POTS Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

POTS Sendromu Nedir?

POTS sendromu, postural ortostatik taşikardi sendromunun kısa adıdır. Bu rahatsızlıkta kişi dik konuma geçtiğinde nabız belirgin biçimde artar. POTS, nabız, tansiyon, terleme ve sindirim gibi istemsiz işlevleri düzenleyen otonom sinir sistemiyle ilişkilidir.

Ayağa kalkıldığında yer çekimi nedeniyle kanın bir bölümü bacaklara ve karın bölgesine yönelir. Vücut normalde damarları daraltıp nabzı hafifçe artırarak beyne yeterli kan ulaşmasını sağlar. POTS'ta vücut bu değişime gerektiği gibi uyum sağlayamaz ve dolaşımı korumak için kalp daha hızlı atar.

POTS, yalnız hızlı nabız anlamına gelmez. Nabız artışına dik durmakla belirginleşen belirtiler eşlik eder. Dinlenme halindeki sürekli taşikardi, akut sıvı kaybı veya farklı bir ritim bozukluğu aynı kavramla değerlendirilmez.

POTS Belirtileri Nelerdir?

POTS'un en sık belirtileri arasında ayağa kalkınca baş dönmesi, çarpıntı, göz kararması, titreme, halsizlik ve egzersiz kapasitesinde azalma bulunur. Belirtiler gün boyunca aynı şiddette olmayabilir. Sabah saatleri, sıcak ortam, uzun süre ayakta kalmak ve yetersiz sıvı almak belirtileri artırabilir.

POTS'ta dik dururken ortaya çıkabilen belirtiler şunlardır:

• Baş dönmesi ve sersemlik: Ayağa kalktıktan sonra dengeyi korumak zorlaşabilir veya bayılacak gibi olma hissi gelişebilir.
• Çarpıntı: Kalp atımları hızlı, güçlü ya da rahatsız edici biçimde hissedilebilir.
• Görme değişiklikleri: Bulanık görme, kararma veya görüş alanında daralma oluşabilir.
• Yoğun yorgunluk: Günlük işler ve egzersiz beklenenden daha fazla tükenmişlik yaratabilir.
• Bilişsel zorlanma: Odaklanma ve hatırlama güçlüğü yaşanabilir. Kişiler bu durumu 'beyin sisi' olarak tarif edebilir.
• Diğer belirtiler: Baş ağrısı, bulantı, karın şişkinliği, terleme değişikliği ve morumsu el ya da ayak görünümü eşlik edebilir.

Örneğin uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkan bir kişi çarpıntı ve göz kararması yaşayabilir. Oturmak veya uzanmak belirtileri azaltabilir. Her baş dönmesi POTS kaynaklı olmadığı için tekrarlayan belirtiler klinik olarak değerlendirilmelidir.

POTS Sendromu Neden Olur?

POTS sendromu bazı kişilerde enfeksiyon, ameliyat, gebelik veya uzun süre hareketsiz kalmanın ardından başlayabilir. En sık bildirilen tetikleyiciler bunlar olsa da bazı kişilerde belirgin bir başlangıç nedeni bulunamaz.

Kan hacminin düşük olması, damarların gerektiği gibi daralmaması veya otonom sinir sistemindeki değişiklikler belirtilerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

POTS ile bağlantılı başlıca etkenler şunlardır:

• Düşük kan hacmi: Vücutta dolaşan kan miktarının düşük olması, ayakta dururken dolaşımın korunmasını zorlaştırabilir.
• Damarların yeterince daralmaması: Bacaklardaki damarlar gerektiği kadar daralmazsa kan alt vücutta birikebilir.
• Otonom sinir sisteminin etkilenmesi: Damarları ve nabzı düzenleyen küçük sinir lifleri gerektiği gibi çalışmayabilir.
• Sempatik sistemin aşırı çalışması: Bazı kişilerde ayağa kalkınca stres hormonlarına verilen yanıt normalden güçlü olabilir.
• Eşlik eden durumlar: POTS, eklem hipermobilitesi, uzun COVID ve bazı kronik hastalıklarla birlikte görülebilir.

POTS bulaşıcı değildir ve kişinin kaygı yaşaması nedeniyle ortaya çıkmaz. Bununla birlikte çarpıntı ve nefes darlığı kaygıyı artırabilir. Belirtilerin psikolojik olduğu varsayılmadan dolaşım ve otonom işlevler değerlendirilmelidir.

POTS Tanısı Nasıl Konulur?

POTS tanısında belirtilerin öyküsü, yatarken ve ayağa kalktıktan sonra yapılan seri nabız ve tansiyon ölçümleriyle birlikte incelenir. Yetişkinlerde ilk 10 dakika içinde kalp hızının kalıcı olarak dakikada en az 30 atım artması temel ölçütlerden biridir.

12-19 yaş arasındaki ergenlerde temel ölçüt, ilk 10 dakika içinde kalp hızının kalıcı olarak dakikada en az 40 atım artmasıdır. Ölçüm sırasında belirgin ortostatik hipotansiyon bulunmaması gerekir.

Akut susuzluk, kan kaybı, kansızlık, tiroid hastalığı, ateş ve bazı ilaçların etkisi dışlanmadan yalnız nabız artışıyla tanı konulmaz.

Muayenede nabız ve tansiyon uzanırken ve ardından belirli aralıklarla ayakta ölçülebilir. Gerektiğinde tilt table testi kontrollü pozisyon değişikliği sırasında dolaşım yanıtını kaydeder.

Kan testleri, EKG ve ritim izlemi benzer belirtilere yol açabilecek başka nedenleri araştırmak için kullanılabilir. Kişi bayılma yaşadıysa olayın ne kadar sürdüğü, öncesindeki belirtiler ve sonrasında nasıl toparlandığı ayrıca incelenir. Her hastada aynı testlerin yapılması gerekmez.

POTS Tedavisi Nasıl Yapılır?

POTS tedavisi genellikle sıvı alımının düzenlenmesi, hekimin uygun gördüğü kişilerde tuz alımının artırılması, kompresyon giysileri ve kademeli egzersizle başlar. Belirtiler günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa nabzı veya damarların çalışmasını düzenleyen ilaçlar değerlendirilebilir.

Tedavi, en baskın belirtiler, tansiyon düzeyi ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınarak planlanır.

POTS tedavisinde uygulanabilecek yaklaşımlar şunlardır:

• Sıvı düzeni: Günlük sıvı gereksinimi kişinin yaşı, kalp ve böbrek sağlığı dikkate alınarak planlanır.
• Tuz alımı: Yalnız hekim önerisiyle artırılabilir. Yüksek tansiyon, böbrek veya kalp hastalığı bulunanlarda uygun olmayabilir.
• Kompresyon: Bel ve bacakları kapsayan uygun giysiler kanın alt vücutta göllenmesini azaltabilir.
• Kademeli egzersiz: Başlangıçta oturarak veya uzanarak yapılan çalışmalar dayanıklılık arttıkça dik egzersizlere ilerleyebilir.
• İlaç tedavisi: Nabız, kan hacmi veya damar tonusunu hedefleyen ilaçlar uzman tarafından seçilebilir.

Belirtiler aniden başlarsa kişi güvenli biçimde uzanıp bacaklarını yükseltebilir. Uzun süre hareketsiz kalmak kondisyon kaybını artırabileceği için egzersiz programı küçük adımlarla ve toleransa göre ilerletilmelidir.

POTS ile Günlük Yaşam Nasıl Düzenlenir?

Yataktan kalkarken önce oturmak, bacak kaslarını hareket ettirmek ve ardından yavaşça ayağa kalkmak ani belirtileri azaltabilir. Uzun duş, sıcak ortam ve uzun süre sabit durmak belirtileri artırıyorsa günlük plan buna göre düzenlenebilir.

Büyük ve yoğun karbonhidratlı öğünlerden sonra karın bölgesine kan akımı artabilir. Daha küçük öğünler bazı kişilerde belirtileri hafifletebilir. Beslenme veya tuz değişikliği, eşlik eden hastalıklar varsa diyetisyen ve hekimle planlanmalıdır.

Çarpıntının biçimi değişirse veya istirahatte de sürerse farklı bir kalp ritim bozukluğu araştırılabilir. Yeni bir belirti ortaya çıktığında bunun her zaman POTS'tan kaynaklandığı düşünülmemelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Ayağa kalkınca tekrarlayan çarpıntı, baş dönmesi veya günlük işlerde belirgin kısıtlanma varsa değerlendirme planlanmalıdır. Nabız ve belirtilerin hangi koşulda başladığını kaydetmek görüşmede yararlı olabilir ancak ev ölçümleri tek başına tanı koydurmaz.

Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, egzersiz sırasında bayılma, uzun süren bilinç kaybı veya yeni nörolojik belirti varsa acil yardım alınmalıdır. Bu bulgular POTS dışındaki önemli kalp ve sinir sistemi sorunlarına işaret edebilir.

POTS Sendromu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

POTS tehlikeli midir?

POTS çoğunlukla yaşamı doğrudan tehdit eden bir ritim bozukluğu değildir. Ancak bayılma nedeniyle düşmeye ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyen belirtilere yol açabilir. Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya egzersiz sırasında bayılma varsa başka nedenlerin araştırılması gerekir.

POTS tansiyon düşmesinden nasıl ayrılır?

İki durum aynı değildir. POTS'ta temel bulgu ayağa kalkınca nabzın aşırı artmasıdır ve belirgin tansiyon düşüşü bulunmaz. Ortostatik hipotansiyonda ise kişi ayağa kalktığında kan basıncı belirgin biçimde düşer.

POTS kalıcı mıdır?

Bazı kişilerde belirtiler zamanla hafiflerken bazılarında uzun süre devam edebilir veya dönem dönem artabilir. Düzenli takip, hangi uygulamaların yarar sağladığını görmeye ve tedaviyi gerektiğinde değiştirmeye yardımcı olur.

POTS hastaları egzersiz yapabilir mi?

Kişiye uygun ve kademeli egzersiz tedavinin önemli bir parçası olabilir. Belirtileri artıran dik egzersizlerle başlamak yerine oturarak, uzanarak veya su içinde yapılan hareketler tercih edilebilir. Program sağlık profesyoneliyle planlanmalıdır.

POTS için hangi bölüme başvurulur?

İlk değerlendirme aile hekimi, iç hastalıkları veya kardiyoloji tarafından yapılabilir. Baskın belirtilere göre nöroloji ve fizik tedavi desteği de gerekebilir. Birden fazla sistemi ilgilendiren belirtiler varsa ilgili uzmanlık alanları tedaviyi birlikte planlayabilir.

POTS tedavisinde ilaç şart mıdır?

Her hastada ilaç gerekmez. Sıvı düzeni, kompresyon ve kademeli egzersiz yeterli olmazsa ilaç seçenekleri değerlendirilebilir. İlaç seçimi nabız, tansiyon ve eşlik eden hastalıklara göre hekim tarafından yapılır.