Plazma Nedir? Plazma Bağışı Neden Yapılır?

Plazma Nedir?

Plazma , kanın sıvı kısmını oluşturan ve vücuttaki birçok hayati işlevi destekleyen bir bileşendir. Kanın yaklaşık %55’ini plazma oluştururken geri kalan %45’i kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve plazmada süspanse edilmiş trombositlerden meydana gelir. Plazmanın yaklaşık %92’si sudan oluşurken, geri kalanı proteinler, hormonlar, elektrolitler ve besin maddeleri gibi vücudun ihtiyaç duyduğu önemli bileşenlerden oluşur. Bu yapı, kanın akışkanlığını sağlayarak oksijen taşınması, bağışıklık sisteminin desteklenmesi ve pıhtılaşma gibi kritik görevleri yerine getirir.

Vücuttaki plazma ve maddenin dördüncü hali olan plazma, aynı adı taşısalar da tamamen farklı yapılardır. Vücuttaki plazma, kanın sıvı kısmını oluşturan ve %92’si sudan oluşan bir bileşendir. Bağışıklık sistemi, besin taşınması ve pıhtılaşma gibi hayati işlevleri yerine getirir. Öte yandan, maddenin hali olan plazma, iyonize olmuş gazların oluşturduğu, elektronların serbestçe hareket ettiği, yüksek enerji taşıyan bir durumdur ve yıldızlarda, şimşeklerde ve neon lambalarda görülür. Ortak özellikleri sıvımsı bir yapı gibi görünse de, vücuttaki plazma biyolojik süreçlere hizmet ederken fiziksel plazma enerji ve ışık iletimi gibi fiziksel olaylarda rol oynar.

Plazma Ne İşe Yarar?

Plazma, vücutta kanın sıvı kısmını oluşturarak damarların ve dolaşım sisteminin her noktasında bulunur. Kanın yaklaşık %55’ini oluşturan plazma, kırmızı (eritrosit) ve beyaz kan hücreleri (WBC) ile trombositlerin içinde süspanse olduğu sıvıdır ve bu özelliği sayesinde tüm vücuda oksijen, besin, hormon ve atık maddeleri taşır. Kalp ve damar sistemi boyunca sürekli dolaşan plazma, aynı zamanda bağışıklık sisteminin savunma mekanizmalarını destekler ve pıhtılaşma faktörleriyle yaralanmalara karşı koruma sağlar. Böylece plazma, vücudun her hücresine ulaşarak hayati işlevleri yerine getirir.

Vücuttaki plazmanın görevleri arasında şunlar yer alır:

• Oksijen ve karbondioksit taşınmasını sağlar.
• Besin maddelerinin dokulara taşınmasını sağlar.
• Atık maddelerin böbrekler, karaciğer ve akciğerler yoluyla vücuttan atılmasını sağlar.
• Bağışıklık sistemi için antikorlar ve diğer savunma moleküllerinin taşınmasını sağlar.
• Kanın pıhtılaşması için gerekli faktörlerin taşınmasını sağlar.
• Vücut ısısının dengelenmesini sağlar.
• Elektrolitlerin taşınarak hücreler arası sıvı dengesinin korunmasını sağlar.
• Hormonların endokrin sistemden hedef organlara taşınmasını sağlar.

Plazma Bağışı Nedir?

Plazma bağışı, kanın sıvı kısmı olan plazmanın bağışlanması işlemidir ve bu plazma, yanık tedavisi, bağışıklık bozuklukları, kanama sorunları ve ağır enfeksiyonlar gibi durumlarda hayat kurtarıcı olarak kullanılır. Bağış sırasında, kan alınıp özel bir cihazla plazma ayrıştırılırken, kırmızı ve beyaz kan hücreleri ile trombositler bağışçıya geri verilir. Plazma, içerdiği proteinler, antikorlar ve pıhtılaşma faktörleri sayesinde hastaların iyileşme sürecine doğrudan katkı sağlar. Bu işlem, güvenli bir şekilde yapılır ve bağışçının vücudu kısa sürede eksilen plazmayı yerine koyar.

Plazma Bağışı Neden Yapılır?

Plazma bağışı, hayat kurtarıcı tedavilerde kullanılan özel plazma proteinlerinin elde edilmesi için yapılır. Plazma, bağışıklık sistemi ve kan pıhtılaşmasında kritik öneme sahip antikorlar, albümin ve pıhtılaşma faktörlerini içerir. Bu nedenle, hemofili, bağışıklık sistemi bozuklukları, yanık tedavileri ve ciddi travmalar gibi durumlarda kullanılan ilaçların üretiminde plazma bağışı hayati bir kaynak sağlar. Ayrıca COVID-19 gibi hastalıklardan iyileşen kişilerden alınan plazma, bağışıklık güçlendirici tedavilerde kullanılabilir. Plazma bağışı, tıbbi tedavilere olanak sağlaması nedeniyle toplum sağlığı açısından büyük önem taşır.

Kimler Plazma Bağışı Yapabilir?

Plazma bağışı yapabilmek için genel olarak sağlıklı bir birey olmak, 18-65 yaş aralığında bulunmak, belirli bir kilo (genellikle 50 kg veya daha fazla) ve hemoglobin seviyesi kriterlerini karşılamak gerekir. Bağışçıların bulaşıcı hastalıklara sahip olmaması, bağış öncesinde alkol veya uyuşturucu madde kullanmamış olmaları ve bağışa engel olabilecek kronik bir hastalığa (örneğin aktif kanser, kontrolsüz diyabet) sahip olmamaları önemlidir. Ayrıca, bağışçıların belirli bir süre içerisinde cerrahi müdahale, dövme, piercing gibi işlemler yaptırmamış olması ve düzenli ilaç kullanımı durumunda doktor onayı alması gerekebilir. Plazma bağışına uygunluk, bağış merkezinde yapılan detaylı değerlendirme ile kesinleşir.

Plazma bağışı yapan kişide genellikle şu şartlar aranır:

• 18-65 yaş arasında olmak.
• En az 50 kilogram ağırlığında olmak.
• Genel sağlık durumu iyi olmak.
• Akut bir hastalık geçirmemiş olmak.
• HIV, Hepatit B ve Hepatit C gibi bulaşıcı hastalık taşımamak.
• Kan basıncı ve hemoglobin değerlerinin normal sınırlar içinde olması.
• Hamile olmamak.
• Son dönemde dövme, piercing yaptırmamış veya kan nakli almamış olmak.

Plazma Bağışı Neden Yapılır?

Plazma bağışı, ağır yanıklar, bağışıklık bozuklukları, kanama sorunları ve ciddi enfeksiyonlar gibi durumlarla mücadele eden hastaların tedavisine destek olmak için yapılır. Plazma, içerdiği antikorlar, proteinler ve pıhtılaşma faktörleri sayesinde vücudun iyileşme süreçlerine doğrudan katkı sağlar. Özellikle hemofili gibi kanama bozukluğu olan bireyler ve bağışıklık sistemi zayıflamış hastalar için hayati öneme sahiptir. Plazma bağışı, hayat kurtarıcı bir işlem olmasının yanı sıra bağışçılar için de güvenli bir süreçtir ve eksilen plazma, vücut tarafından kısa sürede yenilenir.

Plazma Bağışına Kim İhtiyaç Duyar?

Plazma bağışına, ağır yanık vakaları, bağışıklık yetmezliği hastalıkları, hemofili gibi kanama bozuklukları ve ciddi enfeksiyonlarla mücadele eden hastalar ihtiyaç duyar. Özellikle travma sonrası kan kaybı yaşayanlar, ameliyat sırasında kan desteğine ihtiyaç duyanlar ve kemoterapi gören hastalar için plazma tedavisi hayati öneme sahiptir. Ayrıca, COVID-19 gibi bazı viral enfeksiyonlar sırasında plazmadaki antikorlar, bağışıklık sistemi zayıflamış bireylerin hastalıkla savaşmasına destek olabilir. Bu tür hastalar için plazma, vücudun iyileşme sürecini hızlandıran ve hayatta kalma şansını artıran kritik bir tedavi aracıdır.

Plazma Bağışı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Plazma bağışı sonrasında bağışçılar, vücutlarının toparlanmasını desteklemek için bazı önlemler almalıdır. İlk birkaç saat boyunca bol sıvı tüketmek, hafif ve besleyici yiyecekler yemek önemlidir. Bağıştan sonra fiziksel olarak ağır aktivitelerden, egzersizden ve alkol tüketiminden kaçınılmalıdır. Enjeksiyon yapılan kolun üzerine baskı yaparak kanamanın kontrol edilmesi sağlanmalı ve bölge temiz tutulmalıdır. Hafif baş dönmesi veya yorgunluk hissi normaldir; bu durumda uzanarak dinlenmek faydalıdır. Eğer aşırı halsizlik, baş dönmesi, enjeksiyon bölgesinde şiddetli ağrı veya kızarıklık gibi belirtiler ortaya çıkarsa, bir sağlık uzmanına başvurulmalıdır.

Plazma bağışı sonrası dikkat edilmesi gerekenler arasında şunlar yer alır:

• Bol sıvı tüketin.
• Dinlenmeye özen gösterin.
• Ağır fiziksel aktivitelerden kaçının.
• Besleyici bir öğün tüketin.
• Enjeksiyon bölgesini temiz tutun.
• Sigara ve alkol tüketiminden kaçının.
• Baş dönmesi hissederseniz oturun veya uzanın.
• Rahatsızlık devam ederse sağlık merkezine başvurun.

Sıkça Sorulan Sorular

Plazma Bağışı Güvenli Mi?

Evet, plazma bağışı genellikle güvenlidir. İşlem sırasında kullanılan tüm ekipmanlar steril ve tek kullanımlıktır, bu nedenle enfeksiyon riski yoktur. Sağlık durumunuz bağış öncesinde değerlendirilir ve yalnızca uygun olan kişilerden bağış alınır.

Plazma Bağışı Vücudu Nasıl Etkiler?

Plazma bağışı sırasında kanınızdan sadece plazma alınır ve kalan bileşenler (örneğin, kırmızı kan hücreleri) vücudunuza geri verilir. Vücut, eksilen plazmayı hızla telafi eder, genellikle birkaç gün içinde plazma seviyeleri normale döner. Bu nedenle işlem, sağlıklı bireylerde genellikle herhangi bir uzun vadeli etkiye neden olmaz.

Plazma Bağışı Sonrası Ne Olur?

Bağış sonrası hafif yorgunluk hissedebilirsiniz, ancak bu genellikle kısa sürelidir. Vücudunuz sıvı kaybını telafi etmek için su içmeye ihtiyaç duyabilir. Çoğu kişi, bağıştan sonra günlük aktivitelerine kolayca dönebilir.