Dermatillomani Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Dermatillomani Nedir?

Dermatillomani, diğer adıyla cilt yolma bozukluğu, kişinin cildini yineleyici biçimde yolaması ve bırakmayı denediği halde davranışı kontrol etmekte zorlanmasıdır. Davranış ciltte lezyon oluşturur ve belirgin sıkıntıya veya günlük işlevlerde bozulmaya neden olur.

Kişi sivilce, kabuk, nasır veya pürüzlü gördüğü bir alanı düzeltme isteğiyle başlayabilir. Zamanla sağlam cilt de hedef haline gelebilir. Yüz, kollar, eller, bacaklar ve saçlı deri sık etkilenen bölgelerdir.

Cilt yolma bazen bilinçli ve yoğun bir dürtüyle, bazen de televizyon izlerken veya düşünürken fark edilmeden gerçekleşir. Yolma öncesinde gerginlik, sonrasında kısa süreli 'rahatlama' hissedilmesi davranış döngüsünü güçlendirebilir.

Dermatillomani Belirtileri Nelerdir?

Dermatillomaninin en belirgin belirtileri cildi tekrar tekrar yolma, davranışı durduramama, iyileşmekte olan yaraları yeniden açma, cilt izlerini gizleme ve yolma nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınmadır. Bulguların şiddeti zaman içinde değişebilir.

Dermatillomani belirtileri şunlardır:

• Tekrarlayan cilt yolma: Parmak, tırnak, diş veya cımbız gibi araçlarla cilt sıkılabilir, kazınabilir ya da koparılabilir.
• Cilt hasarı: Kabuklanma, açık yara, kanama, renk değişikliği ve kalıcı iz oluşabilir.
• Kontrol güçlüğü: Kişi davranışı azaltmayı veya bırakmayı birçok kez denediği halde sürdürebilir.
• Zaman kaybı: Cildi incelemek, uygun görülen alanı aramak ve izleri gizlemek günün önemli bölümünü alabilir.
• Duygusal etkilenme: Utanç, suçluluk, kaygı ve başkalarının cildi fark edeceği endişesi yaşanabilir.
• Günlük yaşamda kısıtlanma: Okul, iş, yakın ilişkiler veya sosyal etkinlikler davranış nedeniyle aksayabilir.

Her kabukla oynamak dermatillomani anlamına gelmez. Davranış sık tekrarlanıyorsa, belirgin doku hasarı oluşturuyorsa ve bırakma çabalarına rağmen sürüyorsa uzman değerlendirmesi önem taşır.

Dermatillomani Nedenleri Nelerdir?

Dermatillomaninin başlıca nedenleri dürtü kontrolündeki güçlük, stres, kaygı, can sıkıntısı, ciltteki pürüzlere odaklanma ve davranış sonrasında hissedilen geçici rahatlamayla ilişkilidir. Tek bir neden yerine birden fazla etken birlikte rol oynayabilir.

Dermatillomaniyi başlatabilen veya sürdürebilen etkenler şunlardır:

• Duygusal tetikleyiciler: Stres, gerginlik, öfke, yalnızlık veya can sıkıntısı yolma dürtüsünü artırabilir.
• Duyusal tetikleyiciler: Ciltte hissedilen kabarıklık, kuruluk veya düzensizlik dikkatin aynı bölgeye yönelmesine neden olabilir.
• Görsel tetikleyiciler: Ayna karşısında sivilce, kabuk veya renk değişikliğini incelemek davranışı başlatabilir.
• Öğrenilmiş döngü: Yolma sonrasında oluşan kısa rahatlama, davranışın tekrar edilmesini kolaylaştırabilir.
• Eşlik eden sorunlar: Kaygı, depresyon veya başka beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar birlikte bulunabilir.

Anksiyete cilt yolmayı artıran bir tetikleyici olabilir ancak dermatillomani yalnızca kaygıdan kaynaklanmaz. Davranış sakin olunan zamanlarda veya kişi farkında değilken de ortaya çıkabilir.

Cilt Yolma Ne Zaman Bir Bozukluk Olarak Değerlendirilir?

Ara sıra sivilce sıkmak veya kabuk koparmak toplumda sık görülür. Dermatillomanide davranış tekrarlayıcıdır, cilde zarar verir ve kişi azaltmaya çalışmasına rağmen kontrol etmekte zorlanır. Belirgin sıkıntı veya günlük yaşam kaybı ayırıcı özellik taşır.

Obsesif kompulsif bozukluk ile bazı ortak özellikler bulunmasına rağmen dermatillomani ayrı değerlendirilir. Örneğin kişi cildindeki pürüzü düzeltme dürtüsüne karşı koyamadığını anlatabilir ancak belirgin bir takıntılı düşünce tarif etmeyebilir.

Beden algı bozukluğu yaşayan kişi, görünüşündeki kusur olarak algıladığı bir alanı değiştirmek amacıyla cildini yolabilir. Yolmanın temelinde görünüşle ilgili yoğun uğraş varsa her iki durum açısından değerlendirme yapılır.

Dermatillomani Cilde Nasıl Zarar Verir?

Tekrarlayan yolma cildin koruyucu tabakasını bozar. Açık yaralar bakteri girişini kolaylaştırabilir. Kızarıklık, şişlik, ısı artışı, akıntı veya giderek artan ağrı gelişirse enfeksiyon yönünden sağlık değerlendirmesi gerekir.

Derin ve uzun süren yaralar renk değişikliği veya iz bırakabilir. Egzama ve akne gibi kaşıntı ya da pürüz oluşturan deri hastalıkları varsa dermatoloji tedavisi davranışın fiziksel tetikleyicilerini azaltmaya yardımcı olabilir.

Dermatillomani Tanısı Nasıl Konulur?

Dermatillomani tanısı psikiyatrik değerlendirme ve cilt muayenesiyle konulmaktadır. Uzman yolmanın sıklığını, kullanılan yöntemleri, bırakma girişimlerini, cilt hasarını ve davranışın okul, iş veya sosyal yaşama etkisini değerlendirir.

Tanı değerlendirmesinde ele alınan noktalar şunlardır:

• Davranış öyküsü: Yolmanın ne zaman başladığı, hangi ortamlarda arttığı ve günde ne kadar zaman aldığı incelenir.
• Cilt muayenesi: Yaraların dağılımı, enfeksiyon bulguları ve eşlik eden deri hastalıkları değerlendirilir.
• Ruhsal değerlendirme: Kaygı, depresyon, takıntılar ve başka tekrarlayıcı davranışlar araştırılır.
• Diğer nedenlerin dışlanması: Kaşıntı yapan hastalıklar, ilaç veya madde etkileri ve farklı ruhsal durumlar gözden geçirilir.

Trikotillomani hastalığı ve cilt yolma bozukluğu aynı kişide görülebilen beden odaklı tekrarlayıcı davranışlardır. Saç çekme, dudak ısırma veya benzer davranışlar bulunuyorsa değerlendirmede ayrıca konuşulmalıdır.

Dermatillomani Tedavisi Nasıl Yapılır?

Dermatillomani tedavisi bilişsel davranışçı terapi, alışkanlığı tersine çevirme eğitimi, tetikleyicileri fark etme çalışmaları ve gerektiğinde psikiyatri uzmanının planladığı ilaçlarla yürütülebilir. Cilt yaraları için dermatoloji desteği tedaviye eklenebilir.

Dermatillomani tedavisinde kullanılan yaklaşımlar şunlardır:

• Bilişsel davranışçı terapi: Davranışı başlatan düşünce, duygu ve ortamları tanımaya ve daha işlevsel karşılıklar geliştirmeye odaklanır.
• Alışkanlığı tersine çevirme eğitimi: Yolma dürtüsünü fark etme ve elleri daha güvenli bir davranışla meşgul etme becerileri çalışılır.
• Uyaran kontrolü: Cımbız, büyüteçli ayna veya uzun süreli cilt incelemesi gibi tetikleyicilere erişim tedavi planı içinde düzenlenir.
• İlaç tedavisi: Eşlik eden belirtiler ve kişinin sağlık durumu değerlendirilerek bazı ilaçlar psikiyatri uzmanı tarafından gündeme alınabilir.
• Cilt tedavisi: Enfeksiyon, akne, egzama ve yara bakımı dermatoloji uzmanının önerisine göre yönetilir.

Tırnak yeme eşlik ediyorsa tüm tekrarlayıcı davranışları kapsayan ortak bir plan hazırlanabilir. Eğer kullanılan yöntem davranışta azalma sağlamıyorsa tedavi uzman tarafından yeniden değerlendirilir.

Dermatillomani İçin Hangi Doktora Başvurulur?

Dermatillomani değerlendirmesi için psikiyatri uzmanına başvurulabilir. Ciltte iyileşmeyen yara, enfeksiyon, belirgin iz veya altta yatan deri hastalığı şüphesi varsa dermatoloji uzmanının değerlendirmesi de gerekir.

Çocuk ve ergenlerde davranış okul yaşamını etkiliyorsa çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı süreci değerlendirebilir. Eğer yara hızla büyüyorsa, yoğun kanama varsa veya enfeksiyon bulguları gelişiyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Dermatillomani Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Dermatillomani bir takıntı mıdır?

Dermatillomani obsesif kompulsif ve ilişkili bozukluklar grubunda değerlendirilir. Kişi davranışı tekrarlamak için güçlü bir dürtü hissedebilir ancak her hastada belirgin takıntılı düşünceler bulunmaz.

Dermatillomani kendi kendine geçer mi?

Belirtiler zaman zaman azalabilir ancak cilt hasarı oluşturan ve kontrol edilemeyen davranışın uzman desteği olmadan kalıcı biçimde sona ereceği varsayılmamalıdır. Erken değerlendirme davranış döngüsünün anlaşılmasını kolaylaştırır.

Cilt yolmak enfeksiyon yapar mı?

Cilt bariyeri bozulduğunda bakteriler açık yaraya girebilir. Kızarıklık, şişlik, sıcaklık artışı, akıntı veya ateş ortaya çıkarsa enfeksiyon değerlendirmesi gerekir.

Dermatillomani iz bırakır mı?

Derin, tekrarlayan veya enfekte yaralar kalıcı iz ve renk değişikliğine yol açabilir. Cildin iyileşme biçimi yaranın derinliğine, yerine ve kişisel özelliklere bağlıdır.

Dermatillomani stresle artar mı?

Stres ve kaygı birçok kişide yolma dürtüsünü artırabilir. Davranış yalnız stresli anlarla sınırlı değildir. Can sıkıntısı sırasında veya kişi farkında olmadan da görülebilir.

Dermatillomani başka tekrarlayıcı davranışlarla ilişkili midir?

İki durum beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar arasında yer alır ancak hedeflenen bölge farklıdır. Dermatillomani cildin yolunması, trikotillomani ise saç veya kılların çekilmesiyle tanımlanır.