Plantar Fasiit Nedir? Plantar Fasiit Belirtileri Nelerdir?

Plantar Fasiit Nedir?

Plantar fasiit, ayak tabanında topuk kemiğinden ayak parmaklarının tabanına doğru uzanan plantar fasya isimli bağ dokusunun iltihaplanması ya da zarar görmesi sonucu ortaya çıkan, özellikle topuk çevresinde ağrıya yol açan bir rahatsızlıktır. Plantar fasiit, özellikle sabah ilk adım atıldığında ayak tabanında bir noktada keskin bir ağrıyla kendini gösterir ve ağrı hareket ettikçe genellikle hafifler. Plantar fasiit, topuk dikeni olarak adlandırılan ayakta kemik çıkıntısına da neden olabilir. Ancak, uzun süre ayakta kalmak ya da uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkmak tekrar ağrıya neden olabilir.

Plantar fasiitin nedenleri kişiden kişiye değişmekle birlikte ayak şekli, yanlış ayakkabı seçimi ve uzun süre ayakta kalmak gibi faktörler etkili olabilir. Ancak çoğunlukla koşucular, aşırı kilosu bulunanlar ve uzun süre ayakta kalması gereken kişiler risk grubundadır.

Plantar Fasiit Neden Olur?

Plantar fasiit bazen belirgin bir neden olmadan gelişebilir. Ancak çoğu zaman, ayak tabanındaki fasyanın aşırı zorlanması ve gerilmesi sonucu ortaya çıkar. Ayak tabanına gelen darbe, sürekli baskı veya tekrarlayan hareketler fasyayı zedeleyerek yırtılmalara, tahrişe ve iltihaplanmaya yol açabilir.

Plantar fasiit oluşumuna neden olabilecek faktörler aşağıdaki gibidir:

• Yaş: Plantar fasiitin orta ve ileri yaşlarda görülme riski daha yüksektir.
• Ağır fiziksel aktiviteler: Koşu, bale, zorlu antrenmanlar, sıçrama ve hızlı hareket gerektiren sporlar ayak tabanına yük bindirerek plantar fasiitin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Isınmadan sert zeminde egzersiz yapmak da risk faktörleri arasındadır.
• Ayak şekli: Düz tabanlık, içe basarak yürüme gibi olağan dışı ayak ve yürüyüş şekillerinde ayak tabanına uygulanan baskıda dengesizlik görülebileceği için fasya dokusu zarar görebilir.
• Ayakkabı seçimi: Ayağa uygun olmayan, çok sıkan ya da çok geniş ayakkabılar ayağı destekleyemeyeceği için plantar fasiit riskini artırabilir.
• Aşırı kilo: Aşırı kilo ayaklara daha fazla yük bindireceği için fasyaya zarar verme riski artabilir.
• Uzun süre ayakta kalmak: Uzun süre ayakta durması gereken kişilerde ayağa binen yük uzun süreli ve daha fazla olacağı için plantar fasiit görülebilir.

Plantar Fasiit Belirtileri Nelerdir?

Plantar fasiitin en belirgin işareti, özellikle sabah yataktan kalkıp atılan ilk adımda ayak tabanında hissedilen keskin, bıçak saplanır gibi bir ağrıdır. Bu ağrı çoğunlukla topuk çevresinden başlayıp ayak tabanına yayılır. İlk birkaç adımda daha şiddetli olur, yürüdükçe ve adım sayısı arttıkça genellikle kademeli olarak hafiflemeye başlar.

Plantar fasiit belirtileri aşağıdaki gibi olabilir:

• Topuk bölgesinde özellikle sabahları belirginleşen ağrı ve hassasiyet
• Ayak tabanı ile kemer kısmında ağrıya eşlik eden sertlik, yürürken batma hissi
• Topuk çevresinde hassasiyet ve bazı kişilerde hafif şişlik
• Aşil tendonlarında gerginlik, esneme sırasında çekilme ve hareket kısıtlılığı

Plantar Fasiit Tanısı Nasıl Konur?

Plantar fasiit tanı süreci, öncelikle fizik muayene ve hastanın şikayetlerini içerir. Hekim, hastanın şikayetlerini dinler ve ağrının yerini sorar, sonrasında ayak tabanı ve topuk çevresini değerlendirerek hassasiyetin ve ağrının yerini belirler. Bu süreçte hastanın ağrının ne zaman başladığını, günlük yaşamını nasıl etkilediğini ve nasıl bir özellik gösterdiğini detaylı şekilde anlatması önemlidir. Fizik muayene dışında hekim, ağrının altta yatan başka bir sebepten kaynaklandığını düşünüyorsa, ultrason ve MR gibi görüntüleme yöntemlerinden de faydalanabilir.

Plantar Fasiit Nasıl Tedavi Edilir?

Plantar fasiit vakalarının büyük bir kısmı, ayağı zorlamadan dinlendirmek, düzenli esneme egzersizleri yapmak ve özellikle topuk bölgesine gün içinde belirli aralıklarla buz uygulamak gibi basit, evde uygulanabilir yöntemlerle zamanla düzelir. Ağrıyı azaltmak ve günlük hareket kabiliyetini artırmak için reçetesiz satılan temel ağrı kesicilerden de yararlanılabilir. Ancak bu yaklaşımlara rağmen şikayetler devam ediyor, ağrı kronikleşiyor veya yaşam kalitesini belirgin şekilde etkiliyorsa, aşağıdaki yöntemlere başvurulabilir:

• Ortopedik destekler: Plantar fasiit için uygun tabanlık ve ayakkabı kullanımı ayaktaki basıncın daha eşit dağılmasına yardımcı olabilir.
• Fizik tedavi: Bir fizik tedavi uzmanı eşliğinde ayak kasları ve alt bacağı güçlendirmek, aşil tendonu gerilmelerini azaltmak ve plantar fasyayı rahatlatmak için egzersizler yapılabilir.
• Destekleyici araçlar: Uyurken ayağı gergin tutması ve sabah ağrısını azaltmaya yardımcı olması amacıyla geceleri atel kullanılabilir. Aynı zamanda doktorunuz, ayaktaki baskıyı azaltmak için baston ya da koltuk değneği kullanımını da önerebilir.

Tüm bu yöntemlere direnç gösteren, kronikleşmiş ve günlük hayatı kısıtlayan plantar fasiit vakalarında, nadiren de olsa aşağıdaki yöntemlere başvurulabilir:

• Enjeksiyon: Tüm yöntemlere direnç gösteren vakalarda PRP veya kortizon enjeksiyonu değerlendirilebilir. Ancak kortizon tedavisinin plantar fasyayı zayıflatma riski bulunduğu için ilk tercih değildir ve geçici bir tedavi yöntemidir.
• ESWT (Ekstrakorporeal şok dalga tedavisi): ESWT, doku yenilenmesi ve onarımını tetiklemek için fasyaya ses dalgaları göndererek kan akışını hızlandırmayı amaçlar.
• Fasyotomi: Fasyotomi, uzun süre uygulanan cerrahi dışı tedavilere rağmen şikâyetleri devam eden vakalarda plantar fasyadaki gerilimi azaltmak amacıyla fasyanın bir bölümünün cerrahi olarak gevşetilmesidir.

Plantar Fasiit Egzersizleri

Plantar fasiitin neden olduğu ağrıları hafifletmek, plantar fasyaya binen yükü azaltmak, ayak, ayak bileği ve baldır kaslarını güçlendirmek için çeşitli egzersizler yapılabilir. Bu egzersizler genellikle esneme ve germe tekniklerini içerir.

Plantar fasiit egzersizleri aşağıdaki gibidir:

• Plantar fasya germe egzersizi: Ağrılı ayak diğer ayağın üzerine alınır, ayak parmakları tutulur ve ayak tabanında gerginlik hissedene kadar kaval kemiğine doğru çekilir. Bu yöntemde ayakta bulunan plantar fasyanın gerilmesi amaçlanır.
• Duvar destekli baldır germe: Duvardan destek alınarak ağrıyan bacak geriye atılır ve taban yere yapıştırılır. Bu egzersiz baldır kasları ve Aşil tendonunun gerilmesine yardımcı olur.
• Havluyla germe: Yere oturulur, bir havlu ayak altına yerleştirilir ve iki elle vücuda doğru çekilerek ayak tabanı, Aşil tendonu ve baldır bölgesinde germe sağlanır.
• Ayak tabanında yuvarlama: Tenis topu, şişe ya da uygun silindirik bir nesne ayak altına konur ve hafifçe bastırarak ileri geri yuvarlanır.
• Topuk yükseltme: Baldır ve ayak kaslarını güçlendirmek amacıyla kontrollü biçimde parmak uçlarına yükselip tekrar aşağı inme şeklinde uygulanabilir.
• Parmak kavrama ve ayak içi kaslarını güçlendirme: Ayak yerdeyken parmakların zemine doğru bastırılması veya kavrama hareketleri yapılabilir. Bu tür egzersizler ayağın küçük kaslarının çalıştırılmasına yardımcı olur.

Plantar Fasiit Nasıl Önlenir?

Plantar fasiit riskini azaltmaya yardımcı olabilecek bazı önlemler alınabilir . İltihaplanmayı tetikleyebilecek aşırı kilo, yoğun ve ani yük bindiren ağır egzersizler ile destek sağlamayan yanlış ayakkabı seçimi gibi risk faktörlerinden kaçınmak önem taşır. Bu sayede topuk ve ayak tabanı ağrısı riski belirgin biçimde azaltılabilir.

Plantar fasiiti önlemek için alınabilecek tedbirler aşağıdaki gibi olabilir:

• Sağlıklı kiloda kalmak
• Ayağa uygun ayakkabılar giymek
• Ağır egzersizlerden kaçınmak
• Spor öncesi ve sonrası esneme ve soğuma egzersizleri yapmak
• Mümkünse uzun süre ayakta kalmamak
• Düzenli olarak esneme ve germe egzersizleri yapmak
• Sert zeminlerde çıplak ayakla yürümekten kaçınmak

Plantar Fasiit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Plantar Fasiit Olduğunu Nasıl Anlarız?

Plantar fasiit, sabahları ilk adımda keskin, bıçak saplanmasına benzer bir ağrıyla kendini belli eder ve bu ağrı hareket ettikçe azalır. Ancak uzun süre oturup ayağa kalkınca, uzun süre ayakta kalınca ve sert zeminde zıplama ve sıçrama gibi hareketlerde tekrar görülebilir.

Plantar Fasiit Nasıl Geçer?

Plantar fasiit; esneme, aktivite düzenlemesi, buz, uygun ayakkabı ve gerektiğinde tabanlık gibi basit yöntemlerle geçebilir. Nadiren uzun süren ve tüm basit yöntemlere direnç gösteren vakalarda enjeksiyon, ESWT ve fasyotomi gibi yöntemlere başvurulabilir.

Plantar Fasiit Masajı Nasıl Yapılır?

Plantar fasiit masajı, ayak altında bulunan plantar fasyaya hafif baskılar uygulanarak yapılır. Aynı şekilde, ayak altına top ya da şişe gibi bir cisim koyup yuvarlamak da faydalı olabilir.

Plantar Fasiit İyileşme Süresi Ne Kadardır?

Plantar fasiit iyileşme süresi ağrıya, hastaya ve teşhis dönemine göre değişiklik göstermekle birlikte bazı kişilerde birkaç ay bazılarında daha fazla sürebilir. Bu süreçte düzenli egzersiz yapmak, günlük hayatta ayak sağlığını korumak ve plantar fasiite neden olan faktörleri ortadan kaldırmak iyileşme süresini önemli ölçüde etkiler.

Plantar Fasiit Topuk Dikeni mi?

Hayır, plantar fasiit ayak tabanında yer alan plantar fasyanın tahriş olması, zorlanması veya hasar görmesiyle ilişkili bir rahatsızlıktır. Topuk dikeni ise topuk kemiğinde, genellikle plantar fasyanın kemiğe tutunduğu bölgede oluşan kemiksi bir çıkıntıdır. Plantar fasiit ve topuk dikeni bir arada görülebilir ancak aynı durum değildir.

Plantar Fasiit Ağrısı Nerelere Vurur?

Plantar fasiit ağrısı çoğunlukla topuğun alt kısmında ve ayak tabanında hissedilir. Ağrı bazı kişilerde ayak kavsi boyunca yayılabilir. Baldır, Aşil tendonu veya ayağın farklı bölgelerinde belirgin ağrı varsa başka nedenlerin de değerlendirilmesi gerekebilir.