İnme (Felç) Nedir? İnme Neden Olur? İnme Belirtileri ve Tedavisi

İnme (Felç) Nedir?

İnme (felç), beyne giden kan akışının ani bir şekilde kesilmesi veya azalması sonucu meydana gelen ciddi bir sağlık sorunudur. Beyin hücreleri, oksijen ve besin alamadığı için dakikalar içinde ölmeye başlar ve bu durum kalıcı beyin hasarına, uzun süreli engellere veya ölüme yol açabilir.

İnmenin iki temel türü vardır; iskemik inme, beynin kan damarlarının pıhtı veya tıkanıklıkla bloke olması sonucu gerçekleşirken, hemorajik inme, beynin içindeki bir damarın patlayarak kanamaya neden olmasıyla oluşur. İnme belirtileri arasında ani yüz, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma ve anlamada güçlük, ani görme kaybı ve şiddetli baş ağrısı bulunmaktadır. Erken tanı ve tedavi, kalıcı hasarları önlemede büyük önem taşır.

İnme (Felç) Türleri Nelerdir?

İnme (felç), tıkalı bir arter ( iskemik inme ) veya bir kan damarı sızıntısı veya patlaması (hemorajik inme) kaynaklı iki nedeni olabilir. Bazı kişilerde inme felce sebep olurken bazı kişiler, kalıcı belirtilere neden olmayan, geçici iskemik atak (TIA) olarak bilinen ve beyne giden kan akışında geçici bir kesinti yaşatan inmeye maruz kalabilir.

İskemik İnme Nedir?

Damar tıkanıklığı sonucu yaşanan en yaygın inme türüdür. Beynin kan damarlarında daralma ya da tıkanma meydana gelir ve ciddi şekilde azalmış kan akışına (iskemi) neden olur. Tıkanmış veya daralmış kan damarları, kan damarlarında biriken yağ parçacıklarında ya da kan dolaşımında dolaşan ve beyindeki kan damarlarına yerleşen kan pıhtıları veya diğer kalıntılar iskemik inmeye sebep olur.

Hemorajik İnme Nedir?

Hemorajik inme , beyindeki bir kan damarı kan sızdırdığında ya da yırtıldığında meydana gelir. Beyin kanamalarına sebep olan hemorajik inme, kan damarlarınızı etkileyen birçok durumdan kaynaklanabilir.

Hemorajik İnme Sebepleri şunlardır:

• Kontrolsüz yüksek tansiyon
• Kan sulandırıcı ilaçlarla aşırı tedaviye maruz kalmak
• Kan damarı duvarlarında meydana gelen şişkinlik
• Travma
• Damar duvarında zayıflığa neden olan protein birikimleri
• Kanamaya neden olan iskemik inme
• Arteriyovenöz malformasyon

Geçici İskemik Atak (TIA) Nedir?

Geçici istemik atak, halk arasında bilinen adıyla geçici inme , felç geçirmeye benzer geçici bir dönemdir. Geçici istemik atak, kalıcı bir hasara sebebiyet vermez, beynin bir kısmına giden kan akışındaki geçici bir düşüşten kaynaklanır ve beş dakika ya da daha az sürebilir. Tıpkı istemik inme gibi, geçici istemik atak da bir pıhtı varlığında kan akışında azalma ya da kan akışının kesintiye uğraması gibi durumlarda ortaya çıkar.

Semptomlarınız kısa bir sürede iyileştiği için, geçici istemik atak geçirdiğinizi düşünseniz bile acil yardım istemenizde fayda vardır. Geçici inme belirtilerine bakarak bu değerlendirmeyi yapmak mümkün değildir. Geçici istemik atağınız mevcutsa, beyninize giden arterlerin tıkanmış ya da daralmış olabileceği manasına gelir. Geçici bir istemik atağa sahip olmak, daha sonra tam gelişmiş bir inme geçirme riskinizi artırmaktadır.

İnme (Felç) Neden Olur?

İnme (felç), beynin bir bölümüne kan akışının kesilmesi sonucu oluşur. 55 yaş üzerindeki bireylerde ve erkeklerde daha yaygın görülse de kadınlarda ölüm oranı daha yüksektir. Doğum kontrol hapları veya hormon tedavileri gibi östrojen içeren ilaçlar da felç riskini artırabilir. Obezite, fiziksel hareketsizlik, sigara ve uyuşturucu kullanımı gibi yaşam tarzı faktörlerinin yanı sıra yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet, uyku apnesi ve kalp hastalıkları gibi tıbbi risk faktörleri de inme ihtimalini yükseltmektedir. Covid-19 enfeksiyonu ve ailevi inme geçmişi de risk oluşturan diğer unsurlardır. İnmenin etkileri beynin hangi bölgesinin ne kadar süreyle etkilendiğine göre geçici ya da kalıcı olabilir.

İnmenin nedenleri şunlardır:

• Yaşam tarzı risk faktörleri
• Fazla kilolu ya da obez olmak
• Fiziksel hareketsizlik
• Uyuşturucu kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Sigara içimi ya da pasif içicilik
• Yüksek kolestrol
• Diyabet
• Obstrüktif uyku apnesi
• Kalp yetmezliği, kalp kusurları, kalp enfeksiyonu veya atriyal fibrilasyon gibi kardiyovasküler hastalık
• Kişisel veya ailevi inme, kalp kriziveya geçici iskemik atak öyküsü
• Covid-19 enfeksiyonu

İnme (Felç) Belirtileri Nelerdir?

Siz veya çevrenizdeki biri felç geçiriyorsa, belirtilerin başladığı zamana dikkat etmeniz gerekmektedir. Çünkü bazı tedavi yöntemleri, inme (felç) başladıktan hemen sonra aksiyon alındığında en etkilidir.

İnme belirtileri kendilerini şu şekilde gösterir:

• Konuşmakta ve başkalarının ne dediğini anlamakta güçlük çekmek: Kafa karışıklığı yaşayabilir, konuşmayı anlamakta güçlük çekebilirsiniz.
• Yüz, kol veya bacakta felç veya uyuşma: Yüzünüzde, kolunuzda veya bacağınızdaki ani ve etkin uyuşmalar meydana gelebilir. Halsizlik veya felç gelişebilir.
• Görme problemleri: Ani olarak bir veya iki gözde bulanıklık veya kararmış görme yaşanabilir ya da çift görebilirsiniz.
• Baş ağrısı: Kusma, baş dönmesi veya bilinç değişikliğinin eşlik edebileceği ani, şiddetli baş ağrısı, felç geçirdiğinizi gösterebilir.
• Yürüme güçlüğü: Ani baş dönmesi ve koordinasyon kaybı yaşayabilirsiniz.

Bir inme belirtisi hissedildiği takdirde derhal bir tıbbi yardım isteyin. Hızlı hareket edip şu adımları yapmasını isteyin ve tepkilerini ölçümleyin.

İnme Nasıl Anlaşılır?

Bir kişinin inme geçirip geçirmediğini anlamak için dikkat etmemiz gereken noktalar şunlardır:

• Yüz: Kişi gülümsediğinde yüzün bir tarafında sarkma var mı?
• El: Kişinin her iki kolunu da kaldırmasını isteyin. Kolların kalkmasında bir anormallik mevcut mu?
• Konuşma: Kişiden basit bir cümleyi tekrar etmesini isteyin. Konuşmasında bir gariplik seziliyor mu?

Belirtilerden bir veya birkaçının görülmesi durumunda zaman kaybetmeden acil tıbbi yardımın aranması gerekir. Semptomların değişip değişmeyeceğini görmek adına zaman kaybedilmemelidir.

İnme için her dakika, her saniye büyük önem arz etmektedir. İnme ne kadar uzun süre tedavi edilmezse, beyin hasarı ve sakatlık potansiyeli de o ölçüde artar. Felç geçirdiğinden kuşkulandığınız birinin yanındaysanız, acil yardım için beklerken kişiyi dikkatlice gözlemleyin.

İnme (Felç) Sırasında Ortaya Çıkabilecek Diğer Sağlık Sorunları

İnme geçiren kişinin beynine giden kan akışının kesilmesi sonucu anlık etkilerin yanı sıra kişide sağlık sorunları da görülebilir. Bu sorunlar hastanın genle sağlığını olumsuz etkiler ve iyileştirme sürecini uzatabilir.

İnme sırasında olabilecek diğer sağlık sorunları şunlardır:

• Felç veya Kas Hareketi Kaybı: Vücudunuzun bir bölgesinde felç gelişebilir veya belirli kaslarınızın kontrolünü kaybedebilirsiniz.
• Konuşma veya Yutma Güçlüğü: İnme, ağzınızdaki ve boğazınızdaki kaslarınızın hakimiyetini eline geçirerek net konuşmanızı, yutmanızı veya yemenizi zorlaştırabilir. Ayrıca konuşma, anlama, okuma, yazma dahil dille ilgili konularda zorluklar yaşayabilirsiniz.
• Hafıza Kaybı ya da Düşünme Güçlüğü: Felç geçiren birçok insan, hafıza kaybı da geçirebilir. Düşünmekte, akıl yürütmekte, yargıda ve kavramları anlamakta güçlük çekebilir.
• Duygusal problemler: Felç geçiren kişiler duygularını kontrol etmekte daha fazla zorlanabilirler ve depresyona girebilirler.
• Ağrı: Felçten etkilenen vücut kısımlarında ağrı, uyuşma veya diğer alışılmadık durumlar meydana gelebilmektedir.
• Davranış Değişiklikleri: Felç geçiren insanlar daha fazla içine kapanık ruh haline bürünebilir.

İnmeye neden olabilecek risk faktörlerinin farkında olmak, doktorunuzun tavsiyelerine uymak ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek, inmeyi önlemek için atabileceğiniz en iyi adımlardır. Önceden bir inme veya geçici istemik atak geçirdiyseniz, alacağınız önlemler başka bir atağın önüne geçebilir.

İnmeyi Önlemek İçin Ne Yapılabilir?

Birçok felç önleme stratejisi, kalp hastalığını önleme stratejileriyle benzerdir ve genellikle sağlıklı yaşam tarzı önerilerini içerir.

İnmeyi önlemek için alınabilecek bazı önlemler bu şekildedir:

• Hipertansiyonu kontrol etmek: İnme riskini azaltmak adına yapılabilecek en önemli şeylerden biri yüksek tansiyonu kontrol altında tutmaktır.
• Kolestrol ve doymuş yağ miktarını düşürmek: Daha az yağ ve kolestrol, atardamarlarınızdaki birikimi azaltabilir. Kolestrolünüzü yalnızca diyet değişikliğiyle kontrol altına alamazsanız, doktorunuz kolestrol düşücü bir ilaç yazabilir.
• Tütün kullanımını bırakmak: Sigara içmek felç riskini oldukça artıran bir etkendir. O yüzden tütün kullanımını bırakmak riski azaltmak adına çok doğru olacaktır.
• Diyabeti yönetmek: Diyet, egzersiz ve kilo vermek kan şekerinizi sağlıklı bir aralıkta tutmanıza yardımcı olabilecekken yetmediği durumlarda doktor unuz diyabet ilacı yazabilir.
• Sağlıklı kiloyu korumak: Fazla kilolu olmak, yüksek tansiyon, kardiyovasküler hastalık ve diyabet gibi diğer inme riski faktörlerine katkıda bulunur.
• Meyve ve sebzeler açısından zengin bir diyet yemek: Günde 5 ya da daha fazla porsiyon meyve ya da sebze tüketimi inme riskinizi azaltabilir.
• Düzenli egzersiz yapmak: Düzenli egzersiz, kilo vermeye, diyabeti kontrol etmeye, stresi azaltmaya yardımcı olur ve bu da inme riskini azaltır.
• Alkol kullanımını sınırlandırmak ya da ortadan kaldırmak: İnme riskini azaltmak adına alkol tüketimini sınırlandırabilir ya da tamamen ortadan kaldırabilirsiniz.
• İlaçlar: İskemik inme veya geçici iskemik atak geçirdiyseniz, doktorunuz başka bir inme geçirme riskinizi azaltmanıza yardımcı olacak ilaçlar önerebilir.

İnme (felç) Tanı Yöntemleri Nelerdir?

Ne tür bir felç geçirdiğinizi anlamak amacıyla doktorunuz bazı testler ve tanı yöntemlerinden yararlanacaktır. Bu süreç fiziksel muayeneyle başlar ve sonrasında doktorunuzun uygun göreceği yötemlerle devam eder.

Fiziksel Muayene

Doktorunuz kalbinizi dinlemek ve tansiyonunuzu kontrol etmek gibi aşina olduğunuz bir dizi test yapacaktır. Ayrıca potansiyel inmenin sinir sistemini nasıl etkilediğini anlamak için nörolojik muayene de yapılır.

Kan Testleri

Kan pıhtılaşmasının ve kan şekerinin son durumunun tespiti, enfeksiyonun var olup olmadığını kontrol adına birkaç test uygulamak doğru olacaktır.

Bilgisayarlı Tomografi (CT)

Bu tarama ile kanama, iskemik inme, tümör veya diğer durumlar görülebilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)

MRI, beyninizin ayrıntılı bir görünümünü oluşturmak için güçlü radyo dalgaları ve mıknatıslar kullanılır. MRI, iskemik inme ve beyin kanamalarında zarar gören beyin dokusunu tespit amacıyla kullanılır.

Karotis Ultrasonu

Boynunuzdaki karotis alterlerinin içinin ayrıntılı görüntülerine bakılabilir.

Serebral Anjiyogram

Bu prosedür beyninizdeki ve boynunuzdaki atardamarların ayrıntılı bir görünümünü verir.

Ekokardiyogram

Kalbin ayrıntılı görüntülerini oluşturur ve felce neden olacak bir pıhtı mevcutsa onun kaynağı tespit edilebilir.

İnme (Felç) Tedavi Yöntemleri

İnme (felç) için acil tedavi yöntemleri, iskemik inme ya da hemorajik inme olmasına göre değişiklik gösterir.

İskemik İnme Tedavisi

İskemik inmeyi tedavi etmek için, doktorlar beyninize kan akışını hızlı bir şekilde yeniden sağlamalıdır.

• Acil İlaç Tedavisi: Oluşan pıhtıyı parçalamak için verilecek ilaç tedavisi, semptomların ilk başladığı an itibariyle 4, 5 saat içerisinde verilmelidir. Bu ilaçlar ne kadar erken verilirse o kadar iyidir.
• Acil Endovasküler Prosedürler : Doktorlar bazen iskemik inmeleri doğrudan tıkalı kan damarı içinde tedavi etme yoluna giderler. Endovasküler tedavi sonuçlarına göre, önemli ölçüde iyileşme göstermiş ve uzun vadede sakatlığı azaltmıştır. Bu prosedürler mümkün olan en kısa süre içerisinde gerçekleştirilmelidir.
• Doğrudan Beyne Verilen İlaçlar: Doktor kasıklarınızdaki bir arterden uzun, ince bir tüp yerleştirir ve tPA’yı doğrudan felcin gerçekleştiği yere iletmek için yerleştirin. Enjekte edilen tPA’ya kıyasla biraz daha uzun sürelidir.
• Bir Stent Toplayıcı ile Pıhtının Çıkarılması: Doktorlar beyninizdeki tıkalı kan damarından pıhtıyı doğrudan çıkarmak için katetere bağlı bir cihaz kullanabilir.
• Diğer Prosedürler : Geçici iskemik atak ya da başka bir inme geçirme riskinizi azaltmak amacıyla, plakla daralmış bir atardamarın açılması gibi prosedürler izlenebilir. Mevcut seçenekler duruma bağlı değişiklik gösterir:
• Karotid Endarterektomi : Bu ameliyat karotis arteri tıkayan plağı kaldırır ve iskemik inme riskinizi azaltabilir.
• Anjiyoplasti ve Stentler : Anjiyoplastide, kasıklarınızdaki bir arterden karotis arterlerinize bir kateter itilir. Daha sonra daralmış arteri genişletmek için bir stent yerleştirilebilir.

Hemorajik İnme Tedavisi

Hemorajik inmenin acil tedavisi, kanamayı kontrol etmeye ve fazla sıvının neden olduğu beyninizdeki basıncı azaltmaya odaklanır.

• Acil durum önlemleri: Kan pıhtılaşmasını önlemek için kan inceltici ilaçlar alındığında, kan sulandırıcı etkilere karşı koymak için size ilaçlar veya kan ürünleri transfüzyonu verilebilir.
• İnme (Felç) Ameliyatı: Kanama alanı genişse, doktorunuz kanı almak ve beyninizdeki basıncı azaltmak adına ameliyat yapmayı isteyebilir.

Acil tedavinin ardından en az 1 gün yakından izleneceksiniz. Bundan sonraki aşamalar, iyileşme ve bağımsız yaşama dönmenizdeki faaliyetleri içerir. Felç, beynin sağ tarafını etkilediyse, vücudun sol tarafındaki hareketler ve hisler etkilenir.

İnme geçirenlerin çoğu bir rehabilitasyon programına dahil olur. Yaşınız, genel sağlık durumunuz, inmeden kaynaklanan sakatlık derecesine bağlı olarak tedavi programı şekillenecektir.

İnme (Felç) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İnme nasıl olur?

İnme, beyindeki kan akışının kesilmesi ya da ciddi şekilde azalması sonucu oluşur. Bu durum genellikle kan damarının tıkanması veya kanaması nedeniyle gerçekleşir.

İnme geçer mi?

İnmenin etkileri zamanla azalabilir ve birçok hasta rehabilitasyonla kısmi veya tam iyileşme gösterebilir. Ancak beynin zarar gören bölgesine bağlı olarak kalıcı hasar kalabilir.

İnme öldürür mü?

Evet, inme ciddi bir sağlık sorunudur ve zamanında müdahale edilmezse ölüme yol açabilir. Dünyada kalp hastalığından sonra ikinci en sık ölüm nedenidir.

Geçici inme nedir?

Geçici inme (geçici iskemik atak, TIA), kısa süreliğine beyindeki kan akışının durması sonucu oluşur ve belirtiler genellikle 24 saat içinde tamamen kaybolur. Bu durum genellikle gelecekte daha ciddi bir inme riski olduğuna işaret eder.

İnme için hangi doktora gidilir?

İnme belirtileri görüldüğünde nöroloji uzmanına başvurmak gerekir. Akut durumda ise hastaların doğrudan acil servise gitmesi hayati önem taşır.

İnme ve felç arasındaki fark nedir?

İnme, beynin kan dolaşımının bozulduğu ani bir tıbbi durumdur, felç ise inmenin yol açtığı hareket ve fonksiyon kaybına verilen isimdir. Başka bir ifadeyle, felç inmenin sonucu olarak ortaya çıkar.

İnme belirtileri ne kadar sürer?

İnmenin belirtileri genellikle ani başlar ve bazı durumlarda kalıcı olabilir. Belirtiler hafif bir inmede saatler veya günler içinde düzelebilirken, şiddetli vakalarda kalıcı olabilir.

İnme tekrarlar mı?

Evet, inme geçiren kişilerde ikinci bir inme riski daha yüksektir. Risk faktörleri kontrol edilmezse inmenin tekrarlama olasılığı artar.