Kemik İliği Bağışı

Kök Hücre ve Kemik İliği Nakli Ne Demek?

Hastanın kardeşinden, akrabalarından veya akraba dışı bir vericiden 'kemik iliği' veya 'çevre kanı' kök hücreleri alması işlemine allojeneik (aynı tür farklı bireyden) kök hücre nakli denilmektedir.

Eğer allojenik bir naklin, alıcı için en uygun seçenek olduğuna karar verilirse verici olacak bir donör bulunması gerekiyor. Başarılı bir naklin gerçekleştirilebilmesi için; donörün genetik kodlamasının (DNA’sı), hastanınkine mümkün olabilecek en benzerinin bulunması önem taşıyor.

Kök hücreler kemik iliğinden elde edilirse 'kemik iliği' nakli”, dolaşan kandan elde edilirse 'çevre kanı kök hücre nakli”, yeni doğan bebeğin göbek kordonundan elde edilirse 'kordon kanı kök hücre nakli” olarak isimlendirilmekle beraber her üçüne de tarihsel süreçten gelen bir isimlendirme olan 'kemik iliği nakli' denmesi yanlış değildir.

Kemik İliği Bağışı İçin Gönüllü Verici Nasıl Olunur?

Kişinin birinci derece yakınlarından kemik iliği bağışı yapılacaksa 2 yaşından büyük, 60 yaşından küçük, kronik hastalığı olmayan sağlıklı kişiler kemik iliği bağışı yapabilir.

Kemik İliği Bankası oluşturulması amacıyla oluşturulan, Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi tarafından yürütülen TÜRKÖK projesi kapsamında, T.C. Sağlık Bakanlığı ve Türk Kızılayı işbirliğinde gerçekleştirilen bağışlar için, 18-50 yaş arasında, bilgilendirilmiş ve onam vermiş olan sağlıklı bireyler, Türkiye çapındaki Kızılay Merkezleri aracılığıyla kök hücre bağışında bulunabilirler.

Kök hücreler kemik iliğinden alınacaksa, özel iğnelerle kalça kemiğinden yapılacak işlemle elde edilir. Kök hücreler kan yoluyla toplanacaksa, cilt altı G-CSF adlı bir büyüme hormonu enjeksiyonu sonrası kemik iliğinden kana geçmeleri sağlanıp kola takılan katater yardımıyla kök hücreler elde edilir.

İki işlemde de vericinin kök hücreleri nakil işlemi sonrasında kısa süre içinde yeni ve sağlıklı bir kemik iliği oluşumunu sağlar.

Doku Uyumu Nedir?

Doku ve organ nakilleri açısından hasta ve donörün uyumlu olduğunu gösteren sisteme HLA sistemi adı verilir. HLA sisteminde A, B, C ve DR bölgeleri bu amaçla analiz edilir. Hasta ve donörün tamamen uyumlu olması durumunda tüm HLA bölgelerindeki rakamlar birbiriyle aynı görülür.

Kemik İliği Nakli Yapılacak Hasta İçin Uygun Kemik İliği Bulma Süreci Nasıl İşler?

Eğer allojenik bir naklin, alıcı için en uygun seçenek olduğuna karar verilirse verici olacak bir donör bulunması gerekiyor. Başarılı bir naklin gerçekleştirilebilmesi için; donörün genetik kodlamasının (DNA’sı), hastanınkine mümkün olabilecek en benzerinin bulunması önem taşıyor.

HLA testinde hastanın kardeşlerinden birisi tam uyumlu veya sadece 1 bölgede uyumsuz ise donör olarak kabul edilir. Kardeşlerin HLA testlerinde uyumsuzluk saptanırsa hastanın yakın akrabaları ve yurt içi kemik iliği bankasından (Ulusal İlik Donör Programı) uygun donör taranmaya başlanır.

Bu durumda da uygun donör bulunamazsa yurt dışı kemik iliği bankalarından donör aranır. Buna rağmen de donör bulunamazsa Haploidentik nakil olarak adlandırılan anne, baba veya yarı uyumlu bir kardeşten kemik iliği nakli yapılabilir.

HLA Örneği Nasıl Alınır?

HLA, bir swab kiti yolu ile donörlerin ağız yanak içlerinden kolayca alınabiliyor ya da istenirse kan tahlili ile de bakılabiliyor.HLA örneği kemik iliği bağışı yapacak herkeste analiz edilir ve bilgiler kemik iliği bankasında elektronik ortamda saklanır. Bu örnek ile aynı HLA yapısına sahip olan hasta çıktığında donör bağış yapmak üzere çağrılır.