Retina Nedir? Retina Hastalıkları Nelerdir?

Retina Nedir?

Retina , gözün arka kısmında yer alan ince ve ışığa duyarlı bir tabakadır. Çubuk ve koni adı verilen fotoreseptör hücreleri sayesinde gelen ışığı elektrik sinyallerine dönüştürür, bu sinyalleri görme siniri aracılığıyla beyne iletir. Görme merkezindeki makula ve onun ortasında bulunan fovea en net ve keskin görmeden sorumludur.

Retina Hastalıkları Nelerdir?

Retina hastalıkları, gözün arka tabakasındaki ışığa duyarlı dokuyu etkileyen ve görme kaybına kadar ilerleyebilen ciddi rahatsızlıklardır. Bu hastalıklar arasında yaşa bağlı makula dejenerasyonu, diyabetik retinopati, retina yırtığı ve retina dekolmanı, damar tıkanıklıkları, retinitis pigmentosa gibi kalıtsal hastalıklar, enfeksiyon ve iltihabi durumlar ile çocuklarda görülen retinoblastom yer alır.

Yaygın retina hastalıkları şunlardır:

• Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (AMD)
• Diyabetik retinopati
• Retina yırtığı
• Retina dekolmanı
• Retinal damar tıkanıklıkları (arter veya ven)
• Retinitis pigmentosa
• Enfeksiyon ve iltihabi hastalıklar
• Retinoblastom

Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (AMD)

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, özellikle 50 yaş üzerindeki kişilerde görülen ve merkezi görmeyi etkileyen bir retina hastalığıdır. Kuru tipte retina altında drusen adı verilen atık birikimleri oluşur ve görme zamanla azalır. Islak tipte ise retina altında anormal damarlar gelişir, bu damarlar sıvı veya kan sızdırarak hızlı ve ciddi görme kaybına yol açar.

Diyabetik Retinopati

Diyabetik retinopati, uzun süre yüksek seyreden kan şekeri nedeniyle retina damarlarının hasar görmesiyle ortaya çıkar. Erken dönemde küçük kanamalar, sıvı birikimleri ve mikroanevrizmalar oluşabilir. İleri evrede ise retina damarları tıkanır, yeni anormal damarlar gelişir ve görme ciddi şekilde bozulabilir.

Retina Yırtığı ve Retina Dekolmanı

Retina yırtığı, retina dokusunda küçük bir açılma meydana gelmesidir. Bu yırtıktan içeriye giren sıvı, retinanın göz duvarından ayrılmasına yani retina dekolmanına yol açar. Dekolman durumunda hasta, ışık çakmaları, uçuşan cisimler veya görüş alanında perde inmiş gibi kararma hisseder ve bu acil bir tıbbi müdahale gerektirir.

Retinal Damar Tıkanıklıkları

Retinal arter veya ven tıkanıklıkları, göze kan taşıyan damarlarda oluşan pıhtı ya da daralmalar nedeniyle gelişir. Arter tıkanıklığında ani ve şiddetli görme kaybı olurken, ven tıkanıklığında genellikle görme daha yavaş bozulur. Bu durum kalp-damar hastalıkları veya hipertansiyon gibi sistemik rahatsızlıklarla ilişkilidir.

Retinitis Pigmentosa

Retinitis pigmentosa, genetik geçişli bir retina hastalığıdır. Öncelikle çubuk hücrelerini etkileyerek gece körlüğüne yol açar, zamanla koni hücreleri de etkilenerek çevresel görme daralır. İlerleyen evrede hasta yalnızca tünel görüşüyle görebilir ve ileri aşamalarda görme tamamen kaybolabilir.

Enfeksiyon ve İltihabi Hastalıklar

Retinada gelişen enfeksiyon veya iltihabi durumlar virüsler, bakteriler ya da bağışıklık sistemi bozukluklarından kaynaklanabilir. Özellikle bağışıklık sistemi zayıf kişilerde CMV retiniti gibi ağır enfeksiyonlar görülebilir. Bu durumlarda görme hızla bozulabilir ve erken tedavi büyük önem taşır.

Retinoblastom

Retinoblastom, çocukluk çağında görülen nadir ama ciddi bir retina tümörüdür. Genellikle 5 yaş altındaki çocuklarda ortaya çıkar ve göz bebeğinde beyaz yansıma ya da şaşılıkla fark edilir. Erken teşhis edilmediğinde görme kaybına ve hatta hayati tehlikeye yol açabilir.

Retina Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Retina hastalığı olanlar genellikle görmede bulanıklık, çizgilerin eğri veya dalgalı görünmesi, uçuşan siyah noktalar, ışık çakmaları, gece veya loş ışıkta görme güçlüğü, renklerde solukluk ya da ayırt etmede zorluk gibi belirtiler yaşar. Görme alanında karanlık bölgeler, tünel görme ya da merkezi görmede kayıp ortaya çıkabilir. Ani gelişen görme kaybı, görüşte perde inmiş hissi ya da bir kısmında gölge oluşması acil durum belirtisi olabilir ve retina yırtığı veya dekolmanı gibi ciddi hastalıkların habercisidir.

Başlıca retina hastalıklarının belirtileri şunlardır:

• Dalgalı veya bulanık görme
• Görme alanında karanlık ya da boş bölgeler (skotom)
• Gece veya düşük ışıkta görme güçlüğü
• Renkleri soluk veya farklı algılama
• Uçuşan cisimler (floaters) görme
• Işık çakmaları (fotopsi)
• Yan (periferik) görme kaybı
• Ani görme kaybı veya görüşte perde inmesi

Retina Hastalıklarında Risk Faktörleri Nelerdir?

Retina hastalıklarında risk altında olanlar genellikle ileri yaşta olan kişiler, ailesinde genetik retina hastalıkları bulunanlar, diyabet ya da hipertansiyon gibi kronik hastalıkları olanlar, sigara kullananlar ve göz travması geçirenlerdir. Ayrıca çok yüksek miyopisi olanlarda retina incelmesi ve yırtılma riski daha fazladır. Bu nedenle özellikle yaşlı bireyler, diyabet hastaları, kalp-damar sorunu yaşayanlar ve miyop göz yapısına sahip kişiler retina hastalıkları açısından daha yakından takip edilmelidir.

Risk altında olan gruplar şunlardır:

• İleri yaştakiler (özellikle AMD riski artar)
• Ailesinde genetik retina hastalığı öyküsü olanlar
• Diyabet hastaları (diyabetik retinopati riski)
• Hipertansiyon veya kalp-damar hastalığı olanlar
• Sigara kullananlar
• Göz travması geçirenler
• Yüksek miyopisi olanlar (retina yırtığı veya dekolmanı riski artar)

Retina Hastalıkları Nasıl Teşhis Edilir?

Retina hastalıklarının teşhisinde hasta öyküsü, göz muayenesi, görüntüleme yöntemleri ve fonksiyonel testler birlikte değerlendirilir. Öncelikle hastanın şikâyetleri, görme kaybının ne zaman başladığı ve eşlik eden hastalıkları sorgulanır. Daha sonra görme keskinliği testi, göz bebeklerinin büyütülmesi ve fundus muayenesi ile retina doğrudan incelenir. Tanıda en önemli araçlardan biri optik koherens tomografi (OCT) olup retina tabakalarının kesit görüntülerini verir, ayrıca fundus fotoğrafı, fluorescein anjiyografi ve indosiyanin yeşili anjiyografi damar yapısını ve sızıntıları gösterir. Görme alanı testi ve elektroretinogram (ERG) gibi fonksiyonel testler retina hücrelerinin çalışmasını ölçer. Kalıtsal retina hastalıklarında genetik testler, doğrudan görülemeyen durumlarda ise ultrason gibi ek görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Retina hastalıklarının teşhisinde başlıca yöntemler şunlardır:

• Hasta öyküsü ve semptomların sorgulanması
• Görme keskinliği testi
• Göz bebeği büyütülerek fundus muayenesi
• OCT (Optik Koherens Tomografi)
• Fundus fotoğrafı
• Fluorescein ve indosiyanin yeşili anjiyografi
• Fundus otofloresans görüntüleme
• Görme alanı testi (perimetri)
• Elektroretinogram (ERG)
• Genetik testler
• Göz ultrasonu

Retina Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Retina hastalıklarının tedavisi, hastalığın türüne, evresine ve hastanın genel sağlık durumuna göre ele alınır. Retina hücreleri hasar gördüğünde kendini kolayca yenileyemediği için tedaviler genellikle ilerlemeyi durdurmayı, mevcut görmeyi korumayı veya bazı durumlarda kısmen geri kazanmayı amaçlar. Günümüzde ilaç tedavileri, lazer uygulamaları ve cerrahi yöntemler yaygın şekilde kullanılmakta, ayrıca gen ve kök hücre tedavileri gibi yeni yaklaşımlar umut verici gelişmeler sunmaktadır.

Retina hastalıklarında başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

• Anti-VEGF enjeksiyonları: Özellikle yaşa bağlı makula dejenerasyonu (ıslak tip), diyabetik makula ödemi ve damar tıkanıklıklarında anormal damar oluşumunu ve sızıntıyı azaltır.
• Steroid tedavisi: Retina içindeki iltihap ve ödemi azaltmak için kullanılır, bazı durumlarda anti-VEGF ile birlikte uygulanabilir.
• Lazer tedavisi: Retina yırtıklarını kapatmak, yeni damar oluşumunu yavaşlatmak veya sızıntıları durdurmak için kullanılır.
• Cerrahi yöntemler (vitrektomi, makula cerrahisi): Retina dekolmanı, vitreus kanaması, makula deliği gibi durumlarda uygulanır.
• Kriyoterapi, skleral çökertme, pnömatik retinopeksi: Retina dekolmanında retinayı yerine sabitlemek için kullanılan farklı cerrahi tekniklerdir.

Yeni ve gelişmekte olan tedaviler şunlardır:

• Gen tedavisi: Kalıtsal retina hastalıklarında genetik kusurları düzeltmeye yönelik çalışmalar yapılmaktadır.
• Kök hücre tedavileri: Retina pigment hücrelerinin veya fotoreseptörlerin yenilenmesini hedefler.
• Uzun süreli ilaç salınımı sağlayan implantlar: Tekrarlayan enjeksiyon ihtiyacını azaltmayı amaçlar.
• Retinal implantlar / biyonik göz: Fotoreseptör kaybı olan hastalarda kısmi görme kazandırmayı hedefleyen cihazlardır.

Retina Hastalıklarından Nasıl Korunulur?

Retina hastalıklarından korunmak için sağlıklı yaşam alışkanlıkları büyük önem taşır. Düzenli göz muayeneleri erken teşhise imkân verir, özellikle diyabet, hipertansiyon ve kalp-damar hastalığı olan kişilerde retina sağlığı yakından takip edilmelidir. Kan şekeri ve tansiyonun kontrol altında tutulması, sigaranın bırakılması ve dengeli beslenme retina dokusunu korumada etkilidir. Antioksidanlar, omega-3 yağ asitleri ve vitaminler açısından zengin besinler göz sağlığına katkı sağlar. Güneş ışığından korunmak için UV filtreli gözlükler kullanılmalı, göz yaralanmalarına karşı koruyucu gözlük takılmalı, bilgisayar ve telefon ekranına uzun süre maruz kalmaktan kaçınılmalıdır.

Retina hastalıklarından korunmak için şunlar yapılmalıdır:

• Düzenli göz muayenesi yaptırın.
• Diyabet, hipertansiyon ve kalp-damar sağlığını kontrol altında tutun.
• Sigara içmeyin.
• Sebze, meyve, balık ve kuruyemiş ağırlıklı dengeli beslenmeyin.
• UV korumalı güneş gözlüğü kullanmayın.
• Göz travmalarına karşı koruyucu ekipman kullanmayın.
• Bilgisayar ve ekran kullanımında gözleri dinlendirin.
• Aile öyküsü olanlarda genetik riskler için erken kontrol yaptırın.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Retina Hastalıklarının En Yaygın Belirtileri Nelerdir?

Bulanık veya dalgalı görme, ışık çakmaları, uçuşan cisimler, gece görmede zorluk, görme alanında karanlık bölgeler ve ani görme kaybı retina hastalıklarının en sık görülen belirtileridir.

Retina Hastalıkları Tamamen Tedavi Edilebilir Mi?

Bazı retina hastalıkları (örneğin retina dekolmanı) cerrahi ile düzeltilebilir, bazıları ise (diyabetik retinopati, yaşa bağlı makula dejenerasyonu) tamamen iyileştirilemez ancak ilaç, lazer ya da cerrahi yöntemlerle ilerlemesi yavaşlatılabilir.

Retina Hastalıklarından Korunmak Mümkün Mü?

Evet, düzenli göz kontrolleri, sağlıklı beslenme, sigaradan uzak durma, diyabet ve tansiyon kontrolü, UV ışınlarından korunma ve göz travmalarına karşı önlem almak riski azaltır.

Kimler Retina Hastalığı Açısından Risk Altındadır?

İleri yaşta olanlar, diyabet ve hipertansiyon hastaları, ailesinde genetik retina hastalığı öyküsü bulunanlar, sigara içenler, yüksek miyopisi olanlar ve göz travması geçirenler daha yüksek risk altındadır.

Retina Hastalığı Tanısı Nasıl Konur?

Göz doktoru tarafından yapılan görme testleri, göz bebeği büyütülerek yapılan retina muayenesi, optik koherens tomografi (OCT), fundus fotoğrafı, anjiyografi ve bazı durumlarda elektroretinogram (ERG) ya da genetik testlerle tanı konur.

Retina Hastalıkları Görme Kaybına Yol Açar Mı?

Evet, özellikle tedavi edilmezse retina hastalıkları kalıcı görme kaybına kadar ilerleyebilir.