Solunum Cihazı (Ventilatör) Nedir? Neden Kullanılır?

Solunum Cihazı (Ventilatör) Nedir?

Solunum cihazı (ventilatör), belirlenen basınç ve solunum ayarlarına göre havanın akciğerlere girip çıkmasına yardımcı olan tıbbi bir cihazdır. Solunum cihazları halk arasında suni solunum cihazı veya respiratör olarak da adlandırılabilir. Tıbbi kullanımda ise ventilatör veya mekanik ventilatör ifadeleri tercih edilir. Mekanik ventilatör, belirlenen basınç ve diğer ayarlara göre akciğerlere hava gönderir. Gerektiğinde havadaki oksijen miktarı artırılabilir.

Ventilatör yalnızca oksijen sağlayan bir cihaz değildir. Akciğerlerin yeterli hava alışverişi yapmasına yardımcı olarak kandaki oksijen düzeyinin korunmasını ve vücutta oluşan karbondioksitin akciğerlerden uzaklaştırılmasını destekler. Bazı durumlarda hasta nefes almaya devam ederken cihaz solunuma destek olur. Kişi kendi başına yeterli solunum yapamadığında ise solunumun büyük bölümünü veya tamamını cihaz sağlar.

Mekanik Ventilatör Nedir?

Mekanik ventilatör, pozitif basınç kullanarak havanın akciğerlere ulaşmasını sağlayan ve solunumu mekanik olarak destekleyen bir cihazdır. Cihazın sağladığı bu solunum desteğine mekanik ventilasyon adı verilir.

Mekanik ventilasyon sırasında cihazın ne sıklıkta nefes desteği vereceği, akciğerlere gönderilecek hava miktarı veya basıncı ve havadaki oksijen oranı hastanın ihtiyacına göre ayarlanabilir. Bazı ventilasyon yöntemlerinde cihaz solunumu büyük ölçüde kontrol ederken, bazılarında hastanın başlattığı nefese destek olur.

Mekanik ventilasyonun uygulanma biçimine göre iki türü bulunur:

• İnvaziv mekanik ventilasyon

• Noninvaziv mekanik ventilasyon

İnvaziv mekanik ventilasyon

Ağızdan veya bazı durumlarda burundan soluk borusuna yerleştirilen tüp ya da boyundan soluk borusuna açılan trakeostomi yoluyla uygulanan ventilasyondur. Solunum yetmezliğinin ağır olduğu veya kişinin hava yolunu koruyamadığı durumlarda kullanılır. Ventilatör doğrudan solunum yoluna bağlanır ve gerekli solunum desteğini sağlar.

Noninvaziv mekanik ventilasyon

Soluk borusuna tüp yerleştirilmeden, genellikle burun veya ağız ve burnu kaplayan bir maske aracılığıyla uygulanan ventilasyon yöntemidir. CPAP ve BiPAP gibi yöntemlerle pozitif basınçlı solunum desteği sağlanabilir. Uygun hastalarda solunum tüpüne duyulan ihtiyacı azaltır. Hastanın durumu ağırlaşır veya noninvaziv destek yeterli olmazsa invaziv mekanik ventilasyona geçilebilir.

Solunum Cihazı (Ventilatör) Çeşitleri Nelerdir?

Solunum cihazları kullanım alanlarına göre ev tipi, yoğun bakım, transport, anestezi ve yüksek frekanslı ventilatörler gibi farklı türlere ayrılır. Cihazların boyutları, taşıma özellikleri, ventilasyon modları ve takip edebildiği solunum parametreleri kullanım amaçlarına göre değişir.

Ventilatör çeşitleri aşağıdaki gibidir:

• Ev tipi ventilatör

• Yoğun bakım ventilatörleri

• Transport ventilatörleri

• Anestezi ventilatörleri

• Yüksek frekanslı ventilatörler

Ev tipi ventilatör

Ev tipi ventilatörler, uzun süreli solunum desteğine ihtiyaç duyan ve sağlık durumu evde takip edilmeye uygun kişilerde kullanılır. Kronik solunum yetmezliği, bazı nöromüsküler hastalıklar ve göğüs duvarını etkileyen hastalıklarda evde mekanik ventilasyon gerekebilir.

Ev tipi ventilatörler maske aracılığıyla noninvaziv veya bazı hastalarda trakeostomi üzerinden kullanılabilir. Cihazın kullanımı, bakımı ve alarmları konusunda hasta ve bakım verenler sağlık ekibi tarafından eğitilmelidir.

Yoğun bakım ventilatörleri

Yoğun bakım ventilatörleri, ciddi solunum desteğine ihtiyaç duyan hastaların solunumunun ayrıntılı kontrol ve izlenmesini sağlayan mekanik ventilatörlerdir. Solunum sayısı, verilen hava miktarı, hava yolu basıncı ve oksijen oranı gibi parametreler hastanın durumuna göre ayarlanabilir. Yoğun bakım ventilatörleri farklı ventilasyon modlarını destekler. Böylece cihaz tamamen kontrollü solunum desteğinden hastanın kendi solunumuna eşlik eden destek biçimlerine kadar farklı şekillerde kullanılabilir.

Transport ventilatörleri

Transport ventilatörleri, solunum desteğine ihtiyaç duyan hastanın ambulansla veya hastane içinde başka bir bölüme taşınması sırasında ventilasyonun devamını sağlayan taşınabilir cihazlardır. Bu cihazların taşınabilir olması, uygun güç ve gaz kaynağına sahip olması ve solunumla ilgili önemli değişikliklerde sağlık ekibini uyaran alarm sistemleri içermesi önemlidir.

Anestezi ventilatörleri

Anestezi ventilatörleri, genel anestezi sırasında hastanın solunumunu desteklemek veya kontrol etmek için kullanılır. Genel anestezide kullanılan ilaçlar kişinin normal solunumunu azaltabilir veya geçici olarak durdurabilir. Bu nedenle ameliyat sırasında mekanik ventilasyon gerekebilir.

Yüksek frekanslı ventilatörler

Yüksek frekanslı ventilatörler, klasik mekanik ventilasyona göre çok daha yüksek solunum hızlarında ve daha küçük hava hacimleriyle ventilasyon sağlayan özel cihazlardır. Bu yöntem standart ventilasyonun yerine her hastada kullanılmaz. Kullanım kararı hastanın durumu, uygulanacak işlem ve ihtiyaç duyulan solunum desteğine göre sağlık ekibi tarafından verilir.

Solunum Cihazı (Ventilatör) Neden Kullanılır?

Solunum cihazı, kişinin kendi solunumuyla yeterli oksijen alamadığı, karbondioksiti yeterince uzaklaştıramadığı veya solunumunu güvenli sürdüremediği durumlarda kullanılır. Ventilatör altta yatan hastalığı doğrudan tedavi etmekten çok, hastalık veya yaralanma düzelene kadar solunumu destekler.

Ventilatör kullanımının temel amaçları şunlardır:

• Akciğerlere yeterli hava ulaşmasını sağlamak.

• Kandaki oksijen düzeyinin korunmasına yardımcı olmak.

• Vücutta biriken karbondioksitin uzaklaştırılmasını desteklemek.

• Solunum kaslarının üzerindeki yükü azaltmak.

• Solunum için aşırı çaba harcayan kişinin solunum yükünü azaltmak.

• Yeterli solunum yapamayan kişinin nefes alıp vermesini desteklemek.

• Genel anestezi sırasında solunumun devam etmesini sağlamak.

• Bazı hastalarda akciğerlerdeki küçük hava keseciklerinin açık kalmasına yardımcı olmak.

Solunum Cihazı (Ventilatör) Hangi Durumlarda Kullanılır?

Solunum cihazı başta solunum yetmezliği olmak üzere zatürre, ARDS, KOAH alevlenmesi, ciddi astım atakları, bazı beyin ve sinir sistemi hastalıkları ile genel anestezi sırasında kullanılır.

Ventilasyon desteği gerektirebilecek durumlar şunlardır:

• Akut solunum yetmezliği: Akciğerlerin vücudun ihtiyacı olan oksijeni sağlayamaması veya karbondioksiti yeterince uzaklaştıramaması halinde ventilatör desteği gerekebilir.

• Akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS): Akciğerlerde ciddi hasar gelişmesi ve oksijen geçişinin bozulması durumunda mekanik ventilasyon uygulanabilir.

• Zatürre: Ağır zatürrede kandaki oksijen düzeyinin ciddi şekilde düşmesi halinde solunum desteğine ihtiyaç duyulabilir.

• KOAH: Şiddetli KOAH alevlenmelerinde, özellikle karbondioksitin vücuttan uzaklaştırılmasında sorun olduğunda, noninvaziv veya invaziv ventilasyon uygulanabilir.

• Ciddi astım atağı: Tedaviye rağmen solunumun sürdürülemediği ağır astım ataklarında mekanik ventilasyon gerekebilir.

• Sepsis: Ağır enfeksiyona bağlı olarak akciğerlerin ve diğer organların işlevlerinin etkilenmesi ventilatör ihtiyacına yol açabilir.

• Kalp durması: Kalbin durması ve yeniden canlandırma sürecinde solunumun desteklenmesi gerekebilir.

• Beyin hasarı ve inme: Bilinç veya solunumu kontrol eden beyin bölgelerinin etkilenmesi, kişinin hava yolunu koruyamamasına veya yeterince nefes alamamasına neden olabilir.

• Omurilik yaralanmaları: Solunum kaslarını yöneten sinirlerin etkilenmesi mekanik ventilasyon ihtiyacına yol açabilir.

• Sinir ve kas sistemi hastalıkları: ALS ve miyastenia gravis gibi sinir ve kas sistemini etkileyen durumlarda, solunum kaslarının güçsüzleşmesi nedeniyle solunum desteğine ihtiyaç duyulabilir.

• Yenidoğanlarda solunum sorunları: Özellikle prematüre bebeklerde gelişen ciddi solunum problemlerinde ventilatör kullanılabilir.

Solunum Cihazı (Ventilatör) Komplikasyonlara Neden Olur mu?

Solunum cihazı kullanımı zatürre, akciğer hasarı, pnömotoraks ve solunum kaslarında güçsüzlük gibi komplikasyonlara yol açabilir. Özellikle invaziv mekanik ventilasyonda soluk borusuna yerleştirilen tüpe ve uzun süreli ventilatör kullanımına bağlı ek riskler ortaya çıkabilir.

Ventilatör kullanımına bağlı gelişebilecek komplikasyonlar şunlardır:

• Ventilatör ilişkili pnömoni: Solunum tüpü, mikroorganizmaların alt solunum yollarına ulaşmasını kolaylaştırabilir ve zatürre riskini artırabilir.

• Ventilatör ilişkili akciğer hasarı: Akciğerlere gereğinden fazla basınç veya hacim uygulanması akciğer dokusunun zarar görmesine neden olabilir.

• Pnömotoraks: Akciğerden göğüs boşluğuna hava kaçağı oluşabilir ve akciğerin kısmen veya tamamen sönmesine yol açabilir.

• Atelektazi: Akciğerin bazı bölümlerindeki hava kesecikleri yeterince açılamayabilir veya kapanabilir.

• Hava yolu ve ses teli hasarı: Yerleştirilen tüp, boğazda tahrişe veya ses tellerinde hasara neden olabilir.

• Solunum kaslarında güçsüzlük: Uzun süre ventilatör desteği alınması diyafram ve diğer solunum kaslarının güçsüzleşmesine neden olabilir.

• Oksijene bağlı akciğer hasarı: Uzun süre gereğinden fazla miktarda oksijen verilmesi akciğer dokusuna zarar verebilir.

Solunum Cihazı (Ventilatör) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ventilasyon nedir?

Ventilasyon, havanın akciğerlere girip çıkması, yani nefes alma ve verme sürecidir. Normalde bu süreç solunum kaslarının çalışmasıyla kendiliğinden gerçekleşir. Kişi yeterli ventilasyon sağlayamadığında mekanik ventilasyonla solunum desteklenebilir.

Respiratör nedir?

Respiratör, solunumu destekleyen cihazları tanımlamak için kullanılan bir terimdir ve günlük kullanımda mekanik ventilatör anlamında da kullanılabilir. Solunum cihazı, suni solunum cihazı ve mekanik ventilatör ifadeleri de benzer amaçla kullanılabilmektedir.

Pozitif basınçlı ventilasyon nedir?

Pozitif basınçlı ventilasyon, basınç uygulanarak havanın solunum yollarından akciğerlere gönderildiği bir solunum desteği yöntemidir. Günümüzde kullanılan mekanik ventilatörlerin temel çalışma prensibi pozitif basınca dayanır.

Ventilasyon perfüzyon nedir?

Ventilasyon, akciğerlerdeki hava akımını; perfüzyon ise akciğer dokusundaki kan akımını ifade eder. Ventilasyon-perfüzyon uyumsuzluğunda, akciğerin bir bölgesine yeterli hava ulaşmasına rağmen kan akımı yetersiz olabilir veya yeterli kan akımı olmasına rağmen bölge yeterince havalanmayabilir. Bu durum kandaki oksijen düzeyinin düşmesine neden olabilir.

Ventilatör modları nelerdir?

Ventilatör modları arasında hacim kontrollü, basınç kontrollü, Assist-Control (A/C), SIMV, basınç destekli ventilasyon (PSV) ve CPAP bulunur. Bu modlar, cihazın hastanın solunumuna ne kadar ve hangi şekilde destek vereceğini belirler. Kullanılacak mod hastanın solunum ihtiyacına ve klinik durumuna göre seçilir.