Buz Yeme İsteği Neden Olur? Buz Yemek Zararlı mı?

Sürekli Buz Yeme İsteği Nedir?

Sürekli buz yeme isteği, buz tüketmeye yönelik güçlü ve tekrarlayan bir arzu duyulması durumudur. Tıpta 'pagofaji' olarak adlandırılır. Susamadığı halde buz aramak, gün içinde tekrar tekrar buz hazırlamak veya yanında buz bulundurmak, bu davranışın günlük yaşamdaki örnekleridir.

Buz yeme isteği, besleyici olmayan maddeleri yeme davranışıyla tanımlanan pika sendromu kapsamında ele alınır. Ancak içecekte kalan bir buz parçasını ara sıra yemek, tek başına pika tanısı koydurmaz. Değerlendirmede isteğin ne kadar sık yaşandığına ve kontrol edilip edilemediğine bakılır.

Örneğin sıcak bir günde buzlu içecek tercih etmekle, hava serin olduğunda da günün büyük bölümünde buz yemek istemek aynı değildir. İkinci durumda davranışı yalnızca serinleme ihtiyacıyla açıklamak yeterli olmaz. Özellikle yeni başlayan ve giderek artan isteğin hekime anlatılması yararlıdır.

Buz Yeme İsteği Neden Olur?

Buz yeme isteğinde başlıca araştırılan nedenlerden biri demir eksikliğidir. Bunun yanında alışkanlık, buzun ağızda bıraktığı his ve bazı duygusal etkenler de rol oynayabilir. Aynı davranışın her kişide aynı nedenden kaynaklandığı düşünülmemelidir.

Buz yeme isteğiyle ilişkili olabilen durumlar şunlardır:

• Vücuttaki demir depolarının azalması
• Buzun soğukluğuna ve dokusuna duyulan istek
• Stresle ilişkili tekrarlayan davranışlar
• Daha seyrek olarak başka beslenme yetersizlikleri

Pagofaji ile demir eksikliği arasında bilinen bir ilişki vardır. Demir depoları azaldığında henüz kansızlık gelişmeden de buz yeme isteği görülebilir. Dolayısıyla kişinin kendini enerjik hissetmesi veya daha önce kansızlık yaşamamış olması, demir eksikliğini dışlamaz.

Demir eksikliğinin neden özellikle buz yeme isteğine yol açtığı tam olarak açıklanmış değildir. Buz yemek demir sağlamaz ve eksikliği gidermez. Sürekli buz arama davranışı, vücudun demir durumunun kontrol edilmesi için bir ipucu olarak değerlendirilir.

Demir eksikliği saptanırsa yalnızca eksikliği yerine koymakla yetinilmez, neden geliştiği de araştırılır. Yoğun adet kanaması, gebelikte artan ihtiyaç, beslenmeyle yetersiz demir alımı ve emilim sorunları bu değerlendirmede ele alınan durumlardır.

Tetkiklerde demir eksikliği bulunmazsa davranışın ne zaman başladığı ve hangi koşullarda arttığı incelenir. Özellikle stresli anlarda ortaya çıkan, bırakılması güç bir alışkanlık söz konusuysa davranışsal etkenlerin değerlendirilmesi yararlı olur. Buz yeme isteği tek başına psikiyatrik bir tanı anlamına gelmez.

Buz Yemek Zararlı mı?

Buz yemek, özellikle sert parçaları dişlerle kırarak tüketildiğinde dişler ve dolgular için risk taşır. Buzun yalnızca sudan oluşması, sertliğinin dişlere zarar veremeyeceği anlamına gelmez. Asıl sorun, donmuş parçaları parçalamak için dişlere uygulanan kuvvettir.

Sert buzu ısırmak dişte çatlak oluşmasına, dişten parça kopmasına veya dolgunun kırılmasına yol açabilir. Buz yerken ani bir ağrı, kırılma hissi ya da dişte keskin bir kenar fark edilirse diş kırılması açısından diş hekimine başvurulmalıdır.

Soğukla ortaya çıkan sızlama da göz ardı edilmemelidir. Özellikle diş eti çekilmesi, aşınmış dolgu veya dişin koruyucu yüzeyinde kayıp varsa buz teması ağrıyı tetikler. Ağrı yapan dişi buzla tekrar tekrar denemek yerine, hassasiyetin nedeninin incelenmesi gerekir.

Buzun hangi sudan hazırlandığı ve nasıl saklandığı da önem taşır. İçilebilir su kullanılmalı, buz kalıpları ve saklama kapları temiz tutulmalıdır. Buzu kirli ellerle almak veya temizliğinden emin olunmayan yüzeylerle temas ettirmek, tüketim sırasında mikroorganizmaların ağız yoluyla alınmasına neden olabilir.

Sürekli Buz Yeme İsteği Nasıl Değerlendirilir?

Sürekli buz yeme isteği için değerlendirme, davranışın ve eşlik eden şikayetlerin konuşulmasıyla başlar. Hekim ne zamandır buz yendiğini, yaklaşık miktarı, günlük beslenmeyi ve kan kaybı olasılığını sorar. Kullanılan ilaçlar, takviyeler ve gebelik durumu da görüşmede belirtilmelidir.

İlk incelemeler arasında hemogram (tam kan sayımı) yer alır. Bu testteki hemoglobin ve diğer kan hücresi ölçümleri, kansızlık bulunup bulunmadığını değerlendirmeye yardımcı olur. Test seçimi ve sonuçların yorumu hekim tarafından yapılır.

Demir depoları hakkında bilgi edinmek için ferritin düzeyi de incelenebilir. Kansızlık görülmemesi, depoların yeterli olduğu anlamına gelmediğinden iki inceleme farklı bilgiler sağlar. Ferritin sonucu da kişinin sağlık durumu ve gerektiğinde diğer demir testleriyle birlikte yorumlanır.

Görüşmeye hazırlanırken birkaç gün boyunca buz yeme isteğinin hangi saatlerde ortaya çıktığını ve günlük yaklaşık tüketimi not etmek yararlıdır. Halsizlik, çarpıntı, yoğun adet kanaması veya dışkıda kan fark edilmesi gibi durumların da belirtilmesi, değerlendirmeye yön verir.

Buz Yeme İsteği Nasıl Azaltılır?

Buz yeme isteğini azaltmak için öncelikle nedeni ele alınmalıdır. Demir eksikliği saptandığında hekim tarafından planlanan tedaviyle istekte azalma görülebilir. Araştırmalarda bu düzelme bildirilmiştir, ancak yalnızca buz yeme isteğinin geçmesi demir depolarının tamamen dolduğunu göstermez.

Günlük yaşamda dişleri korumak ve alışkanlığı değiştirmek için atılabilecek adımlar şunlardır:

• Susadıkça buz parçaları yerine su içmek
• Serin bir içecek isteniyorsa içine buz koymadan soğutulmuş su tercih etmek
• Dişlerle kırmak üzere sürekli buz hazırlamayı veya yanınızda taşımayı bırakmak
• İsteğin arttığı zamanları not ederek hekimle paylaşmak

Günlük düzeni değiştirmek, sürekli hale gelen isteğin tıbbi değerlendirmesinin yerine geçmez. Örneğin buz yemeyi azaltmanıza rağmen aklınız sık sık buza gidiyorsa bunu da görüşmede anlatın. Davranışın sıklığı kadar, ona karşı koyarken ne kadar zorlanıldığı da önem taşır.

Sırf buz yeme isteği var diye kendi kendine demir takviyesine başlanmamalıdır. Gereksiz demir kullanımı zararlı olabilir. Tedavi gerekiyorsa süresine ve kontrol testlerine hekim karar verir. İstek azaldığında önerilen tedaviyi kendiliğinden kesmek de eksikliğin devam etmesine yol açabilir.

Buz Yeme İsteği İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Buz yeme isteği sık tekrarlıyor, tüketilen miktar artıyor veya durdurmak zor geliyorsa aile hekimine ya da iç hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır. Özellikle halsizlik, solukluk, baş dönmesi, çarpıntı ve efor sırasında nefes darlığı eşlik ediyorsa değerlendirme ertelenmemelidir.

Göğüs ağrısı, istirahatte belirgin nefes darlığı veya bayılma gibi şikayetlerde acil tıbbi yardım gerekir. Dişlerde ani kırılma ya da devam eden ağrı varsa diş hekimi değerlendirmesi de yapılmalıdır. Başvurulacak birim, buz yeme isteğine eşlik eden soruna göre belirlenir.

Buz Yemek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Buz Yeme İsteği Hangi Vitamin Eksikliğinde Olur?

Buz yeme isteği en sık demir eksikliği açısından araştırılır. Demir bir vitamin değil, mineraldir. Yalnızca bu davranışa bakarak belirli bir vitamin eksikliği tanısı konulamaz. Eksiklik bulunup bulunmadığı, görüşme ve uygun kan testleriyle değerlendirilir.

Buz Yemek Kansızlığa Neden Olur mu?

Buz yemenin doğrudan kansızlığa yol açtığı gösterilmiş değildir. Bilinen ilişki, demir eksikliği bulunan bazı kişilerde buz yeme isteğinin ortaya çıkmasıdır. Buz demir içeren besinlerin yerini tutmaz ve demir eksikliğini tedavi etmez.

Hamilelikte Buz Yeme İsteği Normal mi?

Gebelikte yiyecek istekleri değişse de sürekli buz yeme isteği yalnızca aşerme olarak değerlendirilmemelidir. Gebelikte demir ihtiyacı artar. Bu nedenle tekrarlayan istek, gebeliği takip eden hekime anlatılmalı ve gerekli görülürse demir eksikliği araştırılmalıdır.

Çocuklarda Sürekli Buz Yeme İsteği Önemli mi?

Bir çocuğun sürekli buz istemesi veya başka besleyici olmayan maddelere yönelmesi çocuk hekimiyle görüşülmelidir. Değerlendirmede çocuğun yaşı, gelişimi, beslenmesi ve demir durumu birlikte ele alınır. Davranışı cezalandırmak yerine ne sıklıkla görüldüğünü gözlemlemek ve hekimle paylaşmak daha uygundur.

Günde Ne Kadar Buz Yemek Güvenlidir?

Herkes için güvenli kabul edilen belirli bir buz yeme miktarı yoktur. Sert bir parçayı dişlerle kırmak az miktarda tüketimde de hasara yol açabilir. Günlük sayıyı sınırlamak yerine, buz yeme isteğinin sürekliliğine ve dişlerde oluşturduğu etkiye dikkat edilmelidir.

Buz Yeme İsteği Tedaviyle Ne Kadar Sürede Geçer?

Süre, isteğin nedenine ve tedaviye verilen yanıta göre değişir. Demir eksikliği giderildiğinde buz yeme isteği, demir depoları tamamen dolmadan önce azalabilir. Bu nedenle yalnızca isteğin kaybolmasına göre tedavi sonlandırılmaz. Kontrol ve tedavi süresi hekim tarafından belirlenir.