Donör Nedir? Donör Olmanın Genel Şartları Nelerdir?

Donör Nedir?

Donör, bir kişinin bir başka insanın tedavisinde kullanılmak üzere organ, doku, hücre ya da kan gibi biyolojik materyallerini gönüllü olarak vermesidir. Organ nakli söz konusu olduğunda donörlük, kişinin sağlığında gerçekleştirdiği ‘canlı donörlük’ veya vefatından sonra organlarının bağışlanmasıyla gerçekleşen ‘kadavra donörlük’ şeklinde iki ana grupta toplanır. Canlı donörlük genellikle karaciğerin bir kısmı ya da tek bir böbrek gibi kendini yenileyebilen ya da eksikliği vücut fonksiyonlarını durdurmayan organlar için mümkündür. Vefat sonrası bağışlarda ise kalp, akciğer, pankreas ve bağırsak gibi hayati organlar da dahil olmak üzere pek çok farklı doku ihtiyacı olan hastalara nakledilebilir.

Donör Türleri Nelerdir?

Donör türleri, bağışın yapıldığı kaynak ve bağışlanan materyalin niteliğine göre temel kategorilere ayrılır. En yaygın sınıflandırma, bağışçının hayatta olup olmamasına dayanan canlı donörlük ve kadavra donörlüktür. Ayrıca organ, doku, hücre ve kan donörlüğü gibi farklı uygulama alanları da bulunur.

Donör türleri şu şekilde sıralanabilir:

• Canlı donör
• Kadavra (vefat sonrası) donör
• Organ donörü
• Doku ve hücre donörü
• Kan donörü

Canlı Donör

Hayattayken bir başkasına organ bağışlayan veren kişidir. Canlı donörlük uygulamalarında genellikle böbrek veya karaciğerin bir bölümü bağışlanır. Çünkü böbrek tek olarak da işlevini sürdürebilir, karaciğer ise kendini kısa sürede yenileme kapasitesine sahiptir.

Kadavra (Vefat Sonrası) Donör

Beyin ölümü gerçekleşmiş ve sağlığında organlarını bağışlamış ya da ailesi tarafından organ bağışına onay verilmiş kişidir. Kadavra donörlerden kalp, akciğer, karaciğer, böbrek, pankreas ve küçük bağırsak gibi tüm hayati organlar alınarak nakil bekleyen hastalara aktarılabilir.

Organ Donörü

Vücudun belirli görevlerini üstlenen kalp, akciğer, böbrek, karaciğer, pankreas ve bağırsak gibi ana organlarını nakil amacıyla veren kişidir. Organ donörlüğü canlı ya da kadavra ile gerçekleşebilir.

Doku ve Hücre Donörü

Organ dışında kalan ve vücut bütünlüğünü, fonksiyonlarını destekleyen kemik, kornea, deri, kök hücre gibi biyolojik yapıların bağışlanmasıdır.

Kan Donörü

Bir başka hastanın kan transfüzyonunda kullanılmak üzere tam kan, eritrosit, trombosit ve plazma gibi bileşenlerin verilmesidir. Tam kan bağışının yanı sıra aferez cihazı yardımıyla yalnızca belirli kan bileşenleri de alınabilmektedir.

Donör Olmanın Genel Şartları Nelerdir?

Donör olmanın yaş, genel sağlık durumu, tıbbi uyumluluk ve gönüllülük gibi şartları bulunur. Bağış türüne göre değişmekle birlikte, donör adaylarının öncelikle 18 yaşını doldurmuş olması, bulaşıcı ya da ciddi kronik hastalıklara sahip olmaması ve psikolojik olarak bu sürece uygun bulunması gerekir. Ayrıca canlı bağışlarda alıcı ile kan ve doku grubu uyumu aranırken, tüm süreçte maddi çıkar gözetilmeksizin tamamen özgür iradeye dayalı bir karar verilmiş olması şarttır.

Donör olmanın genel şartları şunlardır:

• Yaş şartı (18 ile 60 yaş arasında olmak)
• Genel sağlık durumunun iyi olması
• Bulaşıcı veya kronik hastalığın bulunmaması
• Biyolojik ve tıbbi uyumluluk (kan ve doku grubu uyumu)
• Ruhsal ve psikolojik uygunluk
• Maddi çıkar gözetmeksizin gönüllülük ilkesi

Donör Nasıl Olunur?

Donör olmak için ilk olarak yetkili bir organ nakli hastanesine ya da bağış merkezine başvurularak genel bilgilendirme ve ilk değerlendirme süreci başlatılır. Bu aşamada donör adayı multidisipliner bir sağlık ekibi tarafından detaylı fiziki, kan ve görüntüleme testlerini kapsayan bir sağlık taramasından geçirilir. Bu adım verici ve alıcı arasındaki tıbbi uyumun ölçülmesi için yapılır. Tıbbi değerlendirmelerin ardından, adayın kararının hiçbir baskı ve maddi çıkar olmadan tamamen gönüllü olarak verilmiş olduğunu onaylamak, adayın sürece karşı psikolojik yaklaşımını ölçülmek için psikiyatrik bir tarama gerçekleştirilir.

Kimler Donör Olamaz?

Herkes organ ve doku donörü olmak için uygun bir aday değildir. Adayın genel sağlık durumu, yaşı ve belirli tıbbi koşulları bu sürece engel olabilir. 18 yaşından küçük, 60 yaşından büyük kişiler, alkol, madde bağımlılığı geçmişi olanlar, ciddi fiziki ve psikolojik rahatsızlığı bulunan kişiler donör olarak kabul edilmez. Ayrıca kanser, diyabet, bulaşıcı hastalıklar, kontrolsüz yüksek tansiyon ve yönetilemeyen zihinsel sağlık sorunlarına sahip kişiler organ bağışında bulunamazlar. Tıbbi engellerin yanı sıra, organ bağışını özgür iradesiyle yapmayan, yönlendirilen ya da baskı altında olan ve bu süreçten maddi bir kazanç sağlayan kişilerin de donör olmasına izin verilmez.

Donör Olmanın Olası Riskleri Nelerdir?

Organ, doku, kemik iliği ve kan bağışı gibi tüm donörlük türlerinde karşılaşılabilecek riskler, uygulanan tıbbi prosedürün niteliğine bağlı olarak belirgin farklılıklar gösterir. Kan ve doku bağışı gibi minimal invaziv süreçlerde riskler düşüktür. Bu işlemlerde genellikle sadece iğne giriş yerinde hafif morarma, hassasiyet, işlem anında geçici baş dönmesi ve halsizlik gibi hafif yan etkiler gözlemlenir.

Kemik iliği bağışında riskler izlenen yönteme göre şekillenir. Periferik kandan hücre toplama öncesinde verilen aşılar geçici kemik ve kas ağrılarına yol açabilirken, genel anestezi altında kalça kemiğinden yapılan ilik alımlarında cerrahiye bağlı bölgesel ağrılar ve anestezi gibi risklerin görülme olasılığı artar.

Sürecin en kapsamlı boyutunu oluşturan canlı organ donörlüğü genel anestezi altında gerçekleştirilen bir cerrahi operasyondur. Bu durum ameliyat ve anesteziye bağlı olarak kanama, enfeksiyon, pıhtı oluşumu, sinir zedelenmeleri, akciğer sorunları ve bağırsak hareketlerinin geçici olarak aksaması gibi genel cerrahi risklerini artırır.

Donör Olmak Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Donör ne demek?

Donör, bir başka insanın tedavisinde kullanılmak üzere organ, doku, hücre veya kan gibi biyolojik materyallerini gönüllü olarak veren kişidir. Bu bağış, kişinin sağlığında canlı olarak yapılabileceği gibi beyin ölümü gerçekleştikten sonra kadavradan da gerçekleştirilebilir.

Kimler donör olabilir?

Genel olarak 18 ile 60 yaş arasında olan, bulaşıcı veya kronik bir rahatsızlığı bulunmayan ve genel sağlık durumu iyi olan kişiler donör olabilir. Ayrıca adayın fiziki ve psikolojik testlerden başarıyla geçmesi, alıcı ile tıbbi uyum sağlaması ve kararı hiçbir maddi çıkar gözetmeden tamamen gönüllü vermesi şarttır.

Donör bölge neresi?

Donör bölge, nakil amacıyla biyolojik materyalin alındığı veya organ kesisinin yapıldığı sağlıklı vücut alanını ifade eder. Örneğin karaciğer naklinde organın bir parçasının çıkarıldığı karın bölgesi ya da saç ekimi gibi doku nakillerinde köklerin toplandığı alan donör bölge olarak adlandırılır.

Donör veren kişi ölür mü?

Canlı donörlük operasyonlarında amaç bağışçının hayatını kesinlikle riske atmamak olduğu için, ameliyatlar son derece sıkı güvenlik tedbirleriyle yürütülür. Ancak genel anestezi altında yapılan tüm ameliyatlarda olduğu gibi, canlı organ bağışında da çok düşük bir hayati risk oranı bulunur.

Donör olmak riskli mi?

Genel anestezi ve cerrahi içeren bu süreçlerde, kanama, enfeksiyon, pıhtı atması ve safra yolu yaralanması gibi çeşitli fiziki riskler olabilir. Bunların yanı sıra ameliyat sonrası ağrılar, geçici iş ve gelir kaybı ile sürecin getirdiği psikolojik yükler de göze alınması gereken olası riskler arasındadır.