Diz Kapağı Çıkması Nedir? Diz Kapağı Çıkığı Belirtileri Nelerdir?

Diz Kapağı Çıkması Nedir?

Diz kapağı çıkması, patella adı verilen diz kapağı kemiğinin uyluk kemiği üzerindeki troklear oluktan dışarı kayması veya tamamen yuvasından çıkması durumudur. Genellikle bacağın aniden dönmesi, ani yön değiştirmeler veya dize gelen doğrudan darbeler sonucunda meydana gelir. Bu durum oluştuğunda dizde şiddetli ağrı, şişlik veya dikey boşalma hissi yaşanır. Kısmi kaymalarda kemik kısa sürede tekrar yerine oturabilse de, tam çıkıklarda kemik tamamen oluğun dışına kayar.

Diz kapağı çıkması, özellikle gençlerde, sporcularda ve bağ gevşekliği olan kişilerde daha sık görülür. İlk kez gerçekleştiğinde dahi, diz kapağını yerinde tutan iç yan bağların esnemesine veya yırtılmasına, ayrıca kıkırdak hasarlarına yol açabilir. Bu bağların zarar görmesi dize kronik bir güvensizlik hissi verir ve diz kapağının tekrar çıkma riskini artırır. Bu nedenle, ameliyatsız fizik tedavi süreçleriyle ya da gerekli durumlarda cerrahi müdahalelerle diz çevresi kas ve bağ dokularının güçlendirilmesi gerekir.

Diz Kapağı Çıkığı Neden Olur?

Diz kapağı çıkmasının yaygın nedenleri arasında diz kapağına doğrudan darbe alınması, bacağın sabit durduğu anlarda ani dönme hareketleri yapılması ve diz eklemindeki bağ ile tendonların genel gevşekliği bulunur. Özellikle futbol, basketbol gibi temas gerektiren ve ani yön değişiklikleri içeren spor aktivitelerinde diz kapağı ciddi baskılara maruz kalır. Bununla birlikte, uyluk kemiği ile kaval kemiği arasındaki troklear oluğun dize gelen darbeleri ya da ani zorlamaları karşılayamaması, patella kemiğinin bu oluğun dışına kolayca kaymasına ve tamamen çıkmasına zemin hazırlar.

Diz kapağı çıkması, kas zayıflıkları, bağ esneklikleri, yapısal hizalama bozuklukları ve geçirilmiş diz operasyonları gibi nedenlerle de ortaya çıkabilir. Özellikle uyluk kaslarının yeterince güçlü olmaması diz kapağının stabilizasyonunu zorlaştırır. Ayrıca daha önce geçirilmiş ameliyatlar veya doğuştan gelen anatomik farklar diz kapağını tutan bağ dokularını zayıflatarak çıkık riskini belirgin şekilde artırır.

Diz kapağı çıkığına yol açan başlıca nedenler şunlardır:

• Doğrudan darbeler ve spor yaralanmaları
• Ani dönme ve burkulma hareketleri
• Bağ gevşekliği ve genel esneklik (hipermobilite)
• Kas zayıflığı (özellikle uyluk kasları)
• Anatomik ve biyomekanik yapısal bozukluklar
• Geçirilmiş diz cerrahi operasyonları

Doğrudan Darbeler ve Spor Yaralanmaları

Futbol gibi temas sporlarında dize alınan sert ve doğrudan darbeler diz kapağının yuvasından kaymasına yol açabilir. Bu tür akut travmalar, kemiği yerinde tutan iç yan bağların (MPFL) aniden gerilmesine ve yırtılmasına neden olur.

Ani Dönme ve Burkulma Hareketleri

Alt bacak ve ayak yere sabit basarken dizin aniden burkulması ya da bacağın aniden döndürülmesi diz kapağı çıkıklarının en sık karşılaşılan nedenleri arasındadır. Bu ani hareket, patellanın troklear oluktan dışarı kaymasına sebebiyet verir.

Bağ Gevşekliği ve Genel Esneklik (Hipermobilite)

Diz eklemini destekleyen tendon ve bağların doğuştan ya da yapısal olarak gevşek olması diz kapağının stabilizesini düşürür. Bağ dokusu esnek olan kişilerde çok daha küçük zorlamalar dahi çıkığa yol açabilir.

Kas Zayıflığı (Özellikle Uyluk Kasları)

Diz kapağını hareket sırasında doğru rotada tutan ana unsur etrafındaki kas grubudur. Bacak ve özellikle uyluk kaslarının zayıf olması, patellanın kayma çizgisinde tutunmasını zorlaştırarak çıkık riskini artırır.

Anatomik ve Biyomekanik Yapısal Bozukluklar

Diz kapağının olması gerekenden yüksekte konumlanması, içe basma ya da çarpık bacak durumu, troklear oluğun sığ olması veya artmış Q açısı gibi kemiksel hizalanma bozuklukları diz kapağının yuvasından çıkmasını kolaylaştırır.

Geçirilmiş Diz Cerrahi Operasyonları

Daha önce geçirilmiş lateral gevşetme ameliyatları, hatalı MPFL rekonstrüksiyonları veya kaval kemiği transferleri dizin doğal dengesini bozabilir. Ameliyat sonrası doku yapısının zayıflaması ya da graft konumlandırma hataları tekrarlayan veya ikincil çıkık riskini oluşturur.

Diz Kapağı Çıkığı Belirtileri Nelerdir?

Diz kapağı çıkığı, belirgin deformite ve şiddetli diz ağrısı gibi belirtilerle kendini gösterir. Çıkık anında dize yük bindirmek son derece rahatsız edici hale gelir ve yürümek zorlaşır. Diz kapağının doğal yuvasından kayması, gözle görülebilir bir şekil bozukluğuna yol açabileceği gibi bacağın hareket kabiliyetini de ciddi oranda kısıtlar. Ayrıca dizde boşalma, takılma veya kilitlenme hissi gibi fonksiyonel kayıplar yaşanabilir. Kemiğin kayması sebebiyle diz stabilitesini kaybeder, hasta çökme yapamaz, merdiven inip çıkmakta zorlanır ve dizine güvenip ağırlığını veremez. Kısmi çıkıklarda kemik kısa sürede yerine geri kayabilse de dizde güvensizlik ve kayma hissi devam eder. Şiddetli vakalarda ise eklem içinde kan toplanmasına bağlı olarak yoğun bir gerginlik ve kısıtlılık meydana gelir.

Diz kapağı çıkığının başlıca belirtileri şunlardır:

• Gözle görülebilir şekil bozukluğu
• Şiddetli diz ağrısı
• Hızlı gelişen şişlik ve morarma
• Dizde patlama veya çatlama hissi/sesi
• Dizde bükülme, takılma veya kilitlenme
• Dizde boşalma ve güvensizlik hissi
• Yürümekte veya ağırlık vermekte zorlanma
• Merdiven inip çıkamama ve çökelememe
• Diz kapağının oluktan dışarı kaydığının hissedilmesi veya görülmesi

Diz Kapağı Çıkığı Tanısı Nasıl Konulur?

Diz kapağı çıkığı tanısı, öncelikli olarak hastanın detaylı tıbbi öyküsü ve klinik fizik muayene ile konulur. Muayene sırasında uzman hekim bacağı büküp düzelterek ve diz kapağı çevresini elle muayene ederek pasif patellar kaymayı, hassasiyeti ve patellar endişe testlerini değerlendirir. Fiziksel incelemenin ardından kemik yapısını, olası kırıkları, serbest kıkırdak parçalarını veya diz hizalanma bozukluklarını tespit etmek amacıyla röntgen çekilir. Ayrıca bağ dokularının, kıkırdak hasarlarının ve kemik ödeminin ayrıntılı incelenmesi için emar (MR) tespiti istenirken; kaval kemiği ile troklear oluk arasındaki mesafeyi (TT-TG) ölçmek ve anatomik yapıyı değerlendirmek için bilgisayarlı tomografi (BT) taramasından da faydalanılabilir.

Diz Kapağı Çıkığı Nasıl Tedavi Edilir?

Diz kapağı çıkığı tedavisinde, özellikle ilk kez gerçekleşen ve serbest kemik/kıkırdak parçası bulunmayan vakalarda öncelikle ameliyatsız yöntemler tercih edilir. Bu süreçte dinlenme, buz uygulaması, kompresyon ve bacağın yüksekte tutulmasını içeren RICE yöntemi ile ödem ve ağrı kontrol altına alınır. Ağrı ve iltihabı hafifletmek için steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar kullanılırken, diz kapağını sabit tutmak amacıyla dizlik, destekleyici J-brace veya alçı uygulanabilir. Hastanın bacağına yük binmesini engellemek için ise koltuk değneği gibi mobilite yardımcılarından yararlanılır. İyileşme sürecinde diz çevresindeki ve uyluktaki kasları güçlendirmek, dengeyi geliştirmek ve esnekliği artırmak adına fizik tedavi ve rehabilitasyon programı gerekebilir.

Semptomların birkaç ay boyunca devam etmesi, tekrarlayan çıkıkların yaşanması veya eklem içinde serbest kıkırdak parçalarının tespit edilmesi durumunda cerrahi tedavi yöntemlerine başvurulur. Cerrahi seçenekler arasında diz kapağının konumunu düzeltmek için uygulanan lateral gevşetme, diz kapağını yerinde tutan bağları tamir eden veya uyluk kasından alınan tendonla yeniden oluşturan MPFL tamiri ve MPFL rekonstrüksiyonu yer alır. Ayrıca biyomekanik uyumsuzlukları ve malalignment sorunlarını düzeltmek amacıyla kaval kemiğinin açısını değiştiren osteotomi (TTO) işlemleri veya troklear oluğu yeniden şekillendiren trokleoplasti ameliyatları uygulanarak dizin uzun vadeli stabilitesi sağlanır.

Diz Kapağı Çıkığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Diz kapağım çıktı ne yapmalıyım?

Dizi zorlamadan veya zorla oturtmaya çalışmadan hemen sabitlenmeli ve üzerine buz torbası koyularak yüksekte tutulmalıdır. En kısa sürede bir acil servise veya ortopedi uzmanına başvurarak kemiğin ve bağların durumu kontrol ettirilmelidir.

Diz kapağı çıkığı ne kadar sürede iyileşir?

İlk kez gerçekleşen ve ameliyat gerektirmeyen hafif vakalarda fizik tedavi desteğiyle tam iyileşme genellikle 4 ila 6 hafta sürer. Cerrahi müdahale gerektiren ya da tekrarlayan durumlarda ise hafif aktivitelere dönmek 6-8 hafta sürerken spor yapacak seviyeye gelmek birkaç ayı veya bir yılı bulabilir.

Diz kapağı kayması nasıl olur?

Diz kapağı, bacağın ani dönmesi, dize gelen sert bir darbe veya diz bağlarının gevşek olması nedeniyle uyluk kemiğindeki oluktan dışarı kayar. Bu durum sırasında kemik yerinden oynarken dize aşırı yük biner ve dize destek sağlayan bağlar gerilir veya yırtılır.

Diz kapağında kayma nasıl düzelir?

Hafif vakalarda diz kapağı kendiliğinden veya doktorun manuel müdahalesiyle yerine oturtulduktan sonra dizlik ve fizik tedaviyle kaslar güçlendirilerek düzeltilir. İlaç ve rehabilitasyonun yetersiz kaldığı kronik durumlarda ise bağ tamiri (MPFL) veya kemik düzeltme ameliyatlarıyla kalıcı iyileşme sağlanabilir.

Diz kapağı kaymasını nasıl anlarız?

Diz bölgesinde ani ve şiddetli bir ağrı, hızlı gelişen şişlik ve diz kapağının bacağın dışına doğru gözle görülür şekilde kaymasıyla anlaşılır. Ayrıca hareket ettirirken dizden ses gelmesi, kilitlenmesi ve bacağa ağırlık verilemeyip boşalması en belirgin işaretlerdir.

Diz kapağı kayması ne kadar sürede iyileşir?

Ameliyatsız takip edilen hafif kaymalarda dinlenme, dizlik kullanımı ve kas güçlendirme egzersizleriyle iyileşme ortalama 4 ila 6 haftada tamamlanır. Cerrahi işlem uygulanan ağır ya da tekrarlayan vakalarda ise dokuların tam olarak kaynaması ve iyileşmesi 3 ila 6 ay kadar sürebilir.

Diz kapağı neden yerinden oynar?

Temas sporlarında dize gelen darbeler, bacak sabitken yapılan ani dönme hareketleri veya uyluk kaslarının zayıf olması diz kapağını yerinden oynatır. Ayrıca eklem bağlarının doğuştan gevşek olması ve diz kemik yapısındaki doğuştan gelen anatomik bozukluklar da kaymaya yol açar.

Diz kapağı kayması ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyatta yırtılan bağlar dikilerek tamir edilir veya vücudun başka bir yerinden alınan tendonla yeni bir bağ oluşturulur. Ayrıca kemik dizilimi bozuksa, kaval kemiği açısı ya da uyluktaki oluğun yapısı cerrahi olarak yeniden şekillendirilerek diz kapağı sabitlenir.

Diz kapağı çıkması kendiliğinden geçer mi?

Diz kapağı bazı durumlarda kendiliğinden kayıp tekrar yerine otursa da altındaki bağ ve kıkırdak hasarı kendi kendine tamamen iyileşmez. Tedavi edilmediğinde diz kapağı gevşek kalır, tekrarlayan çıkıklara, ilerleyen yaşlarda da ciddi kıkırdak zedelenmesi ve kireçlenmeye yol açabilir.