Gastrointestinal Sistem Nedir? Organları Nelerdir?

Gastrointestinal Sistem Nedir?

Gastrointestinal sistem, besinlerin parçalanmasını, vücuda alınmasını ve kullanılamayan artıkların dışkıyla uzaklaştırılmasını sağlayan organlar bütünüdür. Tıpta kısaca GİS olarak adlandırılır. Günlük dilde aynı yapı için 'sindirim sistemi' ifadesi kullanılır.

Sindirim kanalı, ağızdan anüse kadar uzanan ve yiyeceklerin içinden geçtiği yolu anlatır. Karaciğer, safra kesesi ve pankreas ise bu kanalın dışında bulunur. Besinler bu organların içinden geçmez, ancak salgıları kanala ulaşarak sindirime katılır.

Sindirim sistemi yalnızca mide ve bağırsaklardan oluşmaz. Çiğneme, yutma, besinlerin parçalanması ve dışkılama birbirini tamamlayan işlemlerdir. Her organ farklı bir görevi yerine getirir ve bir sonraki aşamaya hazırlık yapar.

Gastrointestinal Sistem Nerede Bulunur?

Gastrointestinal sistem ağızda başlar, boyun ve göğüs bölgesinden geçerek karın ve leğen kemiği bölgesine uzanır. Yemek borusu göğüs boşluğundan ilerler. Mide karnın üst bölümünde, daha çok sol tarafta yer alır. Bağırsaklar ise karın boşluğunun büyük bölümünü doldurur.

Karaciğer ağırlıklı olarak sağ üst karında, safra kesesi karaciğerin alt yüzünde bulunur. Pankreas midenin arkasındadır. Sindirim kanalının son bölümü olan rektum, dışkıyı anüsten atılmadan önce kısa süreli olarak depolar.

Gastrointestinal Sistem Organları Nelerdir?

Gastrointestinal sistemin ana organları ağız, yemek borusu, mide, ince bağırsak ve kalın bağırsaktır. Yutak, besinin ağızdan yemek borusuna geçişini sağlar. Kanalın sonunda rektum ve anüs dışkılamada görev alır.

Sindirim kanalının bölümleri şu şekilde sıralanabilir:

• Ağız ve yutak
• Yemek borusu
• Mide
• İnce bağırsak
• Kalın bağırsak, rektum ve anüs

Ağız ve Yutak

Ağızda dişler yiyecekleri küçük parçalara ayırır. Tükürük, parçalanan yiyecekleri ıslatarak yutmayı kolaylaştırır. Tükürükteki enzimler, ekmek ve patates gibi besinlerde bulunan nişastanın sindirimini başlatır. Dilin yardımıyla oluşan lokma yutağa, ardından yemek borusuna geçer.

Yutma sırasında solunum yolu korunur ve lokmanın yemek borusuna yönelmesi sağlanır. Ağızda başlayan sindirim, yiyeceklerin yalnızca küçültülmesinden ibaret değildir. Enzimlerin etkisiyle kimyasal parçalanma da bu aşamada başlar.

Yemek Borusu

Yemek borusu, yutulan lokmayı mideye taşıyan kaslı bir kanaldır. Duvarındaki kaslar sırayla kasılıp gevşeyerek yiyeceği aşağı doğru ilerletir. Besinlerin taşınması yalnızca yer çekimine bağlı değildir.

Yemek borusunun mideye açıldığı yerdeki kas yapısı, lokmanın geçişi sırasında gevşer. Ardından yeniden kasılarak mide içeriğinin yukarı kaçmasını sınırlar. Bu mekanizma yeterince çalışmazsa mide içeriği yemek borusuna geri dönebilir ve yanma hissi oluşturabilir.

Mide

Mide, yutulan besinleri bir süre depolar ve kas hareketleriyle mide salgılarına karıştırır. Mide asidi ile enzimler özellikle proteinlerin sindirimine katkıda bulunur. Yiyecekler burada yarı sıvı bir karışıma dönüşür ve azar azar ince bağırsağa aktarılır.

Midenin boşalması öğünün miktarına ve içeriğine göre değişir. Örneğin, yağ oranı yüksek bir öğün mideden daha yavaş ilerleyebilir. Sindirimin tamamı midede gerçekleşmez, besinlerin parçalanması ve emilmesi ince bağırsakta devam eder.

İnce Bağırsak

İnce bağırsak, sindirimin büyük bölümünün tamamlandığı ve besin öğelerinin çoğunun emildiği bölümdür. Onikiparmak bağırsağı, jejunum ve ileum olmak üzere üç bölümden oluşur. Pankreas salgısı ve safra, ilk bölüm olan onikiparmak bağırsağına dökülür.

İnce bağırsağın iç yüzeyindeki küçük çıkıntılar emilim alanını genişletir. Villus adı verilen bu yapılar ve hücrelerin üzerindeki daha küçük uzantılar, parçalanmış besin öğelerinin vücuda alınmasını kolaylaştırır. Emilim sayesinde besinler enerji üretimi ve dokuların yenilenmesi için kullanılabilir.

Kalın Bağırsak, Rektum ve Anüs

Kalın bağırsak, ince bağırsaktan gelen içerikteki suyun ve bazı minerallerin geri emilmesini sağlar. İçerik ilerledikçe dışkı kıvamını kazanır. Suyun büyük bölümü daha önce ince bağırsakta emilmiş olduğundan, kalın bağırsak kalan sıvının geri kazanılmasında görev alır.

Rektuma ulaşan dışkı burada geçici olarak tutulur. Rektumun dolması tuvalet ihtiyacını doğurur. Anüs çevresindeki kaslar ve pelvik taban kasları birlikte çalışarak dışkının uygun zamanda dışarı atılmasını sağlar.

Sindirime Yardımcı Organlar Hangileridir?

Tükürük bezleri, karaciğer, safra kesesi ve pankreas sindirime yardımcı organlardır. Ürettikleri veya depoladıkları salgılar, yiyeceklerin parçalanmasını kolaylaştırır. Sindirim kanalından ayrı olmaları, bu süreçte daha az önemli oldukları anlamına gelmez.

Yardımcı organların görevleri şunlardır:

• Tükürük bezleri: Yiyecekleri ıslatan ve nişasta sindirimini başlatan tükürüğü üretir.
• Karaciğer: Yağların sindirimine ve emilimine yardımcı olan safrayı üretir.
• Safra kesesi: Safrayı depolar, yoğunlaştırır ve gerektiğinde ince bağırsağa gönderir.
• Pankreas: Karbonhidrat, protein ve yağların parçalanmasını sağlayan enzimleri salgılar.

Safra bir sindirim enzimi değildir. İçindeki safra tuzları, yağların bağırsak sıvısında dağılmasını ve sindirim ürünlerinin emilmesini kolaylaştırır. Safra üretimi karaciğerde gerçekleşir, safra kesesi ise üretilen safranın depolanmasına hizmet eder.

Pankreas, enzimlere ek olarak mide asidini bağırsakta nötralize etmeye yardımcı bir sıvı salgılar. Böylece bağırsak içeriğinin aşırı asitli olması önlenir ve sindirim enzimlerinin çalışabileceği ortam oluşur.

Gastrointestinal Sistemin Görevleri Nelerdir?

Gastrointestinal sistemin temel görevleri besinleri parçalamak, vücudun kullanabileceği maddeleri emmek ve geriye kalan artıkları uzaklaştırmaktır. Sindirim organları aynı zamanda içeriği ilerletir, su ve mineral dengesine katkıda bulunur ve zararlı etkenlere karşı koruyucu bir yüzey oluşturur.

Gastrointestinal sistemin başlıca görevleri şunlardır:

• Mekanik sindirim: Yiyecekleri çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayırır.
• Kimyasal sindirim: Enzimlerle besinleri emilebilecek yapı taşlarına dönüştürür.
• Emilim: Besin öğelerini, suyu ve mineralleri vücuda alır.
• İçeriğin taşınması: Besinleri sindirim kanalı boyunca ilerletir.
• Dışkılama: Sindirilemeyen artıkları vücuttan uzaklaştırır.

Sindirim ve emilim farklı işlemlerdir. Sindirim, besinlerin küçük parçalara ayrılmasıdır. Emilim ise bu parçaların bağırsak duvarından geçerek vücuda alınmasıdır. Örneğin, nişastanın glikoza parçalanması sindirim, glikozun bağırsaktan kana geçmesi emilimdir.

Proteinlerden oluşan amino asitler ve karbonhidratlardan oluşan basit şekerler kan dolaşımına katılır. Yağların önemli bir bölümü ise bağırsak hücrelerinde yeniden düzenlenerek önce lenf dolaşımına, ardından kana taşınır. Vücut, emilen maddeleri ihtiyacına göre kullanır veya depolar.

Sindirim Kanalında Besinler Nasıl İlerler?

Sindirim kanalında besinler, organ duvarlarındaki kasların düzenli kasılıp gevşemesiyle ilerler. İçeriği ileriye taşıyan dalga biçimindeki hareketlere peristaltizm denir. Farklı kasılmalar ise besinlerin salgılarla karışmasını ve bağırsak yüzeyiyle temas etmesini sağlar.

Sindirim hareketleri, bağırsak duvarındaki sinir ağı ile beyin arasındaki iletişimle düzenlenir. Otonom sinir sistemi bu iletişime katılır. Kişi her kasılmayı bilinçli olarak yönetmez, sindirimin büyük bölümü kendiliğinden sürer.

Yemek sonrası salgılanan hormonlar da organlar arasındaki uyumu sağlar. Örneğin, ince bağırsağa yağ ulaştığında safra kesesinin kasılması ve pankreasın enzim salgılaması uyarılır. Mide boşalması da bağırsağın gelen içeriği işleyebilmesine göre düzenlenir.

Bağırsak Bakterileri Sindirimde Ne İşe Yarar?

Bağırsak bakterileri, insanın kendi enzimleriyle parçalayamadığı bazı besin bileşenlerini işler. Özellikle bazı liflerin parçalanması sırasında kısa zincirli yağ asitleri oluşur. Bu maddeler kalın bağırsak hücreleri için enerji kaynağı olabilir ve bağırsak işleyişine katkıda bulunur.

Bağırsak florası, sindirim kanalında yaşayan mikroorganizmaları ifade eder. Mikroorganizmaların sayısı ve türleri kanalın her bölümünde aynı değildir. En yoğun bakteri toplulukları kalın bağırsakta bulunur.

Bağırsak iç yüzeyi, mukus tabakası ve bağışıklık hücreleri birlikte koruyucu bir sınır oluşturur. Besin öğeleri kontrollü biçimde emilirken mikroorganizmaların dokulara geçişi sınırlandırılır. Bakterilerin bulunması tek başına enfeksiyon olduğu anlamına gelmez.

Gastrointestinal Sistem Sorunları Hangi Belirtilere Yol Açabilir?

Gastrointestinal sistem sorunlarının başlıca belirtileri karın ağrısı, mide yanması, şişkinlik, bulantı, ishal ve kabızlıktır. Belirtinin yemeklerle ilişkisi, ne kadar sürdüğü ve dışkılama düzenindeki değişiklikler değerlendirmede önem taşır. Aynı belirti farklı hastalıklarda görülebilir.

Sindirim sistemiyle ilişkili başlıca belirtiler şunlardır:

• Yutma güçlüğü
• Mide yanması ve ağza acı su gelmesi
• Karın ağrısı ve şişkinlik
• Bulantı ve kusma
• İshal veya kabızlık
• Dışkıda kan görülmesi
• İstemsiz kilo kaybı

Şikayetler tekrarlıyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa hekim değerlendirmesi gerekir. Sindirim sistemi hastalıklarıyla gastroenteroloji bölümü ilgilenir. Gerektiğinde kan ve dışkı incelemeleri, görüntüleme veya endoskopik yöntemlerden yararlanılır.

Kan kusma, kahve telvesine benzeyen kusmuk veya siyah, katranımsı dışkı varsa acil değerlendirme gerekir. Kanamayla birlikte bayılma, baş dönmesi ya da belirgin halsizlik gelişirse 112 aranmalıdır. Şiddetli ve ani başlayan karın ağrısı da geciktirilmemelidir.

Sindirim Sisteminin Düzenli Çalışması Nasıl Desteklenir?

Sindirim sisteminin düzenli çalışmasını desteklemek için lif içeren besinlere yer vermek, yeterli sıvı almak ve düzenli hareket etmek önemlidir. Sebzeler, meyveler, tam tahıllar ve baklagiller lif sağlar. Lifli besinleri birden artırmak gaz yapabileceğinden miktar kademeli yükseltilebilir.

Tuvalet ihtiyacını sürekli ertelememek ve dışkılama için yeterli zaman ayırmak da yardımcı olabilir. Sıvı alımının kısıtlandığı bir hastalık varsa içilecek miktar hekim önerisine göre belirlenmelidir. Devam eden şikayetlerde yalnızca beslenmeyi değiştirerek sonuç beklemek uygun değildir.

Sindirim sisteminin sağlıklı kalması için rutin olarak müshil veya temizleme kürü kullanmak gerekmez. Tıbbi amaçlı bağırsak temizliği, örneğin kolonoskopi öncesinde, verilen hazırlık programına göre uygulanır. Günlük yaşamda amaç bağırsağı tamamen boşaltmak değil, rahat ve düzenli dışkılamaktır.

Gastrointestinal Sistem Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

GİS Ne Demek?

GİS, gastrointestinal sistemin kısaltmasıdır. Sindirim sistemi için kullanılır. Tıbbi raporlarda GİS kanaması veya GİS belirtileri gibi ifadelerle karşılaşılabilir. Kısaltma tek başına bir hastalık adı değildir.

Üst Gastrointestinal Sistem Hangi Organları Kapsar?

Üst gastrointestinal sistem, klinik kullanımda genellikle yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağını kapsar. Üst gastrointestinal endoskopide bu bölümlerin iç yüzeyi incelenir. İncelemenin hangi amaçla yapıldığı hekim tarafından açıklanır.

Gastrointestinal Sistem ile Sindirim Sistemi Aynı mı?

Gastrointestinal sistem ve sindirim sistemi günlük tıbbi kullanımda çoğunlukla aynı anlamda kullanılır. Sindirim kanalı ise daha dar bir kavramdır. Besinlerin içinden geçtiği ağızdan anüse uzanan yolu belirtir, karaciğer ve pankreas gibi yardımcı organları kapsamaz.

Sindirim Midede mi Tamamlanır?

Sindirim midede tamamlanmaz. Mide, yiyecekleri karıştırır ve özellikle proteinlerin parçalanmasına katkıda bulunur. Sindirimin büyük bölümü ince bağırsakta tamamlanır. Besin öğelerinin çoğu da burada emilerek vücuda alınır.

Su Hangi Bağırsakta Emilir?

Su hem ince bağırsakta hem de kalın bağırsakta emilir. Emilimin büyük bölümü ince bağırsakta gerçekleşir. Kalın bağırsak, kendisine ulaşan içerikte kalan suyun bir bölümünü geri alarak dışkının kıvam kazanmasına yardımcı olur.

Sindirim Sistemi ile Boşaltım Sistemi Aynı mı?

Sindirim sistemi ile idrar yoluyla boşaltımı sağlayan üriner sistem farklıdır. Sindirim sistemi besinleri işler ve sindirilemeyen artıkları dışkıyla uzaklaştırır. Böbrekler ise kanı süzerek bazı atıkları ve fazla suyu idrarla vücuttan çıkarır.

Her Gün Dışkılamamak Sindirim Sisteminin Bozulduğu Anlamına Gelir mi?

Her gün dışkılamamak tek başına bir hastalık göstergesi değildir. Kişinin alışılmış düzeni, dışkının kıvamı ve tuvalette zorlanıp zorlanmadığı birlikte değerlendirilir. Yeni başlayan ve devam eden değişiklikler, özellikle ağrı veya kanamayla birlikteyse hekimle görüşülmelidir.