlarla Şikayetlerin Hafifletilmesi
• Ameliyatsız Tıbbi İşlemler
• Hemoroid Ameliyatı

İlaçlarla Şikayetlerin Hafifletilmesi

Hekim, kaşıntı ve ağrı için bölgesel ürünler veya kabızlığın giderilmesine yönelik ilaçlar önerebilir. Kullanılacak ürün ve kullanım süresi, şikayetin nedeni ile kişinin diğer hastalıklarına göre belirlenir. Gebelik, emzirme ve kanama riskini artıran ilaç kullanımı mutlaka bildirilmelidir.

Bir hemoroid kremi geçici rahatlama sağlasa da sarkmış dokuyu her durumda ortadan kaldırmaz. Uzun süre kontrolsüz kullanım veya farklı ürünlerin peş peşe denenmesi tahrişi artırabilir. Kremle azalan kanamanın tekrar başlaması, nedeninin yeniden değerlendirilmesini gerektirir.

Ameliyatsız Tıbbi İşlemler

Beslenme ve ilaçlarla yeterince rahatlamayan bazı iç hemoroidlerde, dokuyu kesip çıkarmadan uygulanan işlemler kullanılabilir. Bunlar özellikle erken derecelerde ve uygun seçilmiş bazı üçüncü derece iç hemoroidlerde değerlendirilir. Dış hemoroidde aynı işlemler uygulanmaz.

Lastik bant ligasyonunda iç hemoroidin tabanına küçük bir bant yerleştirilir. Kan akımı kesilen doku küçülür ve zamanla ayrılır. İşlem, ağrıya duyarlı bölgenin üzerinde hekim tarafından yapılır. Evde şişliğe ip veya bant bağlamak ciddi yaralanmaya neden olabilir.

Skleroterapide dokuya özel bir madde verilerek küçülme hedeflenir. Kızılötesi koagülasyonda ise ısı etkisiyle benzer bir sonuç amaçlanır. Hangi işlemin uygun olduğu hemoroidin büyüklüğüne, kanama durumuna ve muayene bulgularına bağlıdır.

İşlem sonrasında geçici rahatsızlık veya kanama görülebilir, bazen tekrar uygulama gerekir. Şiddetli ağrı, ateş, idrar yapamama ya da fazla kanama gelişirse işlemi yapan ekiple hemen iletişime geçilmelidir. Özellikle kanama riskini etkileyen ilaçlar kendiliğinden kesilmemelidir.

Hemoroid Ameliyatı

Büyük dış hemoroidler, belirgin sarkma veya diğer tedavilere rağmen süren şikayetler cerrahi değerlendirme gerektirebilir. İç ve dış hemoroidin birlikte bulunduğu bazı ileri olgularda sorunlu dokunun çıkarıldığı hemoroidektomi uygulanır. Her kanama veya ele gelen her şişlik ameliyat gerektirmez.

Cerrahi seçenekler arasında dokunun çıkarılması ve uygun hastalarda hemoroidi besleyen damarların bağlanması gibi farklı yaklaşımlar bulunur. Hekim, beklenen iyileşmeyi kanama, ağrı ve tekrar etme olasılığıyla birlikte açıklar. Yöntem yalnızca cihazın adına bakılarak seçilmez.

Ameliyat sonrasında özellikle dışkılama sırasında ağrı ve hassasiyet yaşanabilir. Dışkının yumuşak tutulması, yara bakımının doğru yapılması ve kontrollerin aksatılmaması iyileşmeyi destekler. Günlük hayata dönüş süresi yapılan işleme göre değişir, herkes için tek bir gün sayısı vermek uygun değildir.

Kanama, enfeksiyon ve geçici idrar yapma güçlüğü olası sorunlar arasındadır. Daha seyrek olarak daralma veya dışkı kontrolünde sorun gelişebilir. İşlem öncesinde bu riskler, kişinin şikayetlerinin günlük yaşam üzerindeki etkisiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Gebelikte ve Doğum Sonrasında Hemoroid Nasıl Değerlendirilir?

Gebelikte büyüyen rahmin oluşturduğu basınç ve kabızlık, hemoroid şikayetlerini artırabilir. Doğum sırasında ıkınma da mevcut şişliği belirginleştirebilir. Belirtiler diğer yetişkinlerle benzerdir, ancak gebelik ve emzirme döneminde kullanılacak ürünlerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

İlk yaklaşım dışkılamayı kolaylaştırmak ve tahrişi azaltmaktır. Hareket düzeyi gebelik takibini yapan hekimin önerilerine göre düzenlenir. Krem, fitil veya dışkılamaya yardımcı bir ürün seçmeden önce gebelik ve emzirme durumu sağlık profesyoneline bildirilmelidir.

Doğum sonrasında basınç azaldıkça şikayetler hafifleyebilir. Buna karşılık devam eden kanama, şiddetli ağrı veya büyüyen şişlik kontrol gerektirir. Kanın vajinadan mı yoksa makattan mı geldiği anlaşılamıyorsa bunun hemoroid olduğu varsayılmamalıdır.

Hemoroid Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Hemoroid şikayetleri bazı kişilerde hafifleyip yeniden ortaya çıkar. Kanama, tahriş ve temizlik güçlüğü sürerse günlük yaşamı etkileyebilir. Bununla birlikte her hemoroid kaçınılmaz olarak ağırlaşmaz veya ameliyat gerektiren bir duruma dönüşmez.

Uzun süreli ve tekrarlayan kanama, daha seyrek olarak kansızlığa yol açabilir. Dış hemoroidde pıhtı oluşması veya dışarı sarkan iç hemoroidin sıkışması da ağrıyı artırabilir. Bu değişiklikler farklı tedaviler gerektirdiğinden muayene ile ayrılmalıdır.

Kanamayı sürekli hemoroide bağlamak, başka bir hastalığın fark edilmesini geciktirebilir. Özellikle yeni başlayan dışkılama değişikliği veya açıklanamayan kilo kaybı varsa yalnızca bölgesel bakım uygulamalarıyla yetinilmemelidir.

Hemoroid Başka Hangi Hastalıklarla Karışabilir?

Makat bölgesindeki her ağrı, kanama veya şişlik hemoroid değildir. Şikayetin dışkılama sırasında mı başladığı, ne kadar sürdüğü ve ateş ya da akıntı bulunup bulunmadığı ayırıcı değerlendirmede önem taşır. Kesin ayrım yalnızca belirtilere bakılarak yapılamaz.

Anal fissür olarak bilinen makat çatlağında dışkılama sırasında keskin ağrı ve sonrasında devam eden yanma görülebilir. Az miktarda parlak kırmızı kanama eşlik edebilir. Hemoroid ile çatlak aynı kişide birlikte de bulunabilir.

Apse, giderek artan ağrı ve şişliğe, bazen ateş veya irinli akıntıya neden olur. Böyle bir durumda hemoroid kremiyle beklemek uygun değildir. Fistül ve bağırsak iltihabı gibi başka hastalıklar da akıntı veya kanamayla kendini gösterebilir.

Bağırsak polipleri ve rektum kanseri de kanama nedenleri arasındadır. Hemoroid kansere dönüşmez, ancak iki durum birlikte bulunabilir. Bu nedenle kanamanın rengi veya ağrısız olması tek başına güvenilir bir ayrım sağlamaz.

Hemoroid Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Basur Nasıl Geçer?

Basur şikayetleri hafifse dışkının yumuşak tutulması, ıkınmanın azaltılması ve tahrişin önlenmesiyle gerileyebilir. Kanama veya sarkma devam ediyorsa hekim tedavi planını değiştirir. Belirtilerin azalması, her zaman büyümüş dokunun tamamen kaybolduğu anlamına gelmez.

Dış Basur Memesi Kendiliğinden Geçer mi?

Dış hemoroiddeki şişlik zamanla küçülebilir. Pıhtı oluşmuşsa ağrının azalması, şişliğin tamamen gerilemesinden önce gerçekleşebilir ve geride deri kıvrımı kalabilir. Kalıcı ya da büyüyen çıkıntılar muayene edilmelidir. Her makat şişliğinin hemoroid olduğu düşünülmemelidir.

Basur Kaç Günde Geçer?

Hafif şikayetler birkaç gün içinde azalabilir. Pıhtılaşmış dış hemoroidde şişliğin gerilemesi haftalar alabilir. Bir haftalık bakıma rağmen düzelme yoksa veya şikayetler artıyorsa değerlendirme gerekir. Kanama ve şiddetli ağrıda bu süreyi beklemek uygun değildir.

Kadınlarda Basur Neden Olur?

Kadınlarda kabızlık, ıkınma ve tuvalette uzun süre oturma temel risk etkenleri arasındadır. Gebelikte artan basınç ve doğum sırasında zorlanma bunlara eklenebilir. Kadınlara özgü ayrı bir hemoroid belirti grubu yoktur, kanama ve şişlik benzer şekilde değerlendirilir.

Basur Kanaması Tehlikeli midir?

Az miktardaki kanama hemoroidden kaynaklanabilir, ancak nedeni muayene edilmeden kesinleştirilemez. Durmayan veya fazla kanama, büyük pıhtılar, baş dönmesi ya da bayılma acil değerlendirme gerektirir. Az olsa bile tekrarlayan kanama için de doktora başvurulmalıdır.

Acı Yemek Basur Yapar mı?

Acılı yiyeceklerin tek başına hemoroid oluşturduğu kesin olarak gösterilmiş değildir. Bazı kişilerde dışkılama sonrası yanma ve rahatsızlığı artırabilir. Belirli bir yiyecekle şikayetler tekrarlıyorsa tüketimi azaltılabilir. Asıl dikkat edilmesi gereken noktalar kabızlık ve zorlanmadır.

Lazerle Hemoroid Tedavisi Herkese Uygun mudur?

Lazer bazı hemoroidlerde değerlendirilen bir yöntemdir, ancak her tür ve derece için uygun değildir. Erken dönemde ağrı veya iyileşme açısından sağlayabileceği yararlar, tekrar etme olasılığıyla birlikte değerlendirilir. Yöntem seçimini hemoroidin yapısı ve muayene bulguları belirler.

Hemoroid Tedaviden Sonra Tekrar Eder mi?

Tedavi sonrasında yeniden şikayet gelişebilir. Kullanılan yöntem, başlangıçtaki hemoroidin yapısı ve devam eden dışkılama sorunları bu olasılığı etkiler. Kabızlık ve ıkınmanın kontrol altına alınması önemlidir. Tekrarlayan kanamada önceki tanıya güvenerek aynı ürünü kullanmak yerine yeniden değerlendirme yapılmalıdır.

Basur Bulaşıcı mıdır?

Hemoroid bulaşıcı değildir. Ortak tuvalet kullanmak veya aynı ortamda bulunmakla başka bir kişiye geçmez. Makat çevresindeki her lezyon hemoroid olmadığından yeni fark edilen çıkıntı, yara veya akıntının nedeni muayeneyle belirlenmelidir.

Hemoroid İçin Hangi Doktora Gidilir?

Hemoroid şüphesinde genel cerrahi uzmanına başvurulabilir. Kanamanın nedeni veya eşlik eden bağırsak şikayetleri gerektiriyorsa gastroenteroloji değerlendirmesi de planlanabilir. Şiddetli ağrı ve yoğun kanama gibi durumlarda rutin randevu beklenmeden acil yardım alınmalıdır.