FOR INTERNATIONAL PATIENTS
Dishidrotik egzama, avuç içi, parmak yanları ve ayak tabanında küçük, kaşıntılı su kabarcıklarıyla görülen tekrarlayıcı bir egzama türüdür. Kesin nedeni bilinmese de alerjenler, tahriş edici maddeler, stres, sıcaklık, terleme ve cilt bariyerinin zayıflaması alevlenmeleri tetikleyebilir. Tanı genellikle klinik değerlendirme ile konur. Tedavide kaşıntıyı azaltmak, cildi onarmak ve tekrarları önlemek amaçlanır.
Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Nedir?
Dishidrotik egzama veya diğer adıyla pomfoliks, genellikle avuç içlerinde, ayak tabanlarında ve parmakların yan yüzlerinde görülen tekrarlayıcı bir egzama türüdür. En belirgin özelliği, yoğun kaşıntıyla birlikte ortaya çıkan küçük, sıvı dolu kabarcıklardır. Bu kabarcıklar kalın el ve ayak derisinin içinde daha derin yerleşimli göründüğü için gergin ve “tapyoka tanesi” benzeri bir görünüm alabilir.
Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Belirtileri Nelerdir?
Dishidrotik egzama genellikle avuç içleri, parmakların yan yüzleri ve ayak tabanlarında ortaya çıkar. Tekrarlayıcı, yoğun kaşıntılı ve küçük su kabarcıklarıyla seyreder. Kabarcıklar çoğunlukla deriye yerleşmiş, içi sıvı dolu ve 1–2 mm boyutundadır. Bazen yanma, batma, hassasiyet veya ağrı eşlik edebilir. Lezyonlar genellikle simetriktir. Birkaç hafta içinde kuruyarak soyulma, pullanma ve çatlaklara dönüşebilir. Şiddetli olgularda kabarcıklar birleşerek daha büyük büller, erozyon, sulanma veya kabuklanma oluşturabilir.
Dishidrotik egzama belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Avuç içi, parmak kenarları veya ayak tabanında şiddetli kaşıntı
- El ve ayaklarda yanma, batma ya da ağrı hissi
- Küçük, içi sıvı dolu kabarcıklar
- Derinin altında gibi görünen derin ve gergin kabarcıklar
- Kabarcıkların özellikle avuç içi ve parmak yanlarında görülmesi
- Şikâyetlerin çoğu zaman iki elde veya iki ayakta birden olması
- Etkilenen bölgede terleme veya nem artışı
- Kabarcıklar kuruduktan sonra deride soyulma
- Avuç içi, parmaklar veya ayak tabanında kuruluk ve pullanma
- El veya ayak derisinde ağrılı çatlaklar
- Kaşıma veya tahrişe bağlı sulanma ve kabuklanma
- Şiddetli durumlarda daha büyük su kabarcıkları oluşması
Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Neden Olur?
Dishidrotik egzama tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkmaz. Deri bariyerinin zayıflaması, bağışıklık sisteminin bazı uyaranlara aşırı tepki vermesi ve çevresel tetikleyiciler önemli nedenlerdir. Adında “dishidrotik” ifadesi geçse de hastalık, ter bezlerinin tıkanmasından kaynaklanmaz. Ancak sıcak hava, nem, terleme ve kapalı ortamda kalan el veya ayaklar bazı kişilerde şikayetleri artırabilir.
Özellikle alerjik temas, irritan maddeler, sık el yıkama, deterjanlar, sabunlar, dezenfektanlar, metaller, kozmetik ürünler, stres, mevsimsel değişiklikler ve bazen ayak mantarı gibi enfeksiyonlar alevlenmeleri tetikleyebilir.
Dishidrotik egzama şu nedenlerle ortaya çıkabilir:
- Alerjik kontakt dermatit
- Nikel, kobalt ve krom gibi metallere duyarlılık
- Parfüm, koruyucu madde, kauçuk kimyasalları ve kozmetik ürünler
- Sık el yıkama ve uzun süre suyla temas
- Sabun, deterjan, dezenfektan ve çözücüler
- Islak iş ortamı ve çimento gibi mesleki durumlar
- Atopik dermatit, astım veya alerjik rinit yatkınlığı
- Sıcak hava, nem ve aşırı terleme
- Eldiven kullanımı veya kapalı ortam
- Duygusal stres
- İlkbahar ve yaz aylarında mevsimsel alevlenmeler
- Ayak mantarı gibi dermatofit enfeksiyonları
- Daha nadiren ultraviyole maruziyeti veya bazı tedaviler
- Genetik ve yapısal deri hassasiyeti
Dishidrotik Egzama Nasıl Teşhis Edilir?
Dishidrotik egzama genellikle dermatolog tarafından deri muayenesi ve hastanın öyküsüyle teşhis edilir. Tanıda avuç içi, parmak yanları ve ayak tabanında görülen küçük, derin yerleşimli, kaşıntılı su kabarcıkları; şikayetlerin tekrarlayıcı olması ve tetikleyicilerle ilişkisi değerlendirilir.
Doktor; sık el yıkama, deterjan/kimyasal teması, eldiven kullanımı, metal alerjisi, mesleki maruziyet, stres, terleme, atopi öyküsü ve ayak mantarı gibi eşlik eden durumları sorgulayabilir. Çoğu zaman ek test gerekmez; ancak alerjik temas şüphesi varsa yama testi, mantar enfeksiyonu şüphesi varsa deri kazıntısı/mikolojik inceleme yapılabilir. Biyopsi nadiren gerekir ve daha çok tanının net olmadığı durumlarda kullanılır.
Dishidrotik egzama şu yöntemlerle teşhis edilir:
- Klinik değerlendirme ile lezyonların görünümünün incelenmesi
- Alerjik temas şüphesinde yama testi yapılması
- Mantar enfeksiyonu şüphesinde deri kazıntısı alınması
- Gerekirse mikolojik inceleme yapılması
- Enfeksiyon şüphesinde kültür testi uygulanması
- Tanının netleşmediği durumlarda deri biyopsisi yapılması
Dishidrotik Egzama (Pomfoliks) Tedavisi Nasıl Yapılır?
Dishidrotik egzama tedavisinde amaç kaşıntıyı azaltmak, su kabarcıklarını kurutmak, iltihabı yatıştırmak, deri bariyerini güçlendirmek ve yeni alevlenmeleri önlemektir. Tedavi; hastalığın şiddetine, kabarcıkların yaygınlığına, enfeksiyon olup olmamasına ve kişide alerji ya da terleme gibi tetikleyicilerin bulunmasına göre dermatolog tarafından planlanır.
Kortizonlu Krem ve Merhemler
Kortizonlu krem ve merhemler, dishidrotik egzamada en sık kullanılan tedavilerden biridir. Özellikle kaşıntı, kızarıklık, iltihap ve su kabarcıklarının yoğun olduğu dönemlerde derideki yangıyı azaltmaya yardımcı olur. El ve ayak derisi kalın olduğu için bazen daha güçlü kortizonlu ürünler gerekebilir; ancak bu ilaçlar mutlaka doktorun önerdiği süre ve şekilde kullanılmalıdır.
Nemlendirici ve Bariyer Onarıcı Ürünler
Nemlendiriciler ve bariyer onarıcı kremler, tedavinin temel parçalarından biridir. Dishidrotik egzamada deri kolayca kurur, çatlar ve tahriş olur; düzenli nemlendirme bu kuruluğu azaltır, cildi dış etkenlere karşı daha dayanıklı hale getirir ve alevlenme sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir. Özellikle el yıkama, duş veya su teması sonrası nemlendirici kullanmak önemlidir.
Antihistaminik İlaçlar
Antihistaminik ilaçlar özellikle yoğun kaşıntı nedeniyle uyku bozulduğunda veya kaşıma isteği arttığında kullanılabilir. Bu ilaçlar egzamanın asıl nedenini ortadan kaldırmaz; ancak kaşıntıya bağlı rahatsızlığı azaltmaya ve kaşımanın deriyi daha fazla tahriş etmesini önlemeye yardımcı olabilir. Hangi antihistaminiğin uygun olduğu kişiye göre değiştiği için doktor önerisiyle kullanılmalıdır.
Işık Tedavisi
Işık tedavisi, krem ve merhemlerle yeterli kontrol sağlanamayan daha dirençli dishidrotik egzama olgularında tercih edilebilir. Bu tedavide cilt, kontrollü şekilde belirli ultraviyole ışınlarına maruz bırakılır ve amaç derideki iltihabi yanıtı azaltmaktır. Işık tedavisi evde güneşe çıkmak ya da solaryum kullanmak anlamına gelmez; dermatoloji kliniğinde, hekim kontrolünde uygulanmalıdır.
İleri Vakalarda Sistemik Tedaviler
Şiddetli, sık tekrarlayan veya günlük yaşamı belirgin etkileyen dishidrotik egzamada ağızdan alınan ya da tüm vücudu etkileyen sistemik tedaviler gerekebilir. Bu grupta kısa süreli ağızdan kortizon tedavileri, bağışıklık yanıtını düzenleyen ilaçlar, retinoidler veya biyolojik tedaviler yer alabilir. Bu ilaçlar daha güçlü tedaviler olduğu için yan etki ve takip gerektirir; bu nedenle yalnızca dermatolog değerlendirmesiyle başlanmalıdır.
Dishidrotik Egzamaya Ne İyi Gelir?
Dishidrotik egzama geçiriyorsanız alevlenme döneminde soğuk kompres veya kısa süreli serin su uygulaması kaşıntı ve yanma hissinizi azaltabilir. Bazı durumlarda doktor önerisiyle yapılan özel ıslak pansumanlar veya potasyum permanganat banyoları sulanma ve kabarcıkların kurumasına yardımcı olabilir.
Nemlendirici ve bariyer onarıcı kremler, kabarcıklar kuruduktan sonra gelişen soyulma, kuruluk ve çatlakları rahatlatmak için kullanılabilir. Halk arasında dut kurusu kaynatılarak hazırlanan suyla el veya ayaklara banyo/kompres yapılması gibi bitkisel yöntemler de kullanılmaktadır; ancak bu tür uygulamaların dishidrotik egzamada kesin tedavi sağladığını gösteren güçlü tıbbi kanıtlar sınırlıdır.
Dishidrotik Egzama Nasıl Önlenir?
Dishidrotik egzamanın tekrar ortaya çıkmasını önlemek her zaman mümkün olmayabilir; ancak alevlenme sıklığını azaltmak için tetikleyicilerden kaçınmak önemlidir. Elleri ve ayakları uzun süre nemli bırakmamak, sık el yıkama sonrası parfümsüz nemlendirici kullanmak, deterjan, sabun, dezenfektan ve kimyasallarla teması azaltmak koruyucu olabilir.
Temizlik yaparken pamuk astarlı eldiven kullanmak, nikel/kobalt gibi metal alerjenlerinden uzak durmak, terleme ve sıcaklık artışını kontrol etmek, ayakları kuru tutmak ve hava alan ayakkabılar tercih etmek de alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olabilir.
Stres, mevsimsel değişiklikler, kozmetik ürünler veya mesleki temaslar kişide şikâyetleri artırıyorsa bu tetikleyicilerin fark edilmesi ve mümkün olduğunca sınırlandırılması gerekir. Ayak mantarı gibi eşlik eden enfeksiyonlar varsa tedavi edilmesi de yeni atakların önlenmesine katkı sağlayabilir.
Dishidrotik Egzama Hakkında Sık Sorulan Sorular
Dishidrotik Egzama Ne Kadar Sürede Geçer?
Dishidrotik egzamada kabarcıklar genellikle birkaç hafta içinde kurur, ardından deride soyulma ve pullanma görülebilir. Ancak hastalık tekrarlayıcı olabilir; bazı kişilerde dönem dönem yeniden alevlenir.
Dishidrotik Egzama Kalıcı Mıdır?
Dishidrotik egzama her kişide kalıcı seyretmez; bazı kişilerde tek atakla sınırlı kalabilirken, bazılarında uzun süreli ve tekrarlayan bir hastalık haline gelebilir. Tedaviyle şikâyetler kontrol altına alınabilir, ancak alevlenmeler yeniden görülebilir.
Dishidrotik Egzama Kendiliğinden Geçer Mi?
Pomfoliks Stresten Olur Mu?
Stres, pomfoliksi tek başına oluşturan kesin neden değildir; ancak birçok kişide kaşıntılı kabarcıkların ortaya çıkmasını veya artmasını tetikleyebilir. Sıcak hava, terleme ve stres birlikte alevlenmeleri kolaylaştırabilir.
Dishidrotik Egzama Patlatılır Mı?
Dishidrotik egzamadaki su kabarcıkları patlatılmamalıdır. Kabarcıkları sıkmak veya koparmak deriyi tahriş edebilir, ağrı ve çatlakları artırabilir, enfeksiyon riskini yükseltebilir.
Dishidrotik Egzama Ayakta Çıkar Mı?
Evet, dishidrotik egzama ayakta da görülebilir. En sık avuç içi, parmak yanları ve ayak tabanında küçük, kaşıntılı, sıvı dolu kabarcıklarla ortaya çıkar.
Dishidrotik Egzama İçin Hangi Bölüme Gidilir?
Dishidrotik egzama için dermatoloji, yani cildiye bölümüne başvurulmalıdır. Dermatolog, deri muayenesiyle tanıyı değerlendirir; gerekirse alerji, mantar veya enfeksiyon açısından ek testler isteyebilir.
Dishidrotik Egzama Çocuklarda Görülür Mü?
Dishidrotik egzama çocuklarda da görülebilir, ancak el ve ayakta kabarcık yapan başka hastalıklarla karışabileceği için çocuklarda dermatolog değerlendirmesi önemlidir. Özellikle şiddetli kaşıntı, sulanma, ağrı veya sık tekrar varsa muayene geciktirilmemelidir.
Dishidrotik Egzamayı Tetikleyen Faktörler Nelerdir?
Dishidrotik egzamayı; stres, sıcak hava, terleme, ellerin uzun süre nemli kalması, sık el yıkama, deterjan ve kimyasal teması, nikel-kobalt gibi metal alerjileri, atopik yatkınlık ve bazen ayak mantarı gibi enfeksiyonlar tetikleyebilir.
Dishidrotik Egzama Bulaşıcı Mıdır?
Hayır, dishidrotik egzama bulaşıcı değildir. Başka bir kişiden temasla geçmez ve kişiden kişiye yayılmaz; ancak döküntü enfekte olursa ayrıca tedavi gerekebilir.
Dishidrotik Egzama Hangi Hastalıklarla Karıştırılmamalıdır?
Dishidrotik egzama; alerjik veya irritan kontakt dermatit, ayak/el mantarı, uyuz, palmoplantar püstüler psoriasis ve bazı kabarcıklı deri hastalıklarıyla karıştırılabilir. Bu nedenle özellikle tek taraflı, iltihaplı, çok ağrılı veya tedaviye dirençli döküntülerde dermatolojik değerlendirme önemlidir.
Dishidrotik Egzama Tekrarlar Mı?
Evet, dishidrotik egzama tekrarlayabilir. Alevlenmeler kişiye göre stres, sıcaklık, terleme, alerjenler, irritan maddeler veya mevsimsel değişikliklerle yeniden ortaya çıkabilir.
