Histamin Nedir? Histaminin Görevleri Nelerdir?

Histamin Nedir?

Histamin, vücudun histidin adlı amino asitten doğal olarak ürettiği ve hücreler arasında mesaj taşıyan bir kimyasal habercidir. Bu mesajlar, bağışıklık yanıtının düzenlenmesi, mide asidinin salgılanması ve uyanıklığın sürdürülmesi gibi farklı işlevlerde rol oynar.

Histamini üreten hücreler arasında dokulardaki mast hücreleri, kandaki bazofiller ve mide ile beyindeki bazı hücreler bulunur. Mast hücreleri ve bazofiller, ürettikleri histamini depolar ve uyarıldıklarında çevrelerine salar.

Salınan histamin, hücrelerde reseptör adı verilen yapılara bağlanarak mesajını iletir. Ortaya çıkan etki, hücrenin bulunduğu dokuya ve taşıdığı reseptöre göre değişir. Böylece aynı madde, vücudun farklı bölgelerinde farklı görevler üstlenebilir.

Histamin Ne İşe Yarar?

Histamin, bağışıklık sisteminin yanıtını düzenlemeye yardımcı olur. Sindirim sisteminde mide asidinin salgılanmasını uyarır. Beyinde ise uyanıklığın sürdürülmesinde rol oynar.

Histaminin başlıca görevleri şunlardır:

• Bağışıklık hücrelerinin ihtiyaç duyulan dokuya ulaşmasına yardımcı olur.
• Midede asit salgısını uyararak sindirime yardımcı olur.
• Beyinde uyanıklığın ve dikkatin sürdürülmesine katkı sağlar.
• Damarların genişlemesini ve sıvının damar dışına geçişini etkiler.

Örneğin bir alerjik reaksiyonda küçük damarların geçirgenliği artarsa çevredeki dokuda şişlik oluşabilir. Aynı süreç deride kızarıklık ve kabarıklıkla, burunda ise tıkanıklıkla kendini gösterebilir. Histaminin hangi dokuda etkili olduğu, ortaya çıkan şikayetleri de etkiler.

H1, H2, H3 ve H4 olmak üzere dört histamin reseptörü vardır. H1 alerji belirtileriyle, H2 mide asidi salgısıyla yakından ilişkilidir. H3 sinir hücrelerinden haberci madde salınmasını düzenlerken H4 bağışıklık hücrelerinin hareketinde ve iltihabi yanıtta rol alır.

Histamin Alerjide Nasıl Rol Oynar?

Histamin, alerji sırasında bağışıklık hücrelerinden salınarak kaşıntı, şişlik ve salgı artışı gibi belirtilerin oluşmasına katkıda bulunur. Alerjen ise bu yanıtı başlatan polen veya besin proteini gibi bir maddedir. Histamin ile alerjen aynı şey değildir.

Polene duyarlı bir kişide polenle temas, mast hücrelerinden histamin salınmasını tetikleyebilir. Burun kaşıntısı, hapşırma ve sulu akıntı gelişmesi bu mekanizmayla ilişkilidir. Alerjik rinit sırasında gözlerde sulanma ve kaşıntı da görülebilir.

Benzer şekilde bazı besin alerjilerinde bağışıklık sistemi, besindeki belirli bir proteine tepki verir. Belirtileri başlatan, besinin mutlaka çok histamin içermesi değildir. Vücudun o besine karşı geliştirdiği bağışıklık yanıtıdır.

Histamin Salınımıyla Hangi Belirtiler Görülebilir?

Histamin salınımıyla ilişkili başlıca belirtiler kaşıntı, kızarıklık, kabarıklık, hapşırma ve burun akıntısıdır. Sindirim sistemi veya solunum yolları etkilendiğinde farklı şikayetler de ortaya çıkabilir. Ancak bu belirtiler tek başına histamin yüksekliğini ya da belirli bir hastalığı göstermez.

Histaminin etkili olduğu reaksiyonlarda görülebilen belirtiler şunlardır:

• Deride kaşıntı, kızarıklık ve kabarık döküntüler
• Burun akıntısı, hapşırma ve gözlerde sulanma
• Yüzde sıcaklık hissi veya kızarma
• Bulantı, karın krampları ve ishal
• Bazı ağır reaksiyonlarda nefes darlığı, baş dönmesi veya baygınlık hissi

Şikayetler yalnızca yemeklerden sonra değil, polen veya başka bir tetikleyiciyle temasın ardından da başlayabilir. Ne zaman ortaya çıktıkları, ne kadar sürdükleri ve aynı koşullarda tekrarlayıp tekrarlamadıkları değerlendirmede yardımcı olur.

Dil veya boğazda şişme, nefes almada güçlük ya da bayılma varsa 112 aranmalıdır. Anafilaksi adı verilen ağır alerjik reaksiyon hızla ilerleyebilir. Böyle bir durumda belirtilerin kendiliğinden geçmesi beklenmemelidir.

Histamin Hangi Besinlerde Bulunur?

Histamin, özellikle olgunlaştırılan, fermente edilen veya uygun koşullarda saklanmayan bazı besinlerde bulunabilir. Besindeki miktar yalnızca türüne bağlı değildir. Üretim yöntemi, bekleme süresi ve saklama sıcaklığı da histamin oluşumunu etkiler.

Histamin içeriği artabilen besinlerden bazıları şunlardır:

• Uzun süre olgunlaştırılmış peynirler
• Fermente ve kürlenmiş et ürünleri
• Bazı fermente sebze ürünleri
• Uygun sıcaklıkta saklanmamış ton balığı ve uskumru gibi balıklar
• Şarap ve bira gibi fermente içecekler

Listedeki besinler herkes için yasak değildir. Aynı ürünün farklı örneklerinde bile histamin miktarı değişebilir. Bir besinden sonra şikayet yaşanması da tek başına sorunun histamin olduğunu kanıtlamaz.

Balıkta uygun olmayan saklama koşulları nedeniyle çok miktarda histamin oluşması, alerjisi olmayan kişilerde de zehirlenmeye yol açabilir. Oluşmuş histamin pişirmek veya dondurmakla güvenilir biçimde giderilemez. Bu nedenle balığın soğukta tutulması ve soğuk zincirin korunması gerekir.

Histamin Vücutta Nasıl Parçalanır?

Histaminin parçalanmasında diamin oksidaz (DAO) ve histamin N-metiltransferaz (HNMT) adlı enzimler görev alır. DAO özellikle bağırsakta besinlerden alınan histaminin parçalanmasına katkı sağlar. HNMT ise hücrelerin içindeki histaminin işlenmesinde rol oynar.

Enzimlerin görevi histamini daha sonra vücuttan uzaklaştırılabilecek maddelere dönüştürmektir. Histamin üretimi, salınımı ve parçalanması birlikte işler. Dolayısıyla vücutta histamin bulunması tek başına hastalık anlamına gelmez ve hedef histamini tamamen ortadan kaldırmak değildir.

Histamin İntoleransı Ne Anlama Gelir?

Histamin intoleransı, besinlerle alınan histaminle ilişkili olduğu düşünülen şikayetleri tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Bazı kişiler yemek sonrasında kızarma, baş ağrısı veya sindirim şikayetleri bildirmektedir. Bununla birlikte tanı ölçütleri ve altta yatan mekanizmalar konusunda belirsizlikler vardır.

Histamin intoleransı, belirli bir besin proteinine karşı gelişen alerjiyle aynı değildir. DAO aktivitesindeki azalmanın rolü araştırılsa da her şikayeti enzim eksikliğiyle açıklamak doğru olmaz. Benzer belirtilere yol açabilen diğer nedenler de değerlendirilmelidir.

Histaminle İlişkili Şikayetler Nasıl Değerlendirilir?

Histaminle ilişkili şikayetlerin değerlendirilmesi, belirtilerin ne zaman başladığının ve hangi koşullarda tekrarlandığının öğrenilmesiyle başlar. Yemeklerle ilişki, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar birlikte ele alınır. Gerekli incelemeleri hekim belirlemektedir.

Değerlendirme öncesinde kaydedilebilecek bilgiler şunlardır:

• Tüketilen besinler ve yaklaşık miktarları
• Belirtinin başlama zamanı ve süresi
• Aynı besinle daha önce benzer şikayet yaşanıp yaşanmadığı
• Kullanılan ilaçlar ve takviyeler

Alerji düşünülüyorsa öyküye uygun alerji testlerinden yararlanılabilir. Ancak histamin intoleransını tek başına kesinleştiren güvenilir bir rutin test bulunmamaktadır. Kanda DAO ölçümü de tek başına tanı koymak veya uzun süreli diyet başlatmak için yeterli değildir.

Histaminle İlişkili Şikayetlerde Nasıl Bir Yol İzlenir?

Histaminle ilişkili şikayetlerde yaklaşım, alerji ya da besinlerle ilişkili bir sorun olup olmadığına göre değişir. Alerjik belirtilerde hekim antihistaminik grubundaki tedavileri uygun görebilir. Bu ilaçlar histaminin belirli reseptörlerdeki etkisini azaltır, histamini vücuttan temizleyen bir yöntem değildir.

Besinlerle ilişki düşünülürse hekim ve diyetisyen gözetiminde kısa süreli bir beslenme düzenlemesi denenebilir. Ardından besinler kontrollü biçimde yeniden değerlendirilerek gerçekten şikayete yol açanlar belirlenir. Amaç gereksiz kısıtlamalar yerine yeterli ve sürdürülebilir bir beslenme planı oluşturmaktır.

Özellikle çocuklarda, gebelikte veya zaten kısıtlı beslenen kişilerde geniş besin gruplarını kendiliğinden çıkarmak beslenme yetersizliğine yol açabilir. İnternetteki tek tip 'düşük histamin diyeti' listeleri herkes için uygun değildir. Besin günlüğü, kişiye özel değerlendirmeye daha somut bilgi sağlar.

Histamin Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Histamin Zararlı Bir Madde midir?

Histamin, vücudun ihtiyaç duyduğu doğal bir habercidir. Bağışıklık yanıtı, sindirim ve uyanıklıkta görev alır. Sorun, bazı durumlarda aşırı salınması veya dışarıdan yüksek miktarda alınmasıyla ortaya çıkabilir. Normal işlevlerini durdurmak hedeflenmez.

Histamin ile Antihistaminik Aynı Şey midir?

Histamin vücutta üretilen bir haberci maddedir. Antihistaminikler ise histaminin belirli reseptörler üzerindeki etkisini azaltan ilaç grubudur. Hangi durumda kullanılacakları ve kişiye uygun olup olmadıkları hekim tarafından değerlendirilir.

Histamin Alerjisi Diye Bir Hastalık Var mıdır?

'Histamin alerjisi' ifadesi günlük dilde çoğunlukla histamin intoleransı için kullanılır. Ancak intolerans, bir besin proteinine karşı gelişen alerjiden farklıdır. Şikayetlerin benzemesi aynı mekanizmayla ortaya çıktıkları anlamına gelmez.

Her Kaşıntı Histamin Yüksekliğini Gösterir mi?

Hayır. Kaşıntı cilt kuruluğu, tahriş, alerjik hastalıklar ve başka nedenlerle gelişebilir. Histamin bazı kaşıntı türlerinde rol oynasa da yalnızca kaşıntıya bakılarak kandaki düzeyi veya altta yatan neden belirlenemez.

Histamin İçeren Besinleri Herkes Bırakmalı mı?

Hayır. Şikayeti olmayan kişilerin histamin içerebilen tüm besinleri bırakması gerekmez. Yemeklerle ilişkili tekrarlayan belirtiler varsa önce nedeni araştırılmalıdır. Gereksiz ve uzun süreli kısıtlamalar besin çeşitliliğini azaltabilir.

Histamin Zehirlenmesi Balık Alerjisi midir?

Hayır. Bazı balıklarda uygun olmayan saklama koşulları nedeniyle fazla histamin oluşması zehirlenmeye yol açabilir. Aynı balığı yiyen birden fazla kişi etkilenebilir. Balık alerjisi ise bağışıklık sisteminin balıktaki proteinlere verdiği tepkidir.