Skotom Nedir? Görme Alanında Kör Nokta Neden Olur?

Skotom Nedir?

Skotom, görme alanı içinde çevresine göre daha az gören veya hiç görmeyen sınırlı bir bölgedir. Etkilenen alan merkezde, merkeze yakın ya da görme alanının çevresinde bulunabilir.

Her gözde optik sinirin retinadan çıktığı noktaya karşılık gelen fizyolojik bir kör nokta vardır. Beyin çevredeki görüntüyü tamamladığı için kişi normal koşullarda bu alanı fark etmez. Fizyolojik kör noktanın dışındaki bölgesel kayıplar patolojik skotom olarak değerlendirilir.

Örneğin, merkezi skotomu bulunan kişi okurken kelimenin ortasındaki harfleri eksik görebilir. Çevresel bir skotom ise yandan yaklaşan bir nesnenin fark edilmesini zorlaştırabilir.

Skotom bazen 'karanlık leke', 'bulanık yama' veya 'görüntüde boşluk' şeklinde tarif edilir. Beynin eksik görüntüyü tamamlaması nedeniyle bazı kişiler kaybın farkına varmayabilir.

Skotom Belirtileri Nelerdir?

Skotomun en belirgin belirtileri görme alanında kör nokta, bulanık yama, eksik harfler ve ışıklı şekillerdir. Belirtinin görünümü skotomun yeri, büyüklüğü, derinliği ve nedenine göre değişir.

Skotom belirtileri şu biçimlerde ortaya çıkabilir:

• Karanlık veya gri alan: Görüntünün belirli bir bölümünde gölge ya da boşluk fark edilebilir.
• Bulanık bölge: Etkilenen alanda ayrıntılar seçilemeyebilir ancak ışık algısı korunabilir.
• Okuma güçlüğü: Harflerin bir kısmı kaybolabilir veya satır takibi zorlaşabilir.
• Yüz tanımada zorlanma: Merkezi görme etkilendiğinde yüz ayrıntıları seçilemeyebilir.
• Işıklı şekiller: Migren aurasında zikzak, parıltı veya titreşen kenarlar görülebilir.
• Çevresel farkındalık kaybı: Kişi yan taraftaki basamak, nesne veya insanı geç fark edebilir.
• Renk ve kontrast değişikliği: Etkilenen bölümde renkler soluk veya görüntü düşük kontrastlı algılanabilir.

Skotom tek gözde veya iki gözün aynı görme alanında bulunabilir. Bir göz kapatılarak yapılan karşılaştırma kaybın fark edilmesini sağlayabilir ancak kendi kendine test tanı yerine geçmez.

Eğer görme alanındaki eksiklik aniden başladıysa, büyüyorsa veya ışık çakmalarıyla yeni uçuşmalar eşlik ediyorsa aynı gün göz değerlendirmesi gerekir.

Skotom Türleri Nelerdir?

Skotomlar görme alanındaki konumuna, kişinin fark edip etmemesine ve ışık duyarlılığının derecesine göre sınıflandırılır. Türün belirlenmesi olası hasarın gözde veya görme yollarındaki yerini anlamaya yardımcı olur.

Başlıca skotom türleri şunlardır:

• Merkezi skotom: Doğrudan bakılan alan etkilenir ve okuma ile yüz tanıma zorlaşabilir.
• Parasantral skotom: Merkezin hemen yakınında sınırlı bir görme kaybı oluşur.
• Arkuat skotom: Yay biçimindeki kayıp sinir lifi dağılımını izler ve glokomla ilişkili olabilir.
• Seko-santral skotom: Görme merkezi ile fizyolojik kör nokta arasındaki alan etkilenir.
• Halka skotom: Görme alanında halka biçimli kayıp oluşurken merkez veya çevre kısmen korunabilir.
• Pozitif skotom: Kişi karanlık, renkli veya ışıklı bir lekeyi doğrudan fark eder.
• Negatif skotom: Eksik alan kişi tarafından fark edilmeyebilir ve test sırasında saptanabilir.
• Mutlak skotom: Etkilenen alanda güçlü ışık uyaranı da algılanmaz.
• Göreceli skotom: Parlak veya büyük uyaran algılanırken daha silik uyaran görülemez.

Merkezi skotom ile yarım görme alanı kaybı aynı değildir. Görme kaybı daha geniş bir kavramdır ve görme keskinliği, görme alanı ya da her ikisini etkileyebilir.

Skotom Neden Olur?

Skotomun başlıca nedenleri retina hastalıkları, glokom, optik sinir hasarı, migren ve beyindeki görme yollarını etkileyen durumlardır. Kaybın şekli ve iki gözdeki dağılımı, nedenin yerini belirlemede yol gösterir.

Skotoma yol açabilen durumlar şunlardır:

• Makula hastalıkları: Merkezi görmeden sorumlu retina bölgesindeki hasar merkezi skotom oluşturabilir.
• Glokom: Retina sinir liflerindeki kayıp arkuat veya parasantral skotomlara yol açabilir.
• Retina damar hastalıkları: Damar tıkanıklığı ve diyabete bağlı değişiklikler bölgesel görme kaybı yapabilir.
• Retina yırtığı veya dekolmanı: Retina tabakalarının ayrılması görme alanında perde veya kayıp oluşturabilir.
• Optik sinir hastalıkları: İltihap, dolaşım bozukluğu, toksin veya beslenme sorunları merkezi kayıpla seyredebilir.
• Migren aurası: Geçici, parlak ve genişleyen bir skotom gelişebilir.
• Beyin hastalıkları: İnme, travma veya kitle görme yollarını etkileyerek iki gözde uyumlu alan kaybı oluşturabilir.

Sarı nokta hastalığı merkezi görmede bozulma ve skotomla seyredebilir. Düz çizgilerin eğri görünmesi makula etkilenmesini düşündüren başka bir bulgudur.

Glokom erken dönemde fark edilmeyen görme alanı kayıpları oluşturabilir. Düzenli göz muayenesi, basınç ölçümü ve görme alanı testi ilerleyici kaybın saptanmasına katkı sağlar.

Diyabetik retinopati retina damarlarını etkileyebilir. Ödem, kanama veya damar kapanması merkezi ya da dağınık skotomlara yol açabilir.

Retina dekolmanı ani ışık çakması, yeni uçuşmalar ve perde benzeri kayıpla ortaya çıkabilir. Bu belirtiler acil göz muayenesi gerektirir.

Işıklı Skotom ve Migren Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?

Migren aurasında parlak veya zikzak kenarlı bir alan ortaya çıkabilir. Işıklı skotom genellikle birkaç dakika içinde genişler ve çoğunlukla bir saatten kısa sürer. Baş ağrısı skotomdan sonra başlayabilir veya hiç gelişmeyebilir.

Göz migreni ifadesi farklı görsel belirtiler için kullanılabildiğinden tek gözdeki kalıcı kayıp migrene bağlanmamalıdır. Yeni veya alışılmadık görsel aura göz ve nöroloji yönünden değerlendirilir.

Eğer ışıklı görüntü ilk kez ortaya çıktıysa, yalnız tek gözde hissediliyorsa veya bir saatten uzun sürüyorsa başka nedenlerin dışlanması gerekir. Konuşma bozukluğu ve güçsüzlük eşlik ederse acil yardım alınmalıdır.

Skotom Tanısı Nasıl Konur?

Skotom tanısı, görme alanındaki kaybın yerini ve derecesini ölçen göz muayenesine dayanır. Değerlendirme yalnız skotomu göstermekle kalmaz, retina, optik sinir veya beyin kaynaklı olası nedeni araştırır.

Tanıda kullanılabilen yöntemler şunlardır:

• Görme keskinliği testi: Merkezi görmenin ayrıntı seçme düzeyi ölçülür.
• Görme alanı testi: Skotomun yeri, şekli, derinliği ve iki gözdeki dağılımı belirlenir.
• Göz dibi muayenesi: Retina, makula, damarlar ve optik sinir başı incelenir.
• Optik koherens tomografi: Retina katmanları ve optik sinir lifleri kesitsel olarak değerlendirilir.
• Amsler kareli testi: Merkezi görmedeki eğrilme veya eksik alanların takibine yardımcı olabilir.
• Göz içi basınç ölçümü: Glokom şüphesinde diğer bulgularla birlikte yorumlanır.
• Nörolojik görüntüleme: Görme yolu veya beyin kaynaklı neden düşünülürse MR ya da başka incelemeler planlanabilir.

Görme alanı testinde kişinin sabit noktaya bakması ve uyarıları dikkatle yanıtlaması gerekir. Yorgunluk, yanlış gözlük düzeltmesi veya kapak düşüklüğü testte yapay kayıp oluşturabilir. Şüpheli sonuçlar tekrarlanabilir.

Amsler kareli testi merkezi görmeyi izlemeye yardımcıdır ancak tüm skotomları göstermez. Evde fark edilen değişiklik göz muayenesiyle doğrulanmalıdır.

Skotom Tedavisi Nasıl Yapılır?

Skotom tedavisi, görme alanı kaybına yol açan hastalığı kontrol etmeye yönelir. Kaybolmuş görmenin geri dönüp dönmeyeceği nedenin türüne, hasarın süresine ve tedavinin zamanlamasına bağlıdır.

Tedavide değerlendirilebilen yaklaşımlar şunlardır:

• Retina tedavileri: Damar hastalığı, ödem, yırtık veya dekolmana yönelik ilaç, lazer ya da cerrahi uygulanabilir.
• Glokom yönetimi: Göz içi basıncını düşüren ilaç, lazer veya cerrahi ilerlemeyi yavaşlatmayı amaçlar.
• Optik sinir tedavisi: İltihap, beslenme eksikliği veya toksik etkene göre nedene özgü yaklaşım planlanır.
• Migren yönetimi: Atak tetikleyicileri, akut tedavi ve koruyucu seçenekler nöroloji değerlendirmesiyle ele alınabilir.
• Nörolojik tedavi: İnme veya görme yollarını etkileyen başka hastalıkta ilgili tedavi ve rehabilitasyon uygulanır.
• Görme rehabilitasyonu: Kalıcı skotomda okuma, yön bulma ve günlük işlev için yardımcı yöntemler öğretilebilir.

Skotomu doğrudan ortadan kaldıran tek bir ilaç yoktur. Hekim önerisi olmadan göz damlası veya takviye kullanmak doğru değildir. Tedavi, saptanan hastalığa göre düzenlenir.

Skotomla Günlük Yaşam Nasıl Düzenlenir?

Okuma sırasında daha büyük yazı, güçlü kontrast ve uygun aydınlatma kullanılabilir. Merkezi skotomda bakışın kayıp alanın biraz yanına yöneltildiği eksantrik görme eğitimi yararlı olabilir.

Çevresel kaybı bulunan kişiler evde geçiş alanlarını açık tutabilir ve basamak kenarlarını belirginleştirebilir. Araç kullanma uygunluğu görme alanı ölçümü ve yasal koşullara göre uzman tarafından değerlendirilir.

Kalıcı skotom iş veya eğitim görevlerini etkiliyorsa az gören rehabilitasyonu ve yardımcı teknolojiler planlanabilir. Ekran büyütme, sesli okuma ve kontrast ayarları bağımsızlığı destekleyebilir.

Skotom Ne Zaman Acil Bir Durumdur?

Ani başlayan kör nokta, perde biçiminde kayıp, ışık çakması veya çok sayıda yeni uçuşma acil göz muayenesi gerektirir. Gecikme bazı retina ve damar hastalıklarında kalıcı görme kaybı riskini artırabilir.

Skotoma yüz kayması, konuşma bozukluğu, dengesizlik veya tek taraflı güçsüzlük eşlik ediyorsa acil yardım çağrılmalıdır. İki gözün aynı tarafında gelişen ani alan kaybı beynin görme yollarıyla ilişkili olabilir.

Eğer görme değişikliği göz yaralanması veya kimyasal temas sonrasında başladıysa gözü ovalamadan acil sağlık desteği alınmalıdır. Kimyasal temaslarda uygun ilk yardım sağlık ekibinin yönlendirmesine göre uygulanır.

Skotom Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Skotom kalıcı mıdır?

Skotomun kalıcılığı nedenine bağlıdır. Migren aurasındaki ışıklı skotom geçici olabilir. Retina veya optik sinirde kalıcı hasar oluşmuşsa görme alanı kaybı uzun sürebilir.

Skotom kendiliğinden geçer mi?

Bazı geçici skotomlar migren atağı sona erdiğinde düzelebilir. Yeni başlayan görme alanı kaybının kendiliğinden geçmesi beklenmemeli ve neden göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir.

Skotom tek gözde olur mu?

Retina ve optik sinir hastalıkları tek gözde skotom oluşturabilir. Beynin görme yollarındaki hasar çoğunlukla iki gözün aynı görme alanını etkiler. Dağılım görme alanı testiyle belirlenir.

Skotom için hangi doktora gidilir?

Skotom öncelikle göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilir. Optik sinir veya beyin kaynaklı bir neden düşünülürse nöroloji ve nöro-oftalmoloji sürece katılabilir.

Skotom gözlükle düzelir mi?

Gözlük kırma kusurunu düzeltir ancak retina, optik sinir veya görme yolu hasarından kaynaklanan skotomu doğrudan ortadan kaldırmaz. Doğru gözlük, korunmuş görme alanının daha verimli kullanılmasına yardım edebilir.

Skotom ve uçuşan cisim aynı mıdır?

Skotom görme alanındaki sabit veya örüntülü bir kayıptır. Uçuşan cisimler göz hareketiyle yer değiştiren gölge ve iplikçikler gibi görünür. Ani artış retina yırtığı açısından değerlendirilmelidir.

Skotom büyür mü?

Glokom veya ilerleyici retina hastalığı kontrol edilmezse skotom genişleyebilir. Bazı skotomlar sabit kalır. Düzenli görme alanı ve görüntüleme testleri değişimi karşılaştırmaya yardımcı olur.