Tenezm Nedir? Sürekli Dışkılama Hissi Neden Olur?

Tenezm Nedir?

Tenezm, dışkılama sonrasında bağırsak tamamen boşalmamış gibi hissetme ve yeniden tuvalete gitme ihtiyacı duyma belirtisidir. Kişi ıkınmasına rağmen hiç dışkı çıkaramayabilir veya yalnızca az miktarda dışkı, mukus ya da kan çıkarabilir.

Tıbbi kullanımda tenezm çoğunlukla rektal tenezmi, yani kalın bağırsağın son bölümüne ilişkin dışkılama dürtüsünü ifade eder. Mesaneyi ilgilendiren ve idrar yapma ihtiyacının sürmesiyle seyreden vezikal tenezm farklı nedenlere sahip ayrı bir belirtidir.

Sürekli dışkılama hissi tek başına 'kabızlık' anlamına gelmez. Rektumun iltihaplanması veya bölgedeki sinirlerin tahriş olması, bağırsak boşken bile beyne dışkılama gereksinimi varmış gibi sinyal gönderebilir.

Tenezm Belirtileri Nelerdir?

Tenezmin en sık belirtileri tuvalet sonrasında tam boşalamama hissi, sürekli dışkılama dürtüsü, ıkınma, rektal basınç, kramp ve az miktarda dışkı çıkarmadır. Altta yatan nedene göre kanama, mukus veya ishal eşlik edebilir.

Tenezm belirtileri şunlardır:

• Sürekli dışkılama ihtiyacı: Bağırsak boşaltıldıktan kısa süre sonra yeniden tuvalete gitme dürtüsü oluşabilir.
• Tam boşalamama hissi: Dışkılama gerçekleşse bile rektumda dışkı kalmış gibi hissedilebilir.
• Zorlanma ve ıkınma: Uzun süre ıkınmaya rağmen çok az dışkı çıkabilir veya hiç çıkmayabilir.
• Ağrı ve kramp: Makat çevresinde basınç, rektal ağrı veya alt karında kramp görülebilir.
• Mukus veya kan: Bağırsak iltihabı, enfeksiyon ya da anorektal hastalıklarda dışkıda mukus veya kan bulunabilir.
• Bağırsak düzeninde değişiklik: İshal, kabızlık veya iki durumun dönüşümlü görülmesi tenezme eşlik edebilir.

Belirtiler bir kerelik ve kısa süreli olduğunda geçici bağırsak değişiklikleriyle ilişkili olabilir. Eğer dürtü tekrarlıyorsa, gece uyandırıyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa temel nedenin araştırılması gerekir.

Tenezm Nedenleri Nelerdir?

Tenezmin başlıca nedenleri bağırsak iltihabı, enfeksiyöz kolit, kabızlık, rektum ve makat hastalıkları, bağırsak hareket bozuklukları ve kolorektal kitlelerdir. Rektum duvarındaki hassasiyet veya dışkı geçişindeki engel sürekli dürtü oluşturabilir.

Tenezme yol açabilen nedenler şunlardır:

• İnflamatuar bağırsak hastalıkları: Kalın bağırsak ve rektumdaki uzun süreli iltihap dışkılama dürtüsünü artırabilir.
• Bağırsak enfeksiyonları: Bakteri, virüs veya parazit kaynaklı kolit ağrı, ishal ve tenezme neden olabilir.
• Kabızlık: Rektumda sert dışkı birikmesi tam boşalamama ve tekrarlayan ıkınma hissi oluşturabilir.
• Anorektal hastalıklar: Makat çatlağı, apse, rektal sarkma ve bölgesel iltihaplanma dışkılamayı ağrılı hale getirebilir.
• Hareket bozuklukları: Pelvik taban kaslarının dışkılama sırasında uyumlu gevşememesi boşaltımı zorlaştırabilir.
• Kitleler ve daralmalar: Rektum veya kalın bağırsaktaki yapısal değişiklikler dışkının geçişini etkileyebilir.
• Radyasyon tedavisi: Pelvik bölgeye uygulanan radyoterapi rektumda iltihap ve hassasiyet oluşturabilir.

Ülseratif kolit rektumu etkilediğinde kanlı ishal, ani dışkılama ihtiyacı ve tenezm görülebilir. Benzer belirtiler enfeksiyonlarda da gelişebildiği için yalnız belirtilere bakılarak neden belirlenemez.

Crohn hastalığı sindirim kanalının farklı bölümlerini etkileyebilir. Kalın bağırsak veya perianal bölge tutulduğunda ağrı, ishal, fistül ve boşalamama hissi değerlendirmeye dahil edilir.

Tenezm ve Kabızlık Nasıl Ayırt Edilir?

Kabızlık hastalığı seyrek dışkılama, sert dışkı ve zorlanmayla tanımlanır. Tenezm ise bağırsak boş olsa bile dışkılama dürtüsünün sürmesidir. İki belirti aynı kişide birlikte bulunabilir.

Örneğin günlerdir sert dışkı çıkaran bir kişi rektumda birikme nedeniyle tam boşalamadığını hissedebilir. Sık ve kanlı ishal yaşayan kişideki aynı his ise bağırsak iltihabını düşündürebilir. Ayırım için öykü ve muayene gerekir.

Tenezm Ne Zaman Önemsenmelidir?

Yeni başlayan veya devam eden tenezm değerlendirilmelidir. Dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, ateş, gece uykudan uyandıran belirtiler, şiddetli karın ağrısı veya kusma bulunması daha erken sağlık değerlendirmesi gerektirir.

Kolon kanseri tenezmin olası nedenlerinden biridir ancak her tam boşalamama hissi kanser anlamına gelmez. Özellikle ileri yaşta başlayan bağırsak alışkanlığı değişikliği, kansızlık veya aile öyküsü varsa inceleme kapsamı genişletilir.

Hemoroid hastalığı kanama ve makat çevresinde rahatsızlık oluşturabilir. Sürekli dışkılama dürtüsünün yalnız hemoroide bağlanması başka nedenlerin gözden kaçmasına yol açabileceğinden uzman muayenesi önemlidir.

Tenezm Tanısı Nasıl Konulur?

Tenezm tanısı kişinin tarif ettiği sürekli dışkılama hissinin ve altta yatan nedenin değerlendirilmesiyle konulmaktadır. Hekim belirtilerin başlangıcını, dışkılama sıklığını, dışkının görünümünü, kanama ve ağrı gibi eşlik eden bulguları sorgular.

Tenezmin nedenini araştırmak için kullanılan yöntemler şunlardır:

• Karın ve rektal muayene: Hassasiyet, dışkı birikimi, çatlak, kitle veya başka anorektal bulgular değerlendirilir.
• Kan testleri: Kansızlık, iltihap ve enfeksiyon belirtileri kişinin klinik durumuna göre araştırılabilir.
• Dışkı testleri: Enfeksiyon, gizli kan veya bağırsak iltihabına ilişkin göstergeler incelenebilir.
• Endoskopik inceleme: Rektum ve kalın bağırsağın iç yüzeyi doğrudan değerlendirilip gerektiğinde biyopsi alınabilir.
• Görüntüleme: Şiddetli ağrı, apse, kitle veya komplikasyon şüphesinde ultrason, BT veya MR kullanılabilir.

Kolonoskopi her tenezm belirtisinde zorunlu değildir. Yaş, alarm belirtileri, muayene ve test sonuçları işlemin gerekip gerekmediğini belirler.

Tenezm Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tenezm tedavisi bağırsak iltihabını kontrol eden ilaçlar, enfeksiyona yönelik tedavi, kabızlığın düzenlenmesi veya anorektal hastalığın yönetimiyle yapılır. Uygun yaklaşım belirtileri bastırmaktan önce temel nedeni belirlemeye dayanır.

Tenezm tedavisinde değerlendirilen yaklaşımlar şunlardır:

• Bağırsak iltihabının tedavisi: İnflamatuar bağırsak hastalığı doğrulanırsa hastalığın yerine ve şiddetine uygun ilaçlar planlanır.
• Enfeksiyon tedavisi: Etken saptandığında gerekli ilaç ve sıvı desteği hekim tarafından belirlenir.
• Kabızlık yönetimi: Lif ve sıvı düzeni, dışkı yumuşatıcılar veya başka ilaçlar kabızlığın türüne göre seçilir.
• Anorektal tedavi: Çatlak, apse, sarkma veya başka bölgesel hastalıklar kendi tedavi yöntemleriyle ele alınır.
• Pelvik taban rehabilitasyonu: Kasların uyumsuz çalışması doğrulanırsa biofeedback ve fizyoterapi gündeme gelebilir.
• Cerrahi veya onkolojik tedavi: Darlık veya kitle saptanırsa ilgili uzmanlıkların birlikte hazırladığı plan uygulanır.

Anal fissür dışkılama sırasında keskin ağrı ve kanamaya yol açabilir. Eğer tenezm çatlakla birlikteyse ağrı nedeniyle artan ıkınma ve kas gerginliği de tedavi planında ele alınır.

Nedeni bilinmeden gelişigüzel müshil veya ishal kesici kullanmak belirtileri artırabilir veya tanıyı geciktirebilir. Tedavi sonrasında belirtiler sürerse hekim yeni bulgulara göre değerlendirmeyi tekrarlayabilir.

Tenezm Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Tenezm tehlikeli midir?

Tenezm tek başına hastalık değildir. Geçici kabızlıktan bağırsak iltihabı veya kitleye kadar farklı nedenlerle gelişebilir. Süren veya alarm belirtileriyle birlikte görülen şikayetler değerlendirilmelidir.

Sürekli tuvalet hissinin olası açıklamaları nelerdir?

Rektumdaki iltihap, enfeksiyon, dışkı birikimi, makat hastalıkları veya pelvik taban kaslarının uyumsuz çalışması sürekli tuvalet hissi oluşturabilir. Neden muayene ve gerektiğinde testlerle belirlenir.

Tenezm ishal yapar mı?

Tenezm ishalin doğrudan nedeni değildir ancak bağırsak enfeksiyonu veya iltihabi bağırsak hastalığı her iki belirtiyi birlikte oluşturabilir. Dışkıda kan ve ateş varsa sağlık değerlendirmesi geciktirilmemelidir.

Tenezm kabızlık belirtisi midir?

Kabızlık tenezme yol açabilir ancak tek neden değildir. Sık dışkılama veya ishal bulunmasına rağmen tam boşalamama hissi yaşanması başka bağırsak hastalıklarını düşündürebilir.

Tenezm için hangi doktora gidilir?

Tenezm için gastroenteroloji veya genel cerrahi uzmanına başvurulabilir. Baskın belirtilere ve muayene bulgularına göre kolorektal cerrahi gibi ilgili alanlardan görüş istenebilir.

Tenezm kendiliğinden geçer mi?

Geçici bir enfeksiyon veya kısa süreli kabızlık düzeldiğinde tenezm hafifleyebilir. Belirti tekrarlarsa, birkaç günden uzun sürerse veya kanama ve ağrı eşlik ederse temel neden araştırılmalıdır.