Diyafram Bozuklukları

Diyafram Bozuklukları Nelerdir?

Diyafram, göğüs ve karın boşluklarını birbirinden ayıran ve kas yapısıyla solunum hareketlerine de yardımcı olan bir yapıdır. Diyaframda olabilecek, doğumsal veya edinilmiş, sorunlar başta solunum olmak üzere pek çok fonksiyonun işleyişini bozabilir. Diyaframda rastlanabilen kimi sorunlar şunlardır:

Doğumsal Diyafram Hernisi (Fıtığı)

Doğumdan önce, diyaframda oluşan yapısal bir bozukluk, bebeğin sindirim organlarının göğüs boşluğuna girmesine neden olur. Akciğerler, göğüs boşluğuna geçen organlar tarafından bastırılır ve bu durum diyafram fıtığı kaynaklı solunum problemlerine neden olur.

Edinilmiş veya Travmatik Diyafram Hernisi (Fıtığı)

Künt yaralanmalar, bıçak yaraları, ateşli silah yaraları gibi travmatik olaylar sonucunda diyaframda oluşan bir delikten sindirim organlarının göğüs boşluğuna girmesine ve akciğerler üzerinde baskı uygulayarak solunumu engellemesi durumudur.

Mide Fıtığı

Diyafram üzerinde, yemek borusunun karın boşluğuna geçmesini sağlayan doğal bir açıklık vardır. Midenin bir kısmı, bu doğal açıklığı kullanarak göğüs boşluğuna doğru geçer ve mide fıtığı meydana gelir.

Diyafram Tümörü

Diyafram, tümörlerin çok nadir rastlandığı bir bölge olmakla beraber, diyaframın kendi tümörleri genelde selim özelliktedir. Ancak, diyaframda özellikle karaciğer ve akciğerin habis tümörlerinin metastazları görülebilir.

Diyafram Felci

Diyafram hareketlerini kontrol eden sinire frenik sinir adı verilir. Frenik sinir yaralanmalarında, diyaframın bir tarafı veya her iki tarafında felç olabilir. Diyafram felci, solunum fonksiyonlarını tehlikeye sokar.

Diyafram Bozukluklarının Nedenleri Nelerdir?

Diyafram bozuklukları, hastalığın tipine bağlı olarak, doğuştan majör travmaya kadar uzanan çeşitli nedenlere sahip olabilir.

• Doğumsal diyafram hernisi (fıtığı) nedenleri: Anne karnındaki gelişim sırasında oluşan sorunlardan kaynaklanabilir.
• Edinilmiş veya travmatik diyafram hernisi (fıtığı) nedenleri: Araba kazalarından veya düşmelerden kaynaklanan künt travma, bıçaklanma yaraları ve ateşli silah yaraları neden olabilir.
• Mide fıtığı nedenleri: Sık ve şiddetli öksürme, şiddetli kusma, ağır kaldırma, gebelik, aşırı kilo ve aşırı ıkınma mide fıtığına zemin hazırlayabilir.
• Diyafram felci nedenleri: Frenik sinirleri sıkıştıran akciğer veya lenf kanseri, cerrahi travma, frenik sinir veya omurilik yaralanması, ALS ve MS gibi nöromüsküler bozukluklar diyafram felciyle sonuçlanabilir.

Diyafram Bozukluklarının Belirtileri Nelerdir?

Diyafram bozukluklarının belirtileri, hastalığın türüne ve kişiden kişiye göre değişiklik gösterebilir.

Hastalığın türüne göre belirtiler aşağıdaki gibi olabilir.

• Doğumsal diyafram hernisi (fıtığı) belirtileri : Doğumsal diyafram hernisi bulunan bebeklerde sindirim organlarının göğüs boşluğuna geçmesinden ötürü akciğerlerin gelişebilecekleri mesafe oldukça kısıtlıdır. Bu durum akciğerlerin yeterince gelişmesini engeller. Bebeklerde ciddi solunum sıkıntısı, morarma gibi bulgularla kendini gösterir.
• Edinilmiş veya travmatik diyafram hernisi (fıtığı) belirtileri : Zor ve hızlı nefes alma, siyanoz (özellikle ağız, göz ve tırnak çevresinde ciltten mavimsi bir renk) ve taşikardi (hızlı kalp atışı) görülebilir.
• Mide fıtığı belirtileri : Mide ekşimesi, göğüs ağrısı, geğirme, ağızda acı bir tat, ağrılı yutkunma ve regürjitasyon görülebilir.
• Diyafragmatik tümör belirtileri : Solunum esnasında zorluk çekmek, göğüs, omuz veya karın ağrısı, zor nefes alma ve düşük oksijen seviyeleri gözlemlenebilir.
• Diyafram felci belirtileri: Sırt üstü uzanırken, dinlenme sırasında veya su içerisinde (yüzme havuzu, deniz gibi) bulunurken nefes darlığı çekilebilir.

Diyafram Ağrısı Neden Olur?

Diyafram ağrısı, çoğunlukla bu kasın doğrudan kendisinde oluşan anatomik problemlerden, yapısal bozukluklardan veya çevresindeki organların diyaframa yaptığı baskıdan kaynaklanır. Mide fıtığı gibi durumlarda midenin göğüs boşluğuna doğru yer değiştirmesi veya yemek borusu bileşkesinin zorlanması, diyafram bölgesinde batma, yanma ve spazm benzeri ağrılara yol açabilir. Benzer şekilde, kaza veya travmalar sonucu gelişen fıtıklaşmalar ya da frenik sinir etkilenmesine bağlı diyafram hareket kısıtlılıkları, solunum sırasında bu kasın aşırı gerilmesine ve dolayısıyla ağrı hissinin ortaya çıkmasına neden olur.

Bunun yanı sıra, diyaframın anatomik yapısını doğrudan bozmayan ancak işleyişini zorlayan bazı etkenler de bu bölgede ağrı tetikleyebilir. Şiddetli ve kronik öksürük krizleri, ağır kaldırma, gebelik sürecinde karın içi basıncının artması, aşırı zorlanmaya bağlı kas spazmları veya safra kesesi, karaciğer gibi komşu organlardan yansıyan rahatsızlıklar diyaframın gerilmesine ve ağrı oluşmasına zemin hazırlayabilir.

Diyafram Ağrısı Nerede Hissedilir?

Diyafram ağrısı, kasın vücuttaki konumu ve sinir dağılımı nedeniyle genellikle göğüs kafesinin alt sınırında, kaburgaların birleştiği kavisli bölgede ve üst karın boşluğunda hissedilir. Ancak diyaframın uyardığı sinir ağları (özellikle frenik sinir) boyun ve omuz bölgesine kadar uzandığı için, diyafram kökenli ağrılar sıklıkla sol veya sağ omuzda, kürek kemikleri arasında ya da göğüs kafesinin arkasında yansıma ağrısı olarak da kendini gösterebilir.

Diyafram Ağrısına Hangi Belirtiler Eşlik Edebilir?

Diyafram ağrısına, ağrının altındaki temel nedene ve kasın hareket kısıtlılığına bağlı olarak çeşitli solunum ve sindirim sistemine ait belirtiler eşlik edebilir. Sık görülen eşlik eden bulgular şunlardır:

• Nefes darlığı: Derin nefes alırken veya göğüs kafesini genişletirken yaşanan zorlanma ve hava açlığı hissi.
• Batma ve spazm hissi: Özellikle ani hareketlerde, öksürürken veya gülerken göğüs altı bölgesinde keskin batmalar.
• Reflü ve sindirim sorunları: Mide fıtığı kaynaklı durumlarda göğüste yanma (mide ekşimesi), ağza acı su gelmesi ve şişkinlik.
• Omuz ve sırt ağrısı: Frenik sinir irritasyonuna bağlı olarak omuz başlarına ve kürek kemiklerine vuran yansıma ağrıları.
• Halsizlik ve çabuk yorulma: Solunum kasının verimli çalışamamasına bağlı olarak vücudun yeterli oksijen alamamasından kaynaklanan genel yorgunluk hali.

Diyafram Bozuklukları Nasıl Teşhis Edilir?

Diyafram bozuklukları teşhis sürecinde hekim, şikayetleri dinleyip tıbbi öyküyü aldıktan sonra yapacağı fizik muayene ile diyafram bozukluklarından şüphelenebilir. Tanının kesinleştirilmesi, hastalığın seviyesi ve tedavi seçeneklerinin oluşturulabilmesi için bazı tetkikler istenebilir.

Diyafram bozuklukları teşhis sürecinde uygulanabilecek yöntemler aşağıdaki gibi olabilir:

• Akciğer röntgeni: Omurga ve göğüs bölgesinde kalbin, akciğerlerin, hava yollarının, kan damarlarının ve kemiklerin görüntülenmesini sağlar. Kemik kırıkları, zatürre, ve diğer sorunların tespitinde kullanılabilir.
• Bilgisayarlı Tomografi (BT): Göğüs boşluğunun daha ayrıntılı bir şekilde incelenmesini sağlar.
• Ultrason: Diyafram fonksiyonundaki herhangi bir düzensizliği tespit etmek için kullanılır. Özellikle doğumsal diyafram fıtığından şüphelenilen bebeklerde ve diyafram felcinden şüphelenilen durumlarda kullanılır.
• Solunum fonksiyon testleri: Diyaframla ilgili problemlerin solunum işlevini etkilediği düşünülen durumlarda kullanılabilmektedir.
• Arteriyel kan gazı: Kandaki oksijen ve karbondioksit miktarını ve kandaki asit oranını kontrol eder.
• Frenik Sinir Uyarımı Testi: Sinirlerin elektrik sinyallerini ne kadar iyi ve hızlı gönderebileceğini, dolayısıyla fonksiyonunu ölçer. Diyafram felci şüphesinde kullanılabilir.
• Elektromiyografi (EMG): Elektriksel dürtülerin uyardığı kas liflerinin elektrik potansiyelini ölçer. Diyafram felci şüphesinde kullanılır.

Diyafram Bozuklukları Nasıl Tedavi Edilir?

Diyafram bozuklukları için yapılan tedaviler, bozukluğun tipine bağlı olarak değişir, ancak ilaç ve cerrahi seçenekler mevcuttur.

Doğumsal diyafram hernisi (fıtığı) tedavisi: Ameliyat ile göğüs boşluğuna çıkan sindirim organları karın boşluğuna indirilir ve diyafram tamir edilir.

• Edinilmiş veya travmatik diyafram hernisi (fıtığı) tedavisi: Ameliyat ile diyaframdaki yırtık tamir edilir.
• Mide fıtığı tedavisi: Mide fıtığından kaynaklanan reflünün azaltılması amacıyla kimi yiyeceklerden kaçınmak, beli aşırı sıkan kıyafetleri tercih etmemek gibi bir takım yaşam tarzı değişiklikleri yapılabileceği gibi hekimin tavsiye edeceği mide asitliğini düzenleyen bazı ilaçlar kullanılabilir. Kimi durumlarda cerrahi operasyonlar da tavsiye edilebilir.
• Diyafram tümörü: Cerrahi, kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavi seçenekleri kullanılır.
• Diyafram felci: Belirti, bulgu ve şikayeti olmayan kimi hastalarda herhangi bir girişim planlanmayabilir. Bunun yanı sıra, diyafragmatik pilikasyon adı verilen bir cerrahi girişim ile nefes alma sırasında felç olmuş diyaframın göğüs boşluğuna çekilmesi engellenebilir.

Son zamanlarda kullanıma giren, göğüs boşluğu veya karın boşluğuna yapılacak ameliyatlarla diyafram üzerine pil yerleştirilerek diyaframın hareketi sağlanabilmektedir. Kimi ileri vakalarda ise solunum desteği tedavinin bir parçasıdır.

Diyafram Bozuklukları Hakkında Sıkça Sorulan

Diyafram Sıkışması Neden Olur?

Diyafram sıkışması genellikle ani kas zorlanmaları, yoğun fiziksel aktivite, ağır kaldırma veya karın içi basıncını artıran durumlarda diyafram kasının istemsiz spazm geçirmesiyle ortaya çıkabilir. Bunun yanı sıra sindirim sistemi gazları ya da stres de bu tür kasılmalara zemin hazırlayabilir.

Diyafram Yırtığı Belirtileri Nelerdir?

Diyafram yırtığı belirtileri arasında genellikle ani ve şiddetli göğüs ya da karın ağrısı, nefes darlığı, hızlı soluma ve zor nefes alma gibi bulgular yer alabilir. Şikayetlerin şiddeti, yırtığın boyutuna ve karın içi organların göğüs boşluğuna geçiş durumuna göre değişiklik gösterebilir.

Diyafram Neden Şişer?

Diyaframın doğrudan şişmesinden ziyade, genellikle komşu organlarda (mide, karın bölgesi) oluşan şişkinlikler, gaz problemleri veya artan karın içi basınç diyaframa yukarı doğru baskı yapabilir. Bu durum diyafram bölgesinde dolgunluk veya gerginlik hissedilmesine yol açabilir.

Diyafram Ağrısı Nasıl Geçer

Diyafram ağrısı geçici kas spazmlarına bağlıysa dinlenme, derin ve yatakta yapılan kontrollü diyafram nefesleri veya hafif esneme hareketleriyle hafifleyebilir. Ancak ağrı kalıcıysa veya altta yatan mide fıtığı gibi bir yapısal sorun bulunuyorsa, öncelikle hekim kontrolünde ilgili durumun tedavi edilmesi gerekebilir.

Diyafram Spazmı Neden Olur?

Diyafram spazmı; ani ve yorucu egzersizler, hızlı yemek yeme alışkanlığı, aşırı stres, elektrolit dengesizlikleri veya karın bölgesini zorlayan ani hareketler sonucunda tetiklenebilir. Genellikle kısa süreli olup dinlenmeyle kendiliğinden geçebilir.