Leptin Nedir? Leptin Hormonu Ne İşe Yarar?

Leptin Hormonu Nedir?

Genellikle tokluk hormonu olarak da bilinen leptin, vücutta yağ hücreleri tarafından üretilen ve normal kilonun korunmasında görevli olan metabolik bir hormondur. Bu hormon yağ hücrelerinin yanı sıra kemik iliğinde, iskelet kaslarında, mide mukozasında, deri hücrelerinde ve beynin bazı kısımlarında da üretilir.

Leptinin temel görevi hipotalamusa yağ depolarının yeterli olduğunu beyne bildirmektir. Kişi bu sayede doyduğunu anlayarak daha az yiyebilir ya da yemek yemeyi bırakabilir. Kan dolaşımında serbest olarak bulunabilen bu hormon bazı durumlarda proteine bağlı olarak da taşınabilir. Bilim insanları tarafından 1994 yılında keşfedilen leptin hormonunun tüm etkilerini anlamak üzere yapılan bilimsel çalışmalar hâlâ devam ediyor.

Leptin Hormonu Ne İşe Yarar?

Leptin hormonu vücut ağırlığını ve metabolizmayı düzenlemeye de yardımcı olur. Bu hormonun temel görevinin vücudun gıda alımı ve enerji tüketimi arasındaki dengeyi düzenlemeye çalışmak olduğu söylenebilir.

Açlık hissinin önlenmesi ve bununla birlikte enerji dengesinin düzenlenmesinde etkili olan hormon vücudun enerjiye ihtiyacı olmadığı durumlarda açlık hissetmemesini sağlar. Tüm bunlara ek olarak leptin hormonu kas aktivitesi, üreme, büyüme ve bağışıklık sisteminde de aktif bir şekilde görev alır. Bu hormon aynı zamanda hamilelik döneminde plesentanın gelişimine ve bebeğin büyümesine de yardımcı olur.

Leptin Hormonu Nasıl Çalışır?

Leptin vücuttaki yağ depolarının miktarını takip eder. Ardından bu bilgiyi beyne ileterek farklı tepkilerin ortaya çıkmasına neden olur. Hipotalamus yüksek leptin seviyelerini algıladığında vücutta yeterli enerji olduğunu kabul eder ve açlık hissini baskılar. Böylece vücudun tokluk hissetmesini sağlar. Düşük leptin seviyelerinde hipotalamus ilk durumun tam aksine vücudun enerjiye ihtiyacı olduğunu kabul eder ve açlık sinyallerini artırır.

Leptin Hormonu Nasıl Artırılır?

Leptin hormonunun artırılması için şu yöntemlerin izlenmesi yararlı olabilir:

Kaliteli ve Düzenli Uyku: Uyku kalitesi tüm vücut fonksiyonlarının düzenlenmesinde büyük bir etkiye sahiptir. Düzensiz ve yetersiz uyku leptin seviyelerinde düşüşe neden olabilir. Bu nedenle hormon seviyesinin artırılması için günde 7-8 saat uyumak büyük önem taşır.

Dengeli Beslenmek: Şok diyetler, uzun süreli açlık, ani kilo kaybı gibi durumlar iştahı kontrol eden hormonların dengesinde bozulmaya neden olabilir. Bu durumdan leptin hormonu da olumsuz etkilenir. Sürdürülebilir ve dengeli beslenme alışkanlığı leptin seviyelerinin artmasına yardımcı olabilir. Aynı zamanda paketlenmiş ve işlenmiş gıdalardan da uzak durulması önemlidir.

Düzenli Egzersiz Yapmak: Düzenli egzersiz kilo kontrolünün sağlanmasında önemli bir rol oynar. Düzenli olarak yürüyüş, yüzme, bisiklet, pilates, fitness ya da koşu gibi egzersizler yapmak leptin seviyelerinin düzenlenmesine yardımcı olabilir.

Stresten Uzak Kalmak: Birçok hormonda olduğu gibi leptin de yoğun stres seviyesinden olumsuz etkilenir. Hormon seviyesini yükseltmek için stresten uzak durmak büyük önem taşır.

Leptin Hormonu Seviyeleri Nasıl Ölçülür?

Leptin hormonu düzeyleri rutin kontrollerde ölçülmez. Ancak gerekli durumlarda doktor leptin hormonu değerlerinin ölçülmesini isteyebilir. Leptin hormonunun seviyeleri kan testiyle ölçülür. Leptin seviyeleri genellikle açken ölçüldüğünden ölçüm öncesinde doktorun tavsiye ettiği açlık sürelerine uyulması gerekir. Leptin seviyelerinin doğru şekilde ölçülebilmesi için genellikle 8 ila 12 saatlik bir açlık süresi yeterli olacaktır. Alınan kan örneği laboratuvara gönderilir, ölçüm işlemi tamamlanıp sonuçlar belirlenir. Kan testi sonucunda ölçülen leptin seviyeleri doktor tarafından değerlendirilir. Sonuçlar değerlendirilirken kişinin vücut yağ oranı, cinsiyeti, yaşam tarzı alışkanlıkları, genetik faktörler ve genel sağlık durumu da dikkate alınır.

Leptin İçeren Besinler

Leptin hormonu ile zayıflayanlar bu başarıyı hormonun sağladığı tokluk hissine borçludur. Birçok kişi leptin seviyelerini yükseltip tokluk hissini artırmak buna bağlı olarak da kilo kaybetmek ister. Genellikle bu durum için dışarıdan leptin takviyesi almak, yani leptin hormonu hapı gibi ürünler kullanmak pek işe yaramaz. Kilo kaybı için yüksek leptin seviyelerinden ziyade beynin leptin hormonlarının gönderdiği sinyali doğru şekilde işleyip işlemediği önemlidir. Ancak leptin hormonunun vücudun sağlıklı işleyişinde büyük bir öneme sahip olması nedeniyle leptin seviyelerini destekleyen besinlerin tüketimi oldukça önemlidir.

Leptin seviyelerini artırmada etkili olan besinler şunlardır:

• Tam yağlı süt ve süt ürünleri,
• Yumurta,
• Havuç, kış kabağı, ıspanak, brokoli, acı biber, soğan, sarımsak gibi sebzeler,
• Kayısı, greyfurt, şeftali, avokado, ayva, papaya, mango, kavun gibi meyveler,
• Omega 3 açısından zengin yağlı balıklar ve kabuklu deniz ürünleri,
• Ceviz, keten ve çiya tohumu.

Leptin Hormonu Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Hipoleptinemi olarak da bilinen leptin hormonu eksikliği çok sık görülen bir durum değildir. Bu hormonun eksikliği durumunda vücut yeterli yağa sahip olmadığını düşünür ve kişiye açlık sinyalleri verir. Bu durum kişinin kontrolsüzce yemek yemesine ve kilo almasına yol açabilir. Kontrolsüz kilo alımı obezite gibi istenmeyen durumların ortaya çıkmasına da neden olabilir.

Leptin hormonu eksikliği belirtileri şunlardır:

• Hiperinsülinemi (artmış insülin üretimi),
• Karaciğer yağlanması,
• Bakteriyel enfeksiyon riskinin artması,
• Başta kolesterol ve trigliseritler olmak üzere kan yağları seviyelerinde dengesizlik,
• Düşük cinsiyet hormonu seviyeleri.

Leptin Direnci Nedir?

Leptin direnci vücutta leptin seviyelerinin yüksek olmasına rağmen beynin bu duruma gerektiği gibi yanıt verememesi durumudur. Vücutta yeterli miktarda yağ deposu olduğu hâlde beyin bunu göremez ve leptini tanıyamaz. Leptin ile beyin arasındaki sinyalizasyonun bozulması sonucu kişinin tok olsa bile kendini aç hissetmesi leptin direnci olarak tanımlanabilir.

Leptin direnci belirtileri şunlardır:

• Yemekten sonra bile aç hissetmek,
• Kilo alma,
• Kilo vermede zorluk yaşama,
• Şeker ve karbonhidratlı yiyeceklere daha fazla istek duyma,
• İştah artışı,
• Metabolizmanın yavaşlaması.

Leptin direncinin temel nedeni henüz kesin olarak bilinmese de genel görüş stres, düzensiz uyku, enflamasyon, yüksek insülin seviyeleri ve aşırı beslenme gibi faktörlerin leptin direncine neden olabileceği yönündedir. Sağlıklı beslenme alışkanlığı edinmek, iyi bir uyku düzeni ve egzersiz yapmak leptin direnciyle mücadele etmeye yardımcı olabilir.

Leptin Hormonu ve Obezite

Leptin hormonu ve obezite arasındaki ilişki bilimsel açıdan kesin olarak kanıtlanmamış olsa da tokluk hissiyle doğrudan ilişkili leptin hormonunun obezite karşıtı işlevleri olduğu söylenebilir.

Vücut kitle indeksi 30'un üzerinde olan (obezite) kişilerde bu hormonun daha az olması beklenebilen bir durumdur. Ancak bazı kişilerde leptin seviyeleri yüksek de olabilir. Özellikle hipotalamus reseptörlerinde duyarsızlaşma ve beynin leptin hormonuna gerekli tepkiyi verememesi, yani leptin direnci obez kişilerde sıkça görülür. Leptin direncini kırmak için daha fazla leptin hormonuna ihtiyaç vardır. Bu durum vücutta daha fazla leptin hormonunun salgılanmasına, dolayısıyla daha fazla yağ dokusunun oluşmasına neden olabilir. Bu döngü sonucunda da obezitenin meydana gelmesi beklenebilir.