Teratom Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Teratom Nedir?

Teratom, farklı hücre ve doku türlerini bir arada içerebilen germ hücreli bir tümördür. Germ hücreleri normal gelişim sırasında üreme hücreleriyle ilişkilidir. Teratomda ise farklılaşma sürecindeki değişiklikler nedeniyle birden fazla doku tipi oluşabilir.

Örneğin bir teratomun içinde deri, kıl, yağ, kıkırdak veya diş benzeri yapılar bulunabilir. Teratomların tamamı kanser değildir. Tümörün davranışı, hücrelerin olgunluk derecesine, bulunduğu organa ve kişinin yaşına göre değerlendirilir.

Teratom Çeşitleri Nelerdir?

Teratomlar başlıca olgun ve olgunlaşmamış olarak sınıflandırılır. Ayrıca bazı yumurtalık teratomları belirli bir doku tipinin baskın olduğu özel yapılar gösterebilir. Patolojik inceleme, kitlenin hangi gruba girdiğini belirlemeye yardımcı olur.

Başlıca teratom türleri şunlardır:

• Olgun teratom: Hücreleri normal dokulara benzeyen, özellikle yumurtalıkta çoğunlukla iyi huylu seyreden tümördür. Yumurtalıktaki kistik biçimi 'dermoid kist' olarak adlandırılır.

• Olgunlaşmamış teratom: Olgunlaşmamış hücre ve dokular içerir. Özellikle yumurtalıkta kötü huylu davranış gösterebilir ve kanser açısından değerlendirilir.

• Özel tip teratom: Yumurtalıkta tiroid dokusunun baskın olduğu struma ovarii gibi nadir örnekleri kapsar. Değerlendirme, özgül patolojik özelliklere göre yapılır.

Yumurtalıkta görülen olgun kistik teratom hakkında ayrıntılı bilgi, dermoid kist başlığında yer alır. Tüm dermoid kistlerin aynı yerleşimde veya aynı yapıda olmadığı unutulmamalıdır.

Ergenlik sonrası testiste saptanan teratomlar, mikroskopta olgun doku görünümü taşısalar bile kötü huylu germ hücreli tümörler kapsamında değerlendirilir. Testiste kitle görüldüğünde testis kanseri açısından ürolojik inceleme gerekir.

Teratom Neden Olur?

Teratom, germ hücrelerinin normal farklılaşma sürecindeki değişikliklerle ilişkilidir. Ancak çoğu kişide tümörün neden geliştiği kesin olarak belirlenemez. Bilinen tek bir yaşam tarzı etkeni, beslenme biçimi veya enfeksiyon teratomların genel nedeni olarak gösterilemez.

Teratom gelişimiyle ilişkili temel biyolojik özellikler şunlardır:

• Hücre farklılaşması: Germ hücrelerinin farklı dokulara dönüşebilme özelliği, tümör içinde birden çok doku tipinin oluşmasını açıklayabilir.

• Embriyonik gelişim: Bazı teratomlar, erken gelişim dönemindeki hücrelerin yerleşimiyle bağlantılı olarak yumurtalık ve testis dışında ortaya çıkabilir.

• Yerleşim ve yaş: Teratomun çocukta, ergende veya erişkinde görülmesi, tümörün biyolojik davranışını ve değerlendirilmesini etkileyebilir.

Teratom saptanması, kişinin mutlaka kalıtsal bir hastalığa sahip olduğu anlamına gelmez. Teratomu kesin olarak önlediği kanıtlanmış özel bir beslenme düzeni veya tarama programı bulunmamaktadır.

Teratom Belirtileri Nelerdir?

Teratom belirtileri karın veya kasık ağrısı, şişlik, ele gelen kitle ve çevre organlara baskı hissi şeklinde ortaya çıkabilir. Küçük teratomlar bazen hiçbir belirti vermez ve başka nedenle yapılan ultrason sırasında fark edilir.

Yerleşime göre görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:

• Yumurtalıkta: Alt karın ağrısı, kasıkta dolgunluk, şişkinlik veya bulantı görülebilir.

• Testiste: Ağrısız kitle, sertlik, testiste büyüme veya ağırlık hissi oluşabilir.

• Kuyruk sokumunda: Özellikle bebeklerde dışarıdan görülebilen şişlik, kabızlık veya idrar yapmada güçlük ortaya çıkabilir.

• Göğüs boşluğunda: Büyük kitleler göğüs ağrısına, öksürüğe veya nefes darlığına neden olabilir.

• Karın içinde: Büyüyen teratomlar çevre dokulara baskı yaparak ağrı veya bağırsak alışkanlıklarında değişikliğe yol açabilir.

Yumurtalık bölgesindeki her ağrı teratom anlamına gelmez. Benzer belirtiler farklı yumurtalık kisti türlerinde de görülebilir. Belirtiler sürüyorsa tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Teratom Tanısı Nasıl Konulmaktadır?

Teratom tanısında fizik muayene, görüntüleme bulguları ve gerektiğinde kan testleri birlikte değerlendirilir. Yumurtalık veya testis yerleşimli kitlelerde ultrason genellikle ilk görüntüleme yöntemlerinden biridir. Kitlenin boyutu, yapısı ve çevre dokularla ilişkisi incelenir.

Gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme kullanılarak kitlenin sınırları daha ayrıntılı değerlendirilebilir. Gebelik sırasında bazı kuyruk sokumu teratomları, doğum öncesi ultrasonla fark edilebilir.

Kan testlerinde bazı hastalarda AFP, beta-hCG ve LDH gibi tümör belirteçleri istenebilir. Bu değerler tek başına teratomu doğrulamaz veya kanseri dışlamaz. Kesin türün belirlenmesinde çoğunlukla çıkarılan dokunun patolojik incelemesinden yararlanılmaktadır.

Testiste kanser şüphesi varsa kitleden gelişigüzel iğne biyopsisi yapılmaz. Tanısal ve cerrahi yaklaşım, üroloji uzmanının belirlediği onkolojik ilkelere göre planlanır.

Teratom Tedavisi Nasıl Yapılır?

Teratom tedavisi, tümörün bulunduğu bölgeye, boyutuna, olgunluk derecesine, yayılımına ve kişinin yaşına göre planlanır. Cerrahi çıkarma temel tedavi yöntemidir. Ancak her hastada ameliyatın kapsamı ve ek tedavi gereksinimi aynı değildir.

Başlıca tedavi ve izlem yaklaşımları şunlardır:

• Cerrahi çıkarma: Teratomun uygun sınırlarla alınması hedeflenir. Yumurtalıkta bazı olgun kistik teratomlar, seçilmiş hastalarda yumurtalık dokusu korunarak çıkarılabilir.

• Kemoterapi: Kötü huylu teratomlarda, tümörün evresine ve patolojik özelliklerine göre gerekli olabilir. Olgun kistik yumurtalık teratomunda rutin olarak kullanılmaz.

• Düzenli takip: Ameliyat sonrası kontrol muayeneleri, görüntüleme veya uygun tümör belirteçleriyle yeniden oluşum ve hastalık seyri izlenebilir.

Yumurtalıkta uygun hastalarda laparoskopi yöntemi uygulanabilir. Cerrahi yaklaşım seçilirken kitlenin boyutu, görüntüleme bulguları ve kanser şüphesi dikkate alınır. Bazı küçük, tipik görünümlü kitlelerde izlem seçeneği de uzman tarafından değerlendirilebilir.

Olgunlaşmamış yumurtalık teratomlarında tedavi kararı evre, derece, yaş ve doğurganlık beklentisi gibi etkenlere göre verilir. Bu tür olgular, diğer yumurtalık kanseri türlerinden farklı özellikler taşıyabilir ve uzmanlaşmış ekip değerlendirmesi gerektirir.

Teratom Hangi Durumlarda Acil Değerlendirme Gerektirir?

Yumurtalıkta teratom varsa ani başlayan, şiddetli ve tek taraflı alt karın ağrısı, bulantı veya kusma yumurtalık dönmesini düşündürebilir. Şiddetli karın ağrısına bayılma, ateş veya genel durum bozukluğu eşlik ederse acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Testiste aniden başlayan şiddetli ağrı da acil değerlendirme gerektirir. Teratomlar bazen dönme, yırtılma veya çevre organlara baskı gibi komplikasyonlara neden olabilir. Acil belirtilerin nedeni yalnızca teratom olmayabileceğinden gecikmeden muayene önemlidir.

Teratom Ameliyatından Sonra Takip Gerekir mi?

Teratom çıkarıldıktan sonra takip planı patoloji sonucuna, kitlenin yerleşimine ve ameliyatın kapsamına göre belirlenir. İyi huylu olgun teratomlarda bile nadiren yeniden oluşum görülebilir. Kötü huylu olgularda daha yakın ve uzun süreli takip gerekebilir.

Kontrol sıklığı herkes için aynı değildir. Eğer yeni bir kitle, devam eden ağrı veya beklenmeyen şişlik gelişirse planlanan kontrol tarihi beklenmeden doktora başvurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Teratom Kanser midir?

Her teratom kanser değildir. Özellikle yumurtalıktaki olgun kistik teratomlar genellikle iyi huyludur. Olgunlaşmamış teratomlar ve ergenlik sonrası testisteki teratomlar ise kanser açısından farklı değerlendirme gerektirir.

Teratom Kendiliğinden Geçer mi?

Teratomlar, adet döngüsüyle oluşup kendiliğinden kaybolabilen fonksiyonel yumurtalık kistlerinden farklıdır. Bu nedenle kendiliğinden yok olmaları beklenmez. İzlem veya cerrahi kararı kitle özelliklerine göre uzman tarafından verilir.

Dermoid Kist ile Teratom Aynı Şey mi?

Yumurtalıkta görülen olgun kistik teratom, dermoid kist olarak adlandırılır. Ancak teratomların tümü dermoid kist değildir. Olgunlaşmamış ve özel tip teratomlar ayrı özellikler taşır.

Teratom Doğurganlığı Etkiler mi?

Yumurtalıkta veya testiste bulunan teratomlar ve uygulanan cerrahi işlemler doğurganlığı etkileyebilir. Etki, kitlenin yerleşimine ve tedavinin kapsamına bağlıdır. Çocuk sahibi olmayı planlayan kişilerin tedavi öncesinde üreme sağlığını hekimiyle görüşmesi önemlidir.

Teratom Gebelikte Tespit Edilebilir mi?

Evet. Özellikle bebeklerde kuyruk sokumu bölgesindeki bazı teratomlar gebelik ultrasonunda görülebilir. Böyle bir bulguda anne ve bebeğin izlemi, ilgili uzmanlıkların birlikte değerlendirmesiyle planlanır.

Teratom Ameliyatı Zorunlu mudur?

Her teratom için aynı karar verilmez. Pek çok teratomda cerrahi temel tedavidir. Ancak bazı küçük ve iyi huylu görünümdeki yumurtalık kitlelerinde, riskler ve kişinin özellikleri değerlendirilerek izlem önerilebilir.

Teratomun İçinde Gerçekten Saç veya Diş Bulunabilir mi?

Evet. Bazı olgun teratomların içinde saç, yağ, kıkırdak, kemik veya diş benzeri dokular bulunabilir. Bu özellik, germ hücrelerinin farklı doku türlerine dönüşebilmesiyle ilişkilidir.