Avasküler Nekrozu Nedir? Avasküler Nekrozu Belirtileri Nelerdir?

Avasküler Nekrozu (Osteonekroz) Nedir?

Avasküler nekrozu, kemikte meydana gelen kan akışının bozulması ve tamamen kesilmesi sonucu hücre ölümlerinin meydana gelmesidir. Osteonekroz terimi, hastalık sonucu meydana gelen hücre ölümünü ifade eder. Damar tıkanıklığı, travma ve uzun süreli steroid (kortizon) kullanımı gibi etmenler, kan akışını bozabilir.

Kan akışı duraksayan kemik dokusu zayıflayarak eklem yüzeylerinde osteonekroz gelişimine sebep olabilir. Kan akışının durması, eklem ağrısı ve hareket kaybı meydana gelmesine sebebiyet verebilir. Erken evrede tanı konulması, eklem hastalıkları gibi durumlardan korunma açısından önemlidir.

Kalça, diz, omuz ve ayak bileği eklemleri sıklıkla etkilenen bölgeler arasında yer alır. Kalça avasküler nekroz hastalığı, hareket kısıtlılığı meydana getirerek yaşam kalitesini düşürür. Hastalığın ilerleyen evrelerinde kemik yüzeylerinde bozulma meydana gelebilir ve protez cerrahisi gerekebilir.

Avasküler Nekroz Nedenleri Nelerdir?

Avasküler nekroz (AVN) nedenleri, kemik dokusunda kan akışı meydana gelmesini engelleyen faktörlerdir. Kan; kemik hücrelerinin canlılığını sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu oksijeni, kalsiyumu ve hayati besin maddelerini taşıyan temel yaşam kaynağıdır. Hücresel düzeydeki bu beslenme zinciri koptuğunda, kemik dokusu yenilenme yeteneğini kaybeder, kemik hücreleri kademeli olarak ölmeye başlar ve zamanla kemiğin iç yapısında Mikro düzeyde çökme ve kırıklar meydana gelir. Tedavi edilmediğinde eklem yüzeyinin tamamen harabiyetine ve kalıcı sakatlıklara yol açabilen bu tablonun arkasında hem fiziksel travmalar hem de sistemik rahatsızlıklar yer alır.

Avasküler nekroz nedenleri arasında şunlar yer alır:

• Kırık veya çıkık sonrası damarların zedelenmesi sonucu meydana gelen travma, avasküler nekroz durumuna sebebiyet verebilir.
• Uzun süreli ve yüksek dozlarda steroid kullanımı, kemik hücrelerinde meydana gelen kan dolaşımını olumsuz etkiler.
• Aşırı alkol tüketimi, vücutta yağ depolama ve damar tıkanıklığına neden olarak kan akışını azaltır.
• Orak hücreli anemi hastalığı, kemik dokusuna oksijen taşınmasını engeller.
• Radyoterapi veya kemoterapi, kemik hücrelerine kan taşınmasını azaltabilir.

Nedeni saptanamayan avasküler nekroz durumuna ise “idiopatik avasküler nekroz” denir.

Avasküler Nekroz Belirtileri Nelerdir?

Avasküler nekroz, belirti göstermeksizin ilerler ve erken dönemde fark edilmeyebilir. Hastalık ilerledikçe ciddi ve dikkate alınması gereken belirtiler görülür.

Avasküler nekroz şu belirtilerle ortaya çıkar:

• Dinlenme sırasında devam eden eklem ağrısı
• Hareket kısıtlılığı ve sabah tutukluğu
• Adım atıldığında veya eklemlere yük bindiğinde ağrının artması
• Şişlik ve hassasiyet
• Yürümede zorlanma (kalça ekleminde meydana gelen avasküler nekroz durumunda)

Çeşitli belirtiler, kemik ölümü ilerledikçe belirgin bir hale gelir.

Avasküler Nekroz En Sık Hangi Eklemleri Etkiler?

Avasküler nekroz, sıklıkla kalça ekleminde görülür. Femur kemiğinde meydana gelen kan akışının bozulması sonucu kemik infarktüsü meydana gelir.

Avasküler nekroz en sık şu eklemleri etkiler:

• Kalça eklemi (en yaygın görülen bölgedir)
• Diz eklemi
• Omuz eklemi
• Ayak bileği
• El bileği
• Çene eklemi (nadir)

Avasküler Nekroz Tanısı Nasıl Konulur?

Avasküler nekroz hastalığının tanısında fiziksel muayene ve görüntüleme yöntemleri kullanılır. Hekim, hastanın ağrı ve hareket kısıtlılığını değerlendirir. Kesin kanlanma bozukluğu tanısı elde edebilmek için görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Avasküler nekroz şu yöntemlerle teşhis edilir:

• Röntgen ile ileri evrelerde kemik çökmeleri gözlemlenebilir.
• MR (Manyetik Rezonans Görüntüleme) yöntemi ile erken evrede olan hastalıklar teşhis edilir.
• BT (Bilgisayarlı Tomografi), kemik dokusunda meydana gelen bozulmayı detaylı gösterir.

Erken teşhis, kemik yapısının korunması açısından önemlidir.

Avasküler Nekroz Tedavisi Nasıl Yapılır?

Avasküler nekroz (AVN) tedavisi, hastalığın ilerleme evresine göre belirlenir. Tedavideki ana amaç; kemik kaybını durdurmak, eklem yüzeyinin çökmesini (kollaps) önlemek, ağrıyı kontrol altına almak ve hastanın eklem fonksiyonlarını koruyarak yaşam kalitesini artırmaktır. Erken dönemlerde cerrahi dışı koruyucu yöntemler tercih edilirken, kemik çökmesinin başladığı veya ilerlediği ileri evrelerde cerrahi müdahaleler kaçınılmaz hale gelir.

Avasküler nekroz tedavi yöntemleri şunlardır:

• Erken evrelerde uygulanan tedavi yöntemleri içerisinde ilaç tedavisi, fizik tedavi ve yük azaltıcı önlemler yer alır.
• Kor dekompresyon ameliyatı, kemik içindeki basıncı azaltarak kan akışını yeniden sağlamak için uygulanır.
• İleri düzey hastalıklarda eklemin fonksiyonunu geri kazandırmak için eklem protezi gerekebilir.

Tedavide amaç ağrıyı azaltmak, kemiğin çökmesini önlemek ve eklem hareketini sağlıklı bir konuma getirmektir.

Avasküler Nekroz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Avasküler nekroz kalça protezi gerektirir mi?

Avasküler nekrozun ileri evrelerinde, eklem kıkırdağı tamamen hasar gördüğünde kalça protezi ameliyatı gerekebilir. İleri düzey hastalık durumunda ağrılar şiddetli olur ve hareket kabiliyeti kısıtlanır. Protez ameliyatı sırasında doku çıkarılarak yerine yapay eklem yerleştirilir. Erken evrelerde ilaç, fizik tedavi ve kor dekompresyon gibi yöntemlerle hastalık önlenebilir.

Yüksek doz kortizon (steroid) kullanımı neden avasküler nekroz riskini artırır?

Kortizon, vücutta etki alanı büyük olan bir bileşendir. Uzun süreli ve yüksek doz kortizon kullanımında yan etkiler ortaya çıkabilir. İlaçlar, kemik iliğinde meydana gelen yağ hücrelerinin büyüyerek damarları daraltmasını destekler. Damar içi yağlanma arttığında kemiğe ulaşabilen kan miktarı da azalır.

Avasküler nekrozun ilk belirtileri nelerdir?

Avasküler nekroz hastalığını erken evrede fark etmek zor olabilir. Başlangıç aşamasında özellikle kasık bölgesinde (groin) ağrı hissedilir; hastalık ilerledikçe bu ağrı dize vurabilir ve istirahat halindeyken de devam eder. İlerleyen durumlarda topallama ve hareket kısıtlılığı görülür. Belirtiler erkenden teşhis edildiğinde hastalığın ilerlemesini önlemek mümkündür.

Avasküler nekroz kendiliğinden iyileşebilir mi?

Avasküler nekroz kemik dokusunda kan akışının kesilmesine yol açar ve kendiliğinden iyileşmez. Ölü kemik hücreleri yeniden canlanamadığı için doku kendi kendini onaramaz. Hastalık erken evrelerindeyken kan akışı tamamen kesilmemiş ise uygun tedavi yöntemleri ile ilerleme yavaşlatılabilir. Erken tanı, iyileşme ihtimalini etkileyen önemli bir faktördür.

Kor dekompresyon ameliyatı nedir?

Kor dekompresyon, kemik içerisindeki basıncı azaltmak ve kan akışını yeniden gerçekleştirmek amacıyla uygulanan cerrahi bir yöntemdir. Operasyon sırasında kemiğin ölü bölgesine küçük kanallar açılarak kan dolaşımı yeniden canlandırılır. Ameliyat sonrasında istirahat ve fizik tedavi önerilir.

Avasküler nekroz ve osteoporoz (kemik erimesi) aynı şey midir?

Avasküler nekroz ve osteoporoz birbirinden farklı hastalıklardır. Osteoporoz, kemik yoğunluğunun azalması ile ortaya çıkar. Kemik erimesi olarak da bilinen osteoporoz, yaşlanma, hormonal değişiklikler veya kalsiyum eksikliğiyle ortaya çıkar. Avasküler nekroz ise kemiğe giden kan akışının kesilmesi sonucu oluşan hücre ölümü durumudur.

Gençlerde avasküler nekroz görülür mü?

Avasküler nekroz gençlerde de görülebilir. Travma geçiren, steroid kullanan veya alkol tüketimi yüksek olan genç bireyler risk altında olabilir. Orak hücreli anemi, lupus gibi bazı sistemik hastalıklar da genç yaşta hastalık gelişimine sebep olabilir.

Avasküler nekroz her iki kalçada birden görülebilir mi?

Avasküler nekroz iki kalçada aynı anda (bilateral) gelişebilir. Uzun süre kortizon tedavisi gören, alkol kullanan veya sistemik dolaşım bozukluğu olan kişilerde görülebilir. Hastalık, bir kalçada başladıktan sonra diğer tarafta da zaman içinde gelişebilir. Bir kalçada avasküler nekroz teşhis edildiğinde, diğer kalçanın da değerlendirilmesi gerekebilir.