Aort Damarı Yırtılması (Aort Diseksiyonu) Nedir? Aort Damarı Neden Yırtılır?

Aort Damarı Nedir?

Aort, kalpten çıkan ve vücuda oksijen bakımından zengin kanı taşıyan en büyük atardamardır. Kalbin sol karıncığından çıkarak göğüs ve karın boyunca ilerler, dallanarak beyne, organlara ve bacaklara kan ulaştırır. Aort damarı, üç tabakalı elastik yapısıyla yüksek basınç altında kan taşır ve vücudun sağlıklı işleyişi için hayati bir rol oynar.

Aort Damarı Nerede?

Aort, kalpten çıktıktan sonra önce göğüs boşluğunda, sonra da karın bölgesinde ilerler. Üç ana bölümden oluşur:

• Yükselen aort (ascending aorta): Kalpten çıkar çıkmaz yukarı yönelir.
• Aort yayı (aortic arch): Aort yukarı çıktıktan sonra kemer şeklinde eğilir.
• İnen aort (descending aorta): Göğüs ve karın boşluğundan aşağı doğru ilerler.

Aort Damarı Yırtılması (Aort Diseksiyonu) Nedir?

Aort damarı yırtılması , aort damarının iç tabakasında meydana gelen bir yırtılma sonucu, kanın damar duvarının katmanları arasına sızarak tabakaları birbirinden ayırdığı, ciddi ve hayatı tehdit eden bir durumdur. Kanın bu anormal ilerleyişi, damar duvarının tamamen yırtılmasına ve organlara giden kan akışının bozulmasına yol açabilir.

Aort Damarı Neden Yırtılır?

Aort damarı yırtılması, kalpten çıkan ana atardamar olan aortun duvarının zayıflaması veya hasar görmesi sonucu meydana gelir. Bu ciddi durum, ani ve yüksek tansiyonla tetiklenebilirken, altta yatan birçok risk faktörüyle ilişkilidir.

Aort duvarında oluşan yırtılma, hayati organlara giden kan akışını kesintiye uğratabilir ve yaşamı tehdit eden sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle risk faktörlerini tanımak, erken önlem almak açısından büyük önem taşır.

Aort damarı şu nedenler sonucu yırtılabilir:

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Aort anevrizması
• Bağ doku hastalıkları
• Travmatik yaralanmalar
• Ateroskleroz (damar sertliği)
• Doğumsal kalp ve damar anomalileri
• İleri yaş
• Gebelik
• Önceki kalp ameliyatları veya girişimler

Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon)

Yüksek tansiyon, aort duvarına sürekli baskı uygulayarak zamanla damar yapısında zayıflamaya neden olur. Bu durum, özellikle aortun iç tabakasında yırtılma riskini artırır. Uzun süreli kontrolsüz hipertansiyon, diseksiyonun en yaygın nedenidir.

Aort Anevrizması

Aort anevrizması, damar duvarının baloncuk şeklinde genişlemesidir. Bu zayıf bölge, ani basınç artışlarında yırtılabilir. Anevrizma, genellikle fark edilmeden ilerler ve yırtılmaya uğradığında ölümcül olabilir.

Bağ Doku Hastalıkları

Marfan ve Ehlers-Danlos sendromu gibi kalıtsal bağ dokusu bozuklukları, damar duvarının elastikiyetini ve yapısal bütünlüğünü bozar. Bu hastalıklara sahip kişilerde genç yaşta dahi aort yırtılması riski yüksektir.

Travmatik Yaralanmalar

Trafik kazası gibi yüksek enerjili çarpışmalarda göğüs bölgesine gelen ani kuvvet, aort damarını yırtabilir. Bu tip travmatik aort yırtılması, acil müdahale gerektiren, genellikle ölümcül seyreden bir durumdur.

Ateroskleroz (Damar Sertliği)

Ateroskleroz, aort duvarında plak birikimiyle damarın esnekliğini kaybetmesine neden olur. Bu durum, aortun yırtılmaya daha yatkın hale gelmesine yol açar. Özellikle ileri yaşta görülen bu durum, kronik bir risk oluşturur.

Doğumsal Kalp ve Damar Anomalileri

Biküspit aort kapağı veya aort koarktasyonu gibi doğumsal kalp rahatsızlıkları, aortun anormal gelişmesine neden olur. Bu yapısal sorunlar, aort duvarında zamanla stres birikmesine ve yırtılmaya yol açabilir.

İleri Yaş

Yaş ilerledikçe aort duvarı elastikiyetini kaybeder ve daha kırılgan hale gelir. Bu da damar yapısının bozulmasına ve diseksiyon riskinin artmasına neden olur. 60 yaş üzeri erkeklerde aort yırtılması daha sık görülür.

Gebelik

Nadir de olsa özellikle üçüncü trimesterde, hormonal ve hemodinamik değişiklikler nedeniyle aort duvarı zayıflayabilir. Marfan sendromu gibi altta yatan bağ dokusu hastalığı olan hamilelerde bu risk daha da artar.

Önceki Kalp Ameliyatları veya Girişimler

Aort kapağı değişimi gibi açık kalp ameliyatı veya invaziv kardiyolojik işlemler sonrası, aort duvarında zayıflık veya hasar oluşabilir. Bu, ilerleyen dönemlerde yırtılmaya neden olabilir.

Aort Damarı Yırtılması (Aort Diseksiyonu) Belirtileri

Aort damarı yırtılması, aniden başlayan ve hızla ilerleyen, hayatı tehdit eden bir damar hastalığıdır. En sık görülen belirti şiddetli göğüs ağrısı olsa da, diseksiyonun yerine ve yayılımına göre vücudun farklı bölgelerinde birçok belirti ortaya çıkabilir.

Aort damarı yırtılması belirtileri şunlardır:

• Ani başlayan, şiddetli göğüs veya sırt ağrısı
• Ağrının yırtılır, bıçak saplanır veya koparılır gibi hissedilmesi
• Boyun, çene, kol, karın veya kalçaya yayılan ağrı
• Bayılma (senkop)
• Baş dönmesi
• Nefes darlığı
• Hızlı ve zayıf nabız
• Düşük tansiyon
• Soğuk terleme
• Solukluk
• Bulantı ve kusma
• İnme belirtileri (konuşma bozukluğu, yüzde düşüklük, kol ve bacakta güçsüzlük)
• Görme kaybı veya bulanıklığı
• Yutma güçlüğü
• Karın ağrısı
• Bacaklarda ağrı veya hissizlik
• Kollarda ya da bacaklarda nabız farkı veya kaybı

Aort Damarı Yırtılması (Aort Diseksiyonu) Teşhisi Nasıl Konulur?

Aort diseksiyonu, kalp krizi, inme ve akciğer embolisi gibi hastalıklarla benzer belirtiler gösterebildiğinden tanısı zor olabilir. Bu nedenle hızlı ve doğru teşhis edilmesi gerekir. Tanı süreci, klinik değerlendirme ile başlar ve ileri görüntüleme yöntemleriyle kesinleştirilir.

En sık kullanılan yöntem BT Anjiyografi olup, diseksiyonun yayılımını net gösterir. TEE, kalbe yakın aort bölümlerini hassas şekilde görüntülerken, MR detaylı bilgi sunar ancak acil durumlar için yavaştır. TTE, ilk değerlendirmede tercih edilebilir; göğüs röntgeni ise sadece dolaylı bulgular verebilir.

Laboratuvar testleri arasında troponin, kalp krizini dışlamak için; D-dimer ise diseksiyon şüphesinde yardımcı olarak kullanılır, ancak kesin bir tanı koymaz.

Aort Damarı Yırtılması (Aort Diseksiyonu) Tedavisi

Aort diseksiyonu, acil tıbbi müdahale gerektirir. Aort yırtığı tedavisi, yırtığın aort üzerindeki konumuna, yayılımına ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir. Erken tanı ve hızlı tedavi, hayatta kalma şansını önemli ölçüde artırır.

Tedavinin temel amacı, diseksiyonun ilerlemesini durdurmak, yırtılan bölgeyi onarmak ve organlara giden kan akışını yeniden sağlamaktır.

Aort diseksiyonu tedavi yöntemleri şunlardır:

• Acil cerrahi müdahale (Tip A diseksiyonlarda)
• Endovasküler stent-greft onarımı (seçilmiş Tip B diseksiyonlarda)
• Kan basıncını düşüren ilaçlar (beta blokerler, ACE inhibitörleri)
• Ağrı kontrolü için güçlü analjezikler
• Yoğun bakım takibi ve sürekli izlem
• Aort kapak onarımı veya değişimi (gerekirse)
• Koroner bypass cerrahisi (kalp damarları etkilenmişse)

Tip A diseksiyonları (aortun kalbe yakın kısmında oluşanlar) genellikle açık kalp ameliyatı ile tedavi edilir.

Tip B diseksiyonları (inen aortta olanlar) ise çoğu zaman ilaçla kontrol altına alınır, ancak komplikasyon varsa cerrahi gerekebilir.

Aort Damarı Yırtılması (Aort Diseksiyonu) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Aort diseksiyonu nedir?

Aort diseksiyonu kanın, aort damarının iç tabakasında oluşan bir yırtıktan girerek damar duvarını katmanlarına ayırdığı hayati tehlike oluşturan bir durumdur. Bu ayrılma, damarın tamamen yırtılmasına veya organlara giden kan akışının kesilmesine yol açabilir.

Aort damarı yırtılınca ne olur?

Aort yırtıldığında kan, damar dışına sızarak hayati organlara ulaşamaz ve hızlı kan kaybı nedeniyle şok gelişir. Müdahale edilmezse ölümle sonuçlanabilir.

Aort damarı yırtılan ne kadar yaşar?

Aort yırtılması durumunda hayati risk çok yüksektir. Acil cerrahi müdahale ile yaşam şansı artırılabilir.

Aort damarının yırtıldığını nasıl anlarsın?

Ani başlayan, yırtılır gibi hissedilen göğüs veya sırt ağrısı bu durumun en belirgin işaretidir. Ağrıya eşlik eden bayılma, nefes darlığı veya nabız farkı varsa aort diseksiyonundan şüphelenilmelidir.

Aort damarı yırtılması ameliyatı riskli mi?

Evet, özellikle Tip A diseksiyonlarında uygulanan açık kalp ameliyatları yüksek risk taşır. Ancak zamanında yapılan müdahale hayat kurtarıcıdır.

Aort diseksiyonu nasıl tedavi edilir?

Tip A diseksiyonlar genellikle acil cerrahi ile tedavi edilirken, Tip B diseksiyonlar ilaç tedavisi ve izlemle kontrol altına alınabilir. Duruma göre endovasküler stent uygulamaları da yapılabilir.

Aort diseksiyonu kaç saat sürer?

Diseksiyonun kendisi aniden başlar ve dakikalar içinde yayılabilir. Cerrahi müdahale ise genellikle 4 ila 8 saat arasında sürer.

Aort diseksiyon tanısı nasıl konur?

Tanı, BT anjiyografi gibi gelişmiş görüntüleme yöntemleriyle kesinleştirilir. Öncesinde fizik muayene ve şüphe uyandıran belirtilerle tanı süreci başlar.

Aort damarının yırtılmasının belirtileri nelerdir?

Göğüs veya sırtta bıçak saplanır gibi başlayan ani ve şiddetli ağrı en yaygın belirtidir. Bayılma, nefes darlığı, solukluk ve nabız farkı da eşlik edebilir.