Göz İltihabı Nedir? Göz İltihabı Belirtileri ve Nedenleri

Göz İltihabı Nedir?

Göz iltihabı, gözün farklı dokularında bağışıklık sisteminin aşırı veya uygunsuz bir şekilde aktive olması sonucu ortaya çıkan ve kızarıklık, ağrı, ışık hassasiyeti ile görme bozukluklarına yol açabilen iltihabi bir süreçtir. Göz, tehdidi algıladığında ‘sitokin’ adı verilen alarm sinyalleri üretir ve savunma hücrelerini bölgeye çağırır. Bu hücrelerin oluşturduğu yanıt, görmeyi korumayı amaçlasa da kızarıklık, şişlik ve doku irritasyonu gibi belirtilere yol açar. Süreç kontrol altına alınmazsa iltihap kendini besleyen bir döngüye dönüşebilir, kronikleşebilir ve kalıcı doku hasarı riskini artırabilir.

Göz İltihabı Belirtileri Nelerdir?

Göz iltihabının en belirgin belirtileri arasında gözde kızarıklık, hafiften şiddetliye değişebilen ağrı veya sızı, ışık hassasiyeti (fotofobi), bulanık ya da azalmış görme, aşırı sulanma veya mukus/irin içerikli akıntı, batma–yabancı cisim hissi ve göz kapaklarında şişlik ile kızarıklık bulunur.

Göz iltihabının belirtileri şu şekildedir:

• Gözde kızarıklık
• Ağrı veya sızı (hafif rahatsızlıktan şiddetliye kadar)
• Işık hassasiyeti (fotofobi)
• Bulanık görme veya görme azalması
• Aşırı sulanma ya da mukus/irinli akıntı
• Batma, yanma, yabancı cisim hissi
• Göz kapaklarında şişlik ve kızarıklık
• Uçuşmalar veya lekeler görme (özellikle derin yapıların iltihabında)
• Ciddiyet göstergesi olabilecek belirtiler: ani görme kaybı, şiddetli ağrı, ışık çakmaları, yoğun fotofobi.

Göz İltihabı Neden Olur?

Gözde iltihap oluşumuna yol açan yaygın nedenler arasında viral ve bakteriyel enfeksiyonlar (özellikle konjonktivit ve keratit), alerjik reaksiyonlar, kontakt lens kullanımına bağlı tahriş veya enfeksiyon, kapak kenarı iltihapları (blefarit, meibomit) ve gözyaşı kanalı tıkanıklığına bağlı dakriosistit bulunur. Daha derin yapıları tutan üveit, iridosiklit, sklerit ve episklerit gibi iltihaplar ise çoğunlukla enfeksiyon dışı, otoimmün hastalıklar, sistemik inflamasyonlar veya nedeni bilinmeyen süreçlerle ilişkilidir.

Göz iltihabına yol açan nedenler şöyledir:

• Konjonktivit
• Blefarit
• Keratit
• Üveit
• Sklerit
• Episklerit
• Dakriosistit
• Meibomit (Arpacık)
• Alerji
• Kontak lens kullanımı
• Gözyaşı yetersizliği (kuru göz)

Konjonktivit

Konjonktivit, gözün beyaz kısmını kaplayan konjonktiva adlı zarın iltihaplanmasıdır ve tüm dünyada en yaygın görülen göz iltihabı türüdür. Viral, bakteriyel veya alerjik kökenli olabilir. Kızarıklık, sulanma, yanma, batma ve gözde akıntı en tipik belirtilerdir. Genellikle hafif ve kısa süreli seyretse de bulaşıcı türlerinde yayılmayı önlemek için hijyen büyük önem taşır.

Blefarit

Blefarit, göz kapağı kenarlarının kronik iltihabı olup toplumda oldukça sık görülür. Kirpik diplerinde kabuklanma, kaşıntı, kızarıklık ve kirpik çevresinde yağlanma ile kendini gösterir. Çoğu zaman cilt tipi (seboreik dermatit, rozasea) veya kapak kenarında tıkanan yağ bezeleriyle ilişkilidir. Tamamen geçmesi zor olsa da düzenli kapak hijyeni ile kontrol altında tutulabilir.

Keratit

Keratit, korneanın (gözün şeffaf tabakası) iltihaplanmasıdır ve özellikle kontakt lens kullanıcılarında yaygındır. Mikrobiyal keratit (bakteri, mantar, amip) ciddi ağrı, ışığa hassasiyet ve görme azalmasına yol açabilir. Hızlı tedavi gerektirir çünkü korneada iz bırakabilir ve kalıcı görme kaybına neden olabilir.

Üveit

Uveit, gözün iç tabakasını oluşturan uveanın iltihaplanmasıdır ve görmeyi tehdit edebilen önemli bir durumdur. Nedenleri arasında enfeksiyonlar, otoimmün hastalıklar ve travma bulunabilir. Gözde ağrı, ışık hassasiyeti, bulanık görme ve kızarıklıkla ortaya çıkar. Farklı alt tipleri vardır (anterior, posterior, panüveit) ve çoğu zaman uzman takip gerektirir.

Sklerit

Sklerit, gözün sert dış tabakası olan skleranın iltihaplanmasıdır ve genellikle ciddi ağrı ile seyreder. Çoğu zaman romatoid artrit veya lupus gibi otoimmün hastalıklarla ilişkilidir. Kızarıklık derin ve morumsu bir ton alabilir. Tedavi edilmezse sklerada incelmeye ve görme kaybına yol açabilecek kadar ciddi bir tablodur.

Episklerit

Episklerit, skleranın hemen üzerindeki ince tabakanın iltihabıdır ve skleritten çok daha hafif seyreder. Genellikle kendiliğinden düzelir. Gözde kızarıklık ve hafif hassasiyet olur ancak şiddetli ağrı yoktur ve görmeyi tehdit etmez. Nedeni çoğu zaman bilinmez; stres ve altta yatan hafif inflamatuar durumlarla ilişkili olabileceği düşünülür.

Dakriosistit

Dakriosistit, gözyaşı kesesinin iltihabı olup özellikle gözyaşı kanalı tıkanıklığı sonucunda gelişir. Gözyaşı kanalının tıkanması, gözyaşının kesede birikip enfeksiyon oluşturmasına neden olur. Gözün iç köşesinde şişlik, kızarıklık, ağrı ve akıntı ile belirgindir. Bakteriyel bir sorun olduğu için genellikle antibiyotik tedavisi gerekir.

Meibomit (Arpacık)

Meibomit, göz kapaklarındaki meibomian bezlerinin iltihabıdır ve halk arasında arpacık veya şalazyon gelişimine zemin hazırlayan durum olarak bilinir. Kapakta lokal şişlik, hassasiyet ve kızarıklığa neden olur. Genellikle bakteri kaynaklıdır veya yağ bezlerinin tıkanmasıyla başlar. Sıcak kompres çoğu zaman iyileşmeyi hızlandırır.

Alerji

Alerjik göz iltihabı; polen, toz akarları, hayvan tüyleri veya kozmetik ürünler gibi tetikleyicilere karşı gelişen bağışıklık sisteminin aşırı duyarlılık yanıtıdır. Kaşıntı, sulanma ve kızarıklığın belirgin olduğu bu durum mevsimsel olabilir veya yıl boyu devam edebilir. Göz yüzeyini etkileyip görmeyi bozmaz ancak yaşam kalitesini düşürür; ayrıca uzun süreli kaşıma korneal tahrişe yol açabilir.

Kontakt Lens Kullanımı

Kontakt lenslerin yanlış kullanımı (uzun süre takmak, uygun olmayan solüsyonlar, lensle uyumak) göz yüzeyinde iltihaplanmayı kolaylaştırır. Lens üzerinde bakteri ve mantar üreyebileceği için özellikle keratit gibi ciddi enfeksiyonlar gelişebilir. Hijyen kurallarına uyulmaması, hem mekanik tahrişe hem de mikrobiyal iltihaba zemin hazırlar.

Gözyaşı Yetersizliği (Kuru Göz)

Gözyaşı film tabakasının yetersiz veya kalitesiz olması, göz yüzeyini korumasız bırakarak kronik bir iltihap sürecine yol açabilir. Ekrana uzun süre bakma, klima ortamı veya hormonal değişiklikler kuru gözün en önemli tetikleyicilerindendir. Kuru göz, sürekli yanma, batma ve bulanık görme ile seyreden, tedavi edilmezse kornea hasarına neden olabilen bir durumdur.

Göz İltihabı Nasıl Tedavi Edilir?

Göz iltihabı, rahatsızlığın kaynağına (enfeksiyon, alerji, otoimmün hastalık veya travma), etkilenen dokunun derinliğine ve iltihabın şiddetine göre tedavi edilir. Yüzeysel ve hafif vakalarda (örneğin konjonktivit) genellikle göz hijyeninin sağlanması, steril salin ile temizlik, soğuk veya sıcak kompres uygulamaları ve nedene yönelik antibiyotik ya da antihistaminik damlalar yeterli görülür.

Üveit veya keratit gibi daha derin tabakaları tutan ciddi durumlarda kortikosteroidler, ağrıyı azaltmak için göz bebeğini büyüten damlalar (sikloplejik), sistemik immünosüpresif ilaçlar, göz içi enjeksiyonlar ve hatta cerrahi müdahaleler gerekebilir.

Göz iltihabını tedavi etmek için şu yöntemlere başvurulur:

• Göz hijyeni ve steril temizlik
• Soğuk veya sıcak kompres uygulamaları
• Antibiyotikli damla ve pomadlar
• Antihistaminik (alerji giderici) damlalar
• Kortikosteroid (kortizonlu) damlalar
• Sikloplejik (göz bebeğini büyüten) damlalar
• Sistemik immünosüpresif (bağışıklık baskılayıcı) ilaçlar
• Lokal enjeksiyonlar veya implantlar
• Gerekli durumlarda cerrahi müdahaleler
• Kontakt lens kullanımının kısıtlanması
• Düzenli doktor takibi

Göz İltihabı Nasıl Geçer?

Göz iltihabının hafiflemesine yardımcı olabilecek en etkili destekleyici yöntemler arasında ılık kompres ile kapaklardaki tıkanıklığı yumuşatmak, düzenli göz kapağı hijyeni ile mikrobiyal yükü azaltmak, göz yüzeyini rahatlatmak için koruyucusuz suni gözyaşı kullanmak ve ekran başında sık sık mola vererek göz kuruluğunu önlemek yer alır.

Alerjiye bağlı iltihap durumlarında gözü ovuşturmamak, dış ortamdan gelince yüz ve göz çevresini yıkamak ve ‘tetikleyici alerjenlerden uzak durmak’ iyileşmeyi hızlandırır. Ayrıca rüzgâr, klima ve yoğun ışık maruziyetinden kaçınmak, lens yerine geçici olarak gözlük kullanmak da gözün toparlanmasına katkı sağlar; ancak bu yöntemler yalnızca hafif yüzeysel iltihaplarda etkilidir ve şiddetli ağrı, görme azalması veya ışık hassasiyeti varsa profesyonel değerlendirme şarttır.

Evde göz iltihabı geçirmek için şunları uygulayın:

• Soğuk veya sıcak kompres uygulayın.
• Gözlerinizi steril salin ile nazikçe temizleyin.
• Gözlerinizi ovuşturmaktan kaçının.
• Ellerinizi sık sık yıkayın.
• Havlu ve yastık kılıflarınızı düzenli olarak değiştirin.
• Kişisel eşyalarınızı başkalarıyla paylaşmayın.
• Kontakt lens kullanımına ara verin.
• Göz makyajı yapmayın.
• Toz, duman ve kimyasal maddelerden uzak durun.
• Dışarıdayken koruyucu güneş gözlüğü kullanın.

Göz İltihabı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Göz İltihabı ve Göz Enfeksiyonu Aynı Şey Mi?

Göz enfeksiyonundan farklı olarak göz iltihabı, sadece mikrop (bakteri, virüs vb.) istilası sonucu oluşmak zorunda olmayan, göz dokusunun alerji, travma veya otoimmün hastalıklar gibi birçok nedene verdiği geniş bir savunma tepkisidir. Örneğin, polen nedeniyle gözün kızarması bir alerjik iltihaplanmadır (enfeksiyon değildir), oysa bakteriyel konjonktivit hem enfeksiyon hem de onun neden olduğu iltihaplanmadır. Bu ayrım, doğru tedavinin (antibiyotik mi, iltihap sökücü mü) belirlenmesi için esastır.

Göz İltihabı Kendiliğinden Geçer mi?

Hafif yüzeysel iltihaplar bazen dinlenme, nemlendirme ve tahrişten uzak durmayla düzelebilir. Ancak ağrı, ışık hassasiyeti, görme azalması gibi belirtiler varsa kendiliğinden geçmesi beklenmemeli ve değerlendirme alınmalıdır.

Göz İltihabı Bulaşıcı mıdır?

Sebepe bağlıdır. Alerjik veya otoimmün iltihaplar bulaşıcı değildir. Ancak bazı enfeksiyon kaynaklı durumlar (örneğin viral konjonktivit) yüksek derecede bulaşıcı olabilir.

Göz İltihabı Görme Kaybına Yol Açabilir mi?

Evet, özellikle derin dokuları tutan iltihaplarda (örneğin üveit) tedavi gecikirse kalıcı hasar gelişme riski vardır. Yüzeysel ve hafif iltihaplarda ise genellikle kalıcı bir kayıp beklenmez.

Göz İltihabı Tekrarlar mı?

Bazı kişilerde alerji, kuru göz veya bağışıklık sistemi sorunları nedeniyle tekrarlayabilir. Düzenli bakım, tetikleyicilerden kaçınma ve hekim önerilerini takip etmek tekrarları azaltır.