Agorafobi

Agorafobi Nedir?

Agorafobi bir tür kaygı bozukluğudur. Agorafobisi olan kişiler paniğe, sıkışmışlığa, çaresizliğe neden olabilecek yerlerden kaçınırlar. Aynı şekilde utanma korkusu da bu rahatsızlıkta bir etkendir. Bu tür kişiler bu nedenlerden ötürü otobüs, tren, gemi gibi araçlara binemeyebilir, kapalı alanlarda, açık alanlarda, kalabalık içinde olmaktan çekinirler. Bu korku ve endişe onların kendilerini güvenli hissettikleri alanlar dışındaki yerle çıkmalarına engel olur. Korkular, bir şekilde topluma karışmaya mecbur kaldıklarında daha da güçlenir.

Agorafobi Belirtileri

Agorafobili kişiler daha önce çok sık gidilmemiş kalabalık yerlere gitmeden önce ve gittiklerinde kendilerini güvende hissetmezler. Agorafobisi olan bir kişi bu tip yerlere gitmeden önce sıklıkla yanlarına bir arkadaş ararlar. Yanlarında bir arkadaş ya da yakınları olduğunda kendilerini daha güvende hissederler.

Yaygın agorafobi belirtileri arasında şunlar bulunur: 

• Evden tek başına ayrılamamak,
• Kalabalık yerlerde durmamak, herhangi bir sıraya girememek,
• İnsanların toplu olarak bulunduğu tiyatro, asansör, sinema, mağaza gibi kapalı yerlere girmekte zorlanma ve girildiğinde ise duramama,
• Kalabalıkların bulunduğu alışveriş merkezleri, otobüs durakları, meydanlar, caddeler gibi açık alanlara kaygı nedeniyle gidememe,
• Otobüs, tren, uçak, gemi toplu ulaşım araçlarında bulunmaktan endişe duyma.

Bu tip davranışlardan kaçınmalarının temelinde kaygı bulunur. Böyle ortamlara girdiklerinde ani bir olay gelişirse kaçamayacaklarından, yardım alamayacaklarından endişe ederler. Bir diğer kaygı konusu da sağlık ve utanma duygusu ile ilintilidir. Bu kişiler kalabalık yerlerde bayılmaktan, altlarına kaçırmaktan veya gülüşmelere neden olacak basit düşmelerden korkabilirler. 

Öte yandan endişeleri ve korkuları içinde bulundukları durumun barındırdığı risklerle orantılı değildir. Korkuları nedeniyle toplum içerisine çıkamazlar. Bu nedenle sosyal ilişkilerinde, iş hayatlarında kısacası toplum içerisine çıkmalarını gerektiren hayatın her alanında görünmez hale gelirler. Korku ve kaçınmaların 6 aydan fazla sürmesi agorafobi yönünde değerlendirilir.

Kimi agorafobi hastalarında agorafobinin yanına panik bozukluğu da eklenir. Panik ataklarla seyreden panik bozukluğunda ataklar zirve noktasına ulaşılan anlardır. Bu anlarda kişi kontrolünü yitirdiğini, kalp krizi geçirdiğini, öleceğini düşünebilir. Korku zirve noktasında olduğu için çarpıntı, yüksek tansiyon gibi ölçülebilir değişimler de gözlenir. Panik atak sırasında nefes alıp vermede zorlanma, göğüste basınç hissi ve ağrı, titreme, baş dönmesi, aşırı terleme, karıncalanma, mide ağrısı, ishal gibi sorunlar yaşanabilir.  Panik atak süreci hızla başlar ve birkaç dakika gibi kısa bir sürede zirveye ulaşır. 

Agorafobi Nedenleri

Kişinin biyolojik yapısı, sağlık koşulları, genetik geçmişi, stres seviyesi agorafobinin gelişiminde rol oynayabilir.

Agorafobi genellikle ergenliğin sonlarında veya yetişkinlik yıllarında, sıklıkla 35 yaşından önce başlar. Ancak daha yaşlı yetişkinlerde ya da çocuklarda da agorafobi gelişebilir. Kadınlarda, erkeklerden daha fazla agorafobi sorunu yaşanır. 

Agorafobiye neden olabilecek risk faktörleri şunlardır:

• Fobi adı verilen panik bozukluk veya diğer aşırı korku reaksiyonlarına sahip olmak,
• Küçük olabilecek panik ataklara çok fazla korku ve kaçınma ile tepki vermek,
• İstismar, bir yakının ölümü veya saldırıya uğramak gibi yoğun strese neden olabilen olaylar yaşamak,
• Kişilik yapısının endişeli veya gergin olması,
• Yakınlarında agorafobi sorunu bulunması.

Agorafobisi olan çoğu insan, bir veya daha fazla panik atak geçirdikten sonra, başka bir atak geçirme endişesi yaşayarak agorafobi geliştirir. Daha sonra bunun tekrar yaşanabileceği yerlerden kaçınırlar. Panik bozukluğu, belirli bir sebep olmaksızın kısa, yoğun korku nöbetlerine neden olur. Panik bozukluğu olan kişilerin yaklaşık üçte biri agorafobi geliştirir. Ancak agorafobi tek başına da ortaya çıkabilir.

Agorafobi Tanısı

Agorafobiniz olduğunu düşünüyorsanız ve kaygı günlük yaşantınızı ciddi şekilde etkiliyorsa, bir psikiyatrist veya psikologdan yardım alabilirsiniz.  Sağlık koşullarınız evden çıkıp doktora gitmeye engel oluyorsa ilk aşamada telefon ya da görüntülü görüşme yöntemleriyle iletişime geçebilirsiniz. 

Doktorunuzun teşhis koyabilmek adına size soracağı olası sorular arasında şunlar bulunur:

• Evden çıkarken strese giriyor musunuz?
• Korktuğunuz için kaçındığınız yerler veya durumlar var mı? Bu durumlar sizde neden kaygıya neden oluyor?
• Dışarı çıkıp işlerinizi halletmek yerine alışverişinizi ya da diğer başka basit işler için başkalarından yardım istiyor musunuz?

Bir sağlık uzmanı agorafobiyi belirtilerinize, ne sıklıkla ortaya çıktıklarına ve ne kadar şiddetli olduklarına göre teşhis eder. Bu nedenle ona karşı açık ve dürüst olmanız önemlidir. Yapılan görüşmelerin ardından durumunuz değerlendiren doktorunuz size agorafobi tanısı koyabilir. 

Agorafobi Nasıl Tedavi Edilir?

Agorafobi tedavisi kişinin korku ve endişeleriyle dengeli bir şekilde yüzleşmesi mantığıyla yürütülür. Agorafobi tedavisi genellikle tedavi yöntemlerinin bir kombinasyonunu içerir: Sıklıkla terapiye anitdepresan tarzı ilaçlar da eklenir.

Seanslarda terapistinizle birlikte kaygı duymanıza neden olan düşünceleri tanımaya başlarsınız. Sonraki aşamada ise bu endişe kaynaklarına karşı daha gerçekçi tepki vermenin yollarını öğrenirsiniz. Bu sürecin sonunda kişi,  endişe yaratan kalabalık yerlere gitme gibi çekincelerinden kurtulur, stresi yönetmeyi öğrenir ve farkındalık geliştirir. Böylece girmekte zorlandığı ortamlara daha rahat adapte olur. 

Tüm bunların yanı sıra kişinin yapacağı bazı yaşam tarzı değişiklikleri iyileşme sürecini destekler. Bu yaşam tarzı değişiklikleri şunları içerir:

• Alkol, kafein ve diğer uyarıcı maddelerden kaçınma,
• Sağlıklı, dengeli bir diyet ile beslenme,
• Düzenli egzersiz ya da spor,
• Hobi edinme,
• Nefes egzersizleri.

Unutmayın; tedavi edilmeyen agorafobi şiddetlendiğinde evinizden bile çıkamayabilirsiniz. Tedavi olmadan, bazı insanlar yıllarca evden dahi çıkamaz. Bu başınıza gelirse; aileniz, arkadaşlarınızı ziyarete edemeyebilir, okula veya işyerine gidemeyebilir, gündelik işlerinizi yapamayabilir, yardım etmeleri için başkalarına bağımlı hale gelebilirsiniz.

Agorafobiyi önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak kaygı, korktuğunuz durumlardan kaçındıkça artma eğilimindedir. Güvenli yerlere gitmekle ilgili hafif seviyede korkularınız varsa, o yerlere tekrar tekrar gitmeyi deneyin ve kendinizi buna zorlayın. Böylece alışarak bu tip yerlerde daha rahat hissetmeye başlayabilirsiniz. Bunu kendi başınıza yapmak çok zorsa, bir aile üyesinden veya arkadaşınızdan sizinle birlikte gelmesini isteyin veya profesyonel yardım alın.

Agorafobi ayrıca şunlara da yol açabilir:

• Depresyon, 
• Alkol veya uyuşturucu kullanımı,
• İntihar düşünceleri ve davranışları.