Osteosarkom Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Osteosarkom Nedir?

Osteosarkom , kemik oluşturan mezenkimal hücrelerden köken alan kötü huylu bir tümördür. Genellikle ergenlik döneminde ortaya çıkar ve en sık uzun kemiklerde, yani boyu eninden belirgin şekilde uzun olan ve kollar ile bacaklarda yer alan kemiklerin metafiz bölgesinde görülür. Bu bölge, kemiklerin büyüme plaklarına yakın kısmıdır ve tümör özellikle distal femur, proksimal tibia ve proksimal humerusta sık rastlanır. Hastalık, ağrı, şişlik ve aktiviteyle artan hassasiyet gibi belirtilerle kendini gösterir.

Osteosarkom Belirtileri Nelerdir?

Osteosarkomun belirtileri tümörün yeri, boyutu ve yayılım durumuna göre değişiklik göstermekle birlikte en sık görülen bulgular arasında kemik veya eklem ağrısı yer alır. Bu ağrı başlangıçta aralıklı olabilirken zamanla sürekli hale gelir, gece artabilir ve özellikle aktivite sırasında şiddetlenebilir.

Tümörün bulunduğu bölgede şişlik, kitle ya da ısınma hissi gelişebilir ve bu alan elle dokunulduğunda hassasiyet gösterebilir. Eklem ya da uzuv hareketlerinde kısıtlılık, sertlik veya bacakta tümör varsa aksama görülebilir.

Kemik yapısının zayıflaması nedeniyle küçük travmalarla bile patolojik kırıklar oluşabilir. Daha ileri evrelerde yorgunluk, iştahsızlık, kilo kaybı ve nadiren ateş gibi sistemik belirtiler ortaya çıkabilir.

Akciğer metastazı gelişmiş olgularda ise nefes darlığı gibi solunuma bağlı şikâyetler görülebilir, omurga ya da sinir çevresindeki tümörlerde uyuşma ve karıncalanma gibi sinirsel bulgular da eşlik edebilir.

Osteosarkomun belirtileri şunlardır:

• Aktivite sırasında veya gece vakti artan kemik ya da eklem ağrısı
• Tümör bölgesinde şişlik, kitle veya ısınma hissi
• Hareket kısıtlılığı, eklem sertliği, bacakta tümör varsa aksama
• Patolojik kırık (küçük travmalarla kemik kırılması)

Osteosarkom Türleri Nelerdir?

Osteosarkom tek tip bir hastalık değildir, hücre yapısına, kemiğin içi veya yüzeyinde yerleşmesine ve tümörün derecesine göre farklı türlere ayrılır. En sık görülen klasik tip konvansiyonel (intramedüller) osteosarkomdur, bunun dışında yüzeyden gelişen parosteal, periosteal ve yüksek dereceli yüzey osteosarkomları bulunur. Ayrıca histolojik alt tiplere göre osteoblastik, kondroblastik, fibroblastik, telanjiektazik ve küçük hücreli gibi çeşitleri vardır. Paget hastalığı veya radyoterapi sonrası gelişen sekonder osteosarkomlar ile kemiğin dışında yumuşak dokuda görülen ekstraskeletal osteosarkomlar da sınıflandırmaya girer. Düşük, orta ve yüksek dereceli formları arasında da biyolojik davranış ve tedavi yaklaşımı açısından farklılıklar vardır.

Osteosarkom türleri şurlardır:

• Primer osteosarkom : Doğrudan kemikte ortaya çıkar.
• Sekonder osteosarkom : Paget hastalığı veya radyoterapi sonrası gelişir.
• Konvansiyonel (intramedüller) osteosarkom : En sık görülen, kemik içinden kaynaklanan tiptir.
• Parosteal osteosarkom : Kemiğin dış yüzeyinde gelişir, genellikle düşük derecelidir.
• Periosteal osteosarkom : Periost tabakasından çıkar, orta dereceli seyreder.
• Yüksek dereceli yüzey osteosarkomu : Daha agresif bir yüzey tümörüdür.
• Ekstraskeletal osteosarkom : Kemik dışındaki yumuşak dokuda gelişir.

Osteosarkomun histolojik alt türleri ise tümör hücrelerinin mikroskop altında hangi dokuya benzediklerine göre sınıflandırılır. Osteoblastik tipte hücreler yoğun kemik benzeri doku üretir, kondroblastik tipte kıkırdak benzeri yapı ön plandadır, fibroblastik tipte ise lifli dokuyu andıran bir görünüm görülür.

Telanjiektazik osteosarkom kanla dolu boşluklar içeren özel bir oluşumdur, küçük hücreli tip küçük ve yuvarlak hücrelerden oluşur, düşük dereceli santral osteosarkom ise daha yavaş seyreden ve genellikle daha iyi prognoza sahip olan nadir bir alt tiptir.

Osteosarkom Neden Olur?

Osteosarkomun kesin nedeni tam olarak belli değildir, ancak hastalık genetik yatkınlık, bazı kemik hastalıkları, çevresel etkiler ve hızlı büyüme dönemleriyle ilişkilidir. Bununla birlikte vakaların çoğu, kalıtsal bir neden olmaksızın rastlantısal genetik mutasyonlarla ortaya çıkar.

Osteosarkomun nedenleri şu şekilde sıralanabilir:

• RB1 gen mutasyonu ile ilişkili herediter retinoblastom
• TP53 mutasyonu ile ilişkili Li-Fraumeni sendromu
• Rothmund–Thomson sendromu
• Bloom ve Werner gibi nadir kalıtsal sendromlar
• Paget hastalığı (özellikle yaşlı erişkinlerde)
• Fibröz displazi ve diğer kemik displazileri
• Daha önce yüksek doz radyoterapi almak
• Bazı kemoterapi ilaçlarının (alkilleyici ajanlar) kullanımı
• Ergenlikte hızlı kemik büyümesi dönemleri
• Uzun boylu olmak
• Yaşam tarzı faktörlerinin (beslenme, egzersiz, sigara) belirgin etkisi yoktur
• Çoğu olguda rastlantısal DNA değişiklikleri rol oynar

Osteosarkom Tanısı Nasıl Konulur?

Osteosarkom tanısı çok basamaklı bir süreçtir ve tek bir yöntemle kesinleştirilemez. Klinik değerlendirme, görüntüleme yöntemleri, laboratuvar testleri ve en önemlisi biyopsi birlikte kullanılarak tanıya gidilir. Kesin tanı yalnızca biyopsi ile alınan dokunun patolojik incelemesiyle konur ve biyopsinin uzman ekiplerce doğru şekilde yapılması, ileride uygulanacak cerrahi tedaviyi doğrudan etkilediği için kritik önem taşır.

Osteosarkom tanısında şu yöntemlerden yararlanılır:

• Hastanın öyküsü ve fizik muayene
• Direkt röntgen (X-ray)
• İleri görüntüleme yöntemleri:
• Biyopsi:
• Laboratuvar testleri
• Evreleme çalışmaları

Osteosarkom Nasıl Tedavi Edilir?

Osteosarkom tedavisinde amaç, tümörü ortadan kaldırmak, mikrometastazları yok etmek, mümkünse uzvun korunmasını sağlamak ve yaşam kalitesini koruyarak komplikasyonları en aza indirmektir. Bu nedenle tedavi genellikle kemoterapi, cerrahi ve seçilmiş durumlarda radyoterapi ya da yeni nesil yöntemlerin kombinasyonu şeklinde planlanır.

Osteosarkom tedavisi için şu yöntemlerden yararlanılır:

• Kemoterapi
• Cerrahi
• Radyoterapi
• İmmünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler
• Klinik senaryolara göre yaklaşım

Kemoterapi

Kemoterapi, osteosarkom tedavisinin temelini oluşturur. Amacı, görünmeyen mikrometastazları yok etmek ve tümörün küçülmesini sağlamaktır. Cerrahiden önce verilen neoadjuvan kemoterapi rezeksiyonu kolaylaştırır, cerrahiden sonra verilen adjuvan kemoterapi ise kalan hücreleri ortadan kaldırır. Çocuk ve genç erişkinlerde en sık “MAP” protokolü (yüksek doz metotreksat, doksorubisin, sisplatin) uygulanır.

Cerrahi

Cerrahi operasyonlar osteosarkom tedavisinde lokal kontrol için şarttır. Tümör geniş rezeksiyonla çıkarılır. Mümkünse uzuv koruyucu cerrahi tercih edilir ve çıkarılan bölüm protez, allogreft ya da kemik greftiyle yeniden yapılandırılır. Kritik yapıları tutan olgularda ise amputasyon gerekebilir. Cerrahinin başarısı biyopsinin doğru planlanmasına da bağlıdır.

Radyoterapi

Osteosarkom radyoterapiye karşı dirençli bir tümör olduğu için bu yöntem genelde çok etkili olmaz. Ancak tümör tamamen çıkarılamadığında, ameliyat sonrası kalan hücreler olduğunda veya sadece şikâyetleri hafifletmek amacıyla uygulanabilir.

İmmünoterapi ve Hedefe Yönelik Tedaviler

Standart tedaviye yanıt vermeyen hastalarda farklı yöntemler araştırılmaya devam etmektedir. Özellikle tümörün büyüme sinyallerini hedefleyen tedaviler ve bağışıklık sistemini güçlendirmeye yönelik yaklaşımlar klinik çalışmalarda denenmektedir.

Klinik Senaryolara Göre Yaklaşım

Lokalize ve ameliyatla çıkarılabilen osteosarkomda tedavi genellikle belli bir sırayla uygulanır: önce kemoterapi verilir, ardından tümör cerrahiyle çıkarılır ve sonrasında tekrar kemoterapi yapılır. Eğer hastalık akciğere yayılmışsa, kemoterapiye ek olarak akciğerdeki metastazların da cerrahiyle alınması düşünülebilir. Hastalık tekrarladığında ise farklı kemoterapi seçenekleri veya klinik araştırmalarda denenen yeni tedaviler gündeme gelebilir.

Osteosarkom Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Osteosarkom Hastalığı Nedir?

Osteosarkom, kemik oluşturan hücrelerden kaynaklanan kötü huylu bir kemik tümörüdür ve en sık ergenlik döneminde uzun kemiklerde ortaya çıkar.

Osteosarkom Nasıl Seyreder?

Hastalık genellikle hızlı ilerler, çevre dokulara ve akciğere metastaz yapabilir. Tedavi edilmeyen olgularda seyir ağırdır; erken tanı ve kombine tedaviyle kontrol altına alınabilir.

Osteosarkom Ölümcül Müdür?

Evet, tedavi edilmediğinde ölümcül olabilir. Ancak günümüzde cerrahi ve kemoterapi kombinasyonlarıyla lokalize hastalarda uzun süreli yaşam şansı %60’ın üzerine çıkmıştır.