Akut Tonsilit Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Akut Tonsilit Nedir?

Bademcik olarak bilinen tonsiller, dilin arkasında ve boğazın her iki tarafında bulunan organlardır. Bu organlar, vücuda giren zararlı mikroorganizmalarla savaşmaya yardımcı olan hücreleri üretirler. Vücuda giren bazı mikroplar tonsillerin etkisine rağmen güçlüdür ve tonsillerde çoğalarak iltihaplanmaya neden olur.

Enfeksiyonun etkisiyle bademcikler şişer, kızarır ve üzerlerinde beyaz-sarımsı iltihaplı plaklar oluşabilir. Boğaz ağrısı, ateş ve yutma güçlüğü en belirgin belirtiler arasındadır. Hastalık çoğu zaman birkaç gün ila bir hafta içinde uygun tedaviyle iyileşir.

Tonsilit Türleri: Akut ve Kronik Tonsilit Arasındaki Farklar Nelerdir?

Akut tonsilit, kısa süreli ve yoğun belirtilerle seyreden bir enfeksiyonken kronik tonsilit ise tekrarlayıcı ya da kalıcı hafif enfeksiyonlarla karakterizedir. Bazen cerrahi tedavi gerektirebilir. Akut ve kronik tonsilit arasındaki farklar ise şöyledir:

Akut Tonsilit Nedenleri Nelerdir?

Akut tonsilit enfeksiyon kaynaklıdır ve bademciklerin virüs ya da bakterilerle iltihaplanması nedeniyle gelişir. En yaygın viral ve bakteriyel akut tonsilit nedenleri şöyledir:

• Epstein-Barr virüsü
• Herpes simpleks virüsü
• Sitomegalovirüs
• Adenovirüs
• Streptococcus pyogenes (strep) bakterisi
• Haemophilus influenzae
• Anaerobik bakteriler

Viral Enfeksiyonlar

Akut tonsilit vakalarının büyük bir kısmı viral enfeksiyonlar sebebiyle oluşur. Virüsler bademciklerde iltihaplanmaya yol açarak ağrı, kızarıklık ve yutma zorluğuna neden olur. Bu tür enfeksiyonlar genellikle hafif seyreder. Viral enfeksiyona sebebiyet veren virüsler adenovirüs, rinovirüs, influenza virüsü, epstein-barr virüslerden olabilir.

Bakteriyel Enfeksiyonlar (Streptokok)

Akut tonsilitin bakteriyel nedenleri arasında en önemlisi streptococcus pyogenes olarak bilinir. Bakteri, özellikle çocuklarda ciddi boğaz enfeksiyonlarının en yaygın nedenlerinden biridir ve uygun tedavi edilmezse komplikasyonlara yol açabilir. Bulaşıcı bir bakteri olup öksürük, hapşırık ya da yakın temas ile kolaylıkla yayılabilir.

Bağışıklık Sisteminin Zayıflaması

Bağışıklık sisteminin zayıflaması vücudun enfeksiyonlara karşı direncini düşürür ve akut tonsilit gibi hastalıklara yakalanmayı kolaylaştırır. Yetersiz beslenme, stres, uyku eksikliği, kronik hastalıklar ve zararlı alışkanlıklar bağışıklığı zayıflatabilir. Bağışıklık sistemi güçlü olan kişiler ise enfeksiyonlara karşı daha dirençli olur ve hastalığı daha hafif geçirir.

Akut Tonsilit Belirtileri Nelerdir?

Akut tonsilit, bademciklerin ani gelişen iltihabıdır ve belirgin bulgularla kendini gösterir. Belirtiler enfeksiyonun türüne göre hafif ya da şiddetli olabilir. En yaygın akut tonsilit belirtileri şunlardır:

• Boğaz ağrısı
• Yutma güçlüğü
• Bademciklerin şişmesi
• Ağrılı veya hassas lenf düğümleri
• Ateş
• Baş ağrısı
• Yorgunluk
• Ağız kokusu
• Ses değişiklikleri
• Öksürük
• Beyaz veya sarı lekeler
• Burun tıkanıklığı ve burun akıntısı
• Nefes almada zorluk

Boğaz Ağrısı ve Yutkunma Güçlüğü

Boğaz ağrısı, bademciklerin enfeksiyon nedeniyle iltihaplanıp şişmesi sonucu ortaya çıkar ve yutkunma sırasında belirgin şekilde artar. Hastanın yemek yemesini, su içmesini ve hatta konuşmasını zorlaştırabilir.

Yutkunma güçlüğü günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir. Ağrı bazen kulağa doğru yayılabilir ve boğazda batma ya da yanma hissiyle kendini gösterebilir.

Bademciklerde Şişme ve Kızarıklık

Akut tonsilitte bademcikler enfeksiyon sebebiyle belirgin şekilde şişer ve kızarır. Şişlik boğazda dolgunluk hissine ve yutkunurken rahatsızlığa neden olur. Kızarıklık bademciklerin yüzeyinde iltihabi sürecin başladığını gösterir ve boğaz muayenesinde kolaylıkla fark edilir.

Özellikle bakteriyel enfeksiyonlarda bademcik iltihabı nedeniyle beyaz-sarı iltihaplı plaklar da görülebilir. Bu durum hastalığın hem tanısında hem de takibinde önemli bir bulgudur.

Ateş ve Halsizlik

Akut tonsilit sırasında vücut enfeksiyonla savaşırken genellikle 38°C ve üzeri yüksek ateş görülür. Bakteriyel enfeksiyonlarda ateş daha yüksek ve ani başlayabilirken viral enfeksiyonlarda ise genellikle daha hafif seyreder. Vücudun enfeksiyonla mücadele etmesi enerji tüketimini artırır, bu durum da kişide yorgunluk ve halsizlik hissine yol açar.

Baş Ağrısı ve Kulak Ağrısı

Enfeksiyon ve ateşe bağlı olarak baş ağrısı ortaya çıkabilir. Vücuttaki iltihaplanma ve genel halsizlik baş ağrısını tetikler. Bademciklerin yakınındaki sinirlerin tepkisi olarak da kulak ağrısı oluşabilir, yutkunma sırasında artabilir ve bazen kulağa vuran ağrı şeklinde hissedilebilir.

Lenf Bezlerinde Şişme

Akut tonsilit sırasında özellikle boynun ön ve yan kısımlarındaki lenf bezleri enfeksiyona karşı reaksiyon vererek şişerek hassaslaşır. Şişlik boğaz enfeksiyonunun yayılmasına karşı bağışıklık sisteminin aktif olduğunu gösterir.

Akut Tonsilit Nasıl Teşhis Edilir?

Doktor kulak, burun ve boğaz muayenesi yaparak hastanın klinik öyküsü ile semptomlarını değerlendirir. Streptokok enfeksiyonu varsa hızlıca saptamak için boğazdan sürüntü alınır ve sonuç kısa sürede elde edilir. Enfeksiyonun türünü ve şiddetini anlamak için tam kan sayımına bakılarak da teşhis mümkündür.

Fiziksel Muayene

Fiziksel muayenede boğaz dikkatle incelenir, bademciklerin şişlik, kızarıklık ve üzerindeki iltihap değerlendirilir. Boyun ve çene altındaki lenf bezlerine bakılır, şişlik ya da hassasiyet olup olmadığı kontrol edilir. Ateş ölçülür ve hastanın genel durumu, nefes alışı, konuşması gözlemlenir.

Hızlı Antijen Testi

Boğazda bulunan streptokok bakterisini hızlıca tespit etmek için yapılan pratik bir testtir. Bir çubukla boğazın arka kısmından sürüntü alınır. Alınan örnek, test cihazında kısa sürede sonuç verir.

Pozitif sonuç streptokok kaynaklı bakteriyel tonsilit olduğunu gösterir ve antibiyotik tedavisi başlanabilir. Negatif sonuçlarda bazen boğaz kültürü ile kesin tanı konur.

Boğaz Kültürü

Boğaz kültürü boğazda bulunan bakterilerin tespiti için laboratuvarda yapılan detaylı bir testtir. Doktor, steril bir çubukla boğazın arka kısmından sürüntü alır ve örneği teste gönderir. Pozitif sonuç, enfeksiyona neden olan bakterinin türünü kesin olarak belirler.

Akut Tonsilit Nasıl Tedavi Edilir?

Viral tonsilit vakalarında özel bir ilaç gerekmez. Tedavi semptomları hafifletmeye yöneliktir. Hastaya bol sıvı alması, dinlenmesi, boğaz ağrısı için verilen hafifletici ilaçları kullanması önerilir.

Ilık tuzlu suyla gargara yapmak ve yumuşak gıdalarla beslenmek de rahatlatıcı etkiler arasındadır. Bakteriyel tonsilit özellikle streptokok enfeksiyonu gibi bakterilerde tonsilit antibiyotik tedavisi gerektirir. Antibiyotik hem belirtileri hafifletmek hem de olası komplikasyonları önlemek için önemlidir.

Evde Bakım ve Destekleyici Tedaviler

Tonsilit tedavisi için boğaz ağrısını hafifletme amacıyla evde ılık tuzlu suyla gargara yapılabilir. Bu yöntem hem iltihabı azaltır hem de tahrişi yatıştırır. Bol su içmek ve yumuşak, boğazı tahriş etmeyen yiyeceklerle beslenmek yutkunmayı kolaylaştırır.

Limonlu ballı ılık içecekler veya bitki çayları da rahatlatıcı etki sağlar. Odanın nemli tutulması ve dinlenmeye özen gösterilmesi de iyileşmeyi destekler. Hastanın kişisel eşyalarının ayrılması ve ellerin sık yıkanması hijyen ile iyileşme süreci için önemlidir.

Antibiyotik Tedavisi

Akut tonsilit bakteriyel kaynaklı ise antibiyotik tedavisi gerektirir. Antibiyotikler enfeksiyonun hızla kontrol altına alınmasını sağlar, tonsilit komplikasyonları için önleyici işlev görür ve bulaşıcılığı azaltır.

Belirtiler geçse bile ilaç önerilen süre boyunca kesintisiz kullanılmalıdır. Erkenden ilaçları bırakmak enfeksiyonun tekrarlamasına veya bakterilerin direnç kazanmasına neden olabilir. Antibiyotik kullanımının önemi ve gerekliliği bu noktada önem taşır.

Ağrı Kesici ve Ateş Düşürücü İlaçlar

Akut tonsilit sırasında boğaz ağrısı ve yüksek ateş, hastayı en çok rahatsız eden belirtilerdendir. Bu şikayetleri hafifletmek için ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar kullanılır.

Bademcik Ameliyatı (Tonsillektomi)

Tonsillektomi bademciklerin cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. Bazı durumlara göre ameliyat önerilir:

• Yılda 5-7’den fazla tekrarlayan akut tonsilit atakları
• Uzun süreli kronik tonsilit ve sürekli boğaz enfeksiyonları
• Bademcik şişmesi nedeniyle nefes alma veya yutkunma güçlüğü
• İlaç tedavisine rağmen iyileşmeyen veya yaşam kalitesini ciddi etkileyen durumlar

Akut Tonsilit Bulaşıcı mıdır?

Akut tonsilit bulaşıcı bir hastalıktır. Streptokok bakterisi ve viral enfeksiyonların tonsilite etkisi oldukça fazladır.

Virüsler ağız ve boğaz salgıları yoluyla kişiden kişiye kolayca geçer. Öksürük, hapşırık, öpüşme veya ortak kullanılan eşyalar tonsilitin bulaşma yolları arasındadır. Hastalık belirtileri varken yakın temastan kaçınılmalı, el hijyenine dikkat etmeli ve kişisel eşyalarını paylaşılmamalıdır.

Tonsilitten Korunma Yolları Nelerdir?

Tonsilitten korunmak için bazı basit ama etkili önlemler almak bulaşma riskini azaltır. Bulaşıcılığı ve yakalanmayı engellemek için şu yöntemler tercih edilebilir:

• El hijyenine dikkat etmek
• Kişisel eşyaları paylaşmamak
• Kalabalık ve kapalı ortamlardan kaçınmak
• Sağlıklı ve dengeli beslenme
• Sigara ve pasif içicilikten uzak durmak
• Düzenli kontroller

Akut Tonsilit Tedavi Edilmezse Hangi Komplikasyonlar Oluşabilir?

Akut tonsilit tedavi edilmezse enfeksiyon ilerleyerek çeşitli ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Tonsilit sonrası olası komplikasyonlar arasında şunlar yer alır:

• Akut Romatizmal Ateş
• Orta Kulak İltihabı
• Sinüzit
• Peritonsiller Apse
• Poststreptokokal Glomerülonefrit
• Solunum Problemleri

Peritonsiller Apse

Peritonsiller apse, bademciklerin çevresinde irin toplanması sonucu oluşan ciddi bir enfeksiyondur. Genellikle akut tonsilit sonrası gelişir ve özellikle tek taraflı boğaz ağrısı, şiddetli yutma güçlüğü, ağız açmada kısıtlılık ve yüzde şişlik gibi belirtilerle kendini gösterir. Hastalar yüksek ateş, ses kısıklığı ve kötü ağız kokusundan da şikayet edebilir.

Tedavisi apse drenajı için cerrahi müdahale ya da antibiyotik tedavisidir. Peritonsiller apse ilerlerse solunum yolunu tıkayabilir ve acil müdahale gerektiren durumlar ortaya çıkabilir.

Romatizmal Ateş ve Böbrek Sorunları

Romatizmal ateş, streptokok enfeksiyonuna karşı vücudun bağışıklık tepkisi sonucu kalp, eklemler, sinir sistemi etkilenebilir. Kalp kapaklarında hasar oluşabilir, eklemlerde ağrı ve şişlik yaşanır. Erken tanı ve antibiyotik tedavisiyle önlenebilir.

Streptokok enfeksiyonuna bağlı bağışıklık tepkisi böbreklerde iltihaplanmaya neden olur. İdrarda kan ve protein görülebilir, böbrek fonksiyonları zarar görebilir.

Solunum Problemleri

Bademciklerin şiddetli şekilde şişmesi veya çevresinde apse oluşması, boğazda daralmaya yol açarak solunum güçlüğüne neden olabilir. Özellikle çocuklarda hava yolu daha dar olduğu için bu durum daha tehlikelidir. Acil müdahale gerekebilir, hava yolu tıkanıklığı hayati tehlike yaratabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Akut Tonsilit Kaç Gün Sürer?

Akut tonsilit genellikle 3 ila 7 gün içinde kendiliğinden veya tedaviyle iyileşir. Viral kaynaklı ise daha kısa sürede geçebilir, bakteriyel ise antibiyotik gerektirir.

Tonsilit Bulaşıcı Mıdır?

Tonsilit bulaşıcı bir hastalıktır. Öksürük, hapşırık veya yakın temas yoluyla yayılır.

Akut Tonsilit için Hangi Durumlarda Antibiyotik Kullanılmalıdır?

Antibiyotik yalnızca bakteriyel tonsilitte kullanılır. Boğaz kültürü veya hızlı antijen testi ile bu ayrım yapılabilir.

Tonsilit Kendi Kendine Geçer mi?

Viral tonsilit vakaları çoğunlukla destekleyici tedaviyle kendiliğinden iyileşir. Dinlenme, sıvı alımı ve ağrı kesiciler süreci destekler.

Tonsiliti Önlemek için Ne Yapılabilir?

El hijyenine özen göstermek ve hasta kişilerle yakın temastan uzak durmak önemlidir. Bağışıklık sistemini güçlendirmek için sağlıklı beslenme ve kişisel eşyaların paylaşılmaması da korunmada etkilidir.

Kronik Tonsilit Nedir, Akut Tonsilitten Farkı Nedir?

Kronik tonsilit bademciklerin uzun süreli ve tekrarlayan iltihabıdır. Akut tonsilit kısa sürelidir ve genellikle birkaç gün içinde geçer.

tonsilit Sırasında Hangi Yiyeceklerden Kaçınılmalıdır?

Çok sıcak ya da soğuk, baharatlı ve sert yiyecekler boğazı tahriş edebilir. Cips, kuru ekmek gibi sert gıdalardan kaçınılmalıdır.

Tonsilit Ameliyatı (Tonsillektomi) Ne Zaman Gereklidir?

Yılda 5-7’den fazla tekrarlayan enfeksiyon varsa ameliyat düşünülebilir. Bademcik büyüklüğü solunum veya yutma sorununa yol açıyorsa da cerrahi gerekebilir.

Çocuklarda Tonsilit Belirtileri Yetişkinlerden Farklı Mıdır?

Çocuklarda iştahsızlık, karın ağrısı ve kusma da görülebilir. Küçük çocuklar boğaz ağrısını ifade edemeyebilir, huzursuzlukla belirti verir.

Tonsilit Sonrası Ne Zaman Doktora Gitmek Gerekir?

Tonsilit belirtileri birkaç gün içinde hafiflemiyorsa veya giderek kötüleşiyorsa KBB bölümüne başvurulmalıdır. Özellikle yüksek ateşin 3 günden uzun sürmesi, şiddetli boğaz ağrısı, yutkunamama, nefes almakta zorlanma, boyunda ağrılı şişlikler ya da ağız açamama gibi durumlar acil değerlendirme gerektirir.