Pulmoner Arter Nedir? Pulmoner Arter Ne İşe Yarar?

Pulmoner Arter (Akciğer Atardamarı) Nedir?

Pulmoner arter (akciğer atardamarı), kalbin sağ karıncığından çıkan ve oksijeni azalmış kanı akciğerlere götüren ana atardamardır. Kalpten çıktıktan kısa süre sonra sağ ve sol pulmoner arter olarak iki dala ayrılır.

Atardamarlar kanı kalpten uzaklaştıran damarlardır. Pulmoner arter bu tanıma uyar ancak çoğu atardamardan farklı olarak oksijeni azalmış kan taşır. Bu kan, akciğerlerde oksijen alıp karbondioksit bırakır.

Kalp ile akciğerler arasındaki bu yol 'küçük dolaşım' olarak da adlandırılır. Örneğin sağ karıncık kasıldığında kan pulmoner kapaktan geçer, ana damara ulaşır ve iki akciğere dağılır.

Pulmoner Arter Ne İşe Yarar?

Pulmoner arterin temel görevi, dokulardan kalbe dönen oksijeni azalmış kanı akciğerlere taşımaktır. Gaz değişimi damarın içinde değil, akciğerlerdeki kılcal damarlar ile hava kesecikleri çevresinde gerçekleşir.

Pulmoner arterin dolaşımdaki görevleri şu şekilde sıralanabilir:

• Taşıma: Oksijeni azalmış kanı sağ karıncıktan akciğerlere iletir.
• Dağıtım: Ana damarın iki dalı kanı sağ ve sol akciğere paylaştırır.
• Dolaşım bağlantısı: Kalbin pompalama işlevi ile akciğerlerdeki gaz değişimi arasında yol oluşturur.

Pulmoner Arterin Yapısı Nasıldır?

Ana pulmoner arter, tıp dilinde pulmoner trunkus olarak adlandırılır. Sağ karıncıktan başlar ve aort kapağının ön tarafına yakın bir konumda ilerler. Ardından sağ ve sol pulmoner arterlere ayrılır.

Sağ dal sağ akciğere, sol dal sol akciğere uzanır. Damarlar akciğer içinde giderek incelen dallara ve sonunda gaz değişiminin gerçekleştiği kılcal damar ağına bağlanır.

Pulmoner Arter Hastalıkları Nelerdir?

Pulmoner arterde kan akışını ya da basıncı etkileyen farklı hastalıklar görülebilir.

En sık anılan iki durum şunlardır:

• Pulmoner Hipertansiyon
• Pulmoner Emboli

Pulmoner Hipertansiyon

Pulmoner hipertansiyon, akciğer damarlarındaki basıncın normalden yüksek olmasıdır. Basınç uzun süre yüksek kalırsa sağ karıncık kanı akciğerlere göndermek için daha fazla çalışır ve zamanla zorlanabilir.

Pulmoner hipertansiyonun birçok nedeni vardır. Sol kalp hastalıkları, akciğer hastalıkları, kronik pıhtılar ve bazı bağ dokusu hastalıkları nedenler arasında yer alır. Pulmoner hipertansiyon türünün belirlenmesi tedavi planı açısından önemlidir.

Pulmoner Emboli

Pulmoner emboli, çoğunlukla bacakların derin toplardamarlarında oluşan bir pıhtının akciğer damarlarından birini tıkamasıyla gelişir. Kan akışı engellenirse akciğerlerin oksijenlendirme kapasitesi ve kalbin sağ tarafındaki yük etkilenebilir.

Ani nefes darlığı, nefesle artan göğüs ağrısı, kanlı öksürük veya bayılma görülebilir. Pulmoner emboli acil değerlendirme gerektirebilen bir durumdur.

Pulmoner Arter Hastalıklarının Belirtileri Nelerdir?

Pulmoner arter hastalıklarının başlıca belirtileri nefes darlığı, göğüs ağrısı, çabuk yorulma ve bayılmadır. Bulgular hastalığın türüne, damarların ne ölçüde etkilendiğine ve sorunun ne kadar hızlı geliştiğine göre değişir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

• Eforla artan veya dinlenmede ortaya çıkan nefes darlığı
• Göğüs ağrısı ya da baskı hissi
• Çarpıntı
• Baş dönmesi veya bayılma
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Dudaklarda ya da parmak uçlarında morarma
• Ayak bileklerinde veya bacaklarda şişlik

Şiddetli ve aniden başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma ya da kanlı öksürük ortaya çıkarsa acil sağlık yardımı alınmalıdır.

Pulmoner Arter Hastalıklarının Tanısı Nasıl Konulur?

Pulmoner arterle ilgili hastalıkların tanısı tek bir teste dayanmaz. Hekim belirtileri, tıbbi öyküyü ve muayene bulgularını değerlendirir. Seçilecek incelemeler pulmoner hipertansiyon, emboli veya doğumsal damar sorunu şüphesine göre değişir.

Ekokardiyografi, kalbin sağ tarafını ve tahmini akciğer damarı basıncını değerlendiren ilk incelemelerden biri olabilir.

Tanıda kullanılabilecek başlıca yöntemler şu şekilde sıralanabilir:

• Ekokardiyografi: Kalbin sağ tarafını, kapakları ve tahmini akciğer damarı basıncını değerlendirir.
• BT pulmoner anjiyografi: Akciğer damarlarını ve olası pıhtıları ayrıntılı biçimde görüntüler.
• Ventilasyon-perfüzyon taraması: Akciğerlerdeki hava ve kan dağılımını karşılaştırır.
• Sağ kalp kateterizasyonu: Pulmoner hipertansiyon düşünülüyorsa damar basıncını doğrudan ölçebilir.
• Kan ve solunum testleri: Belirtilerin nedenini ve eşlik eden hastalıkları araştırmaya yardımcı olur.

Pulmoner Arter Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Pulmoner arter hastalıklarının tedavisi, damardaki sorunun nedenine ve oluşturduğu etkiye göre planlanır. Aynı belirtiye yol açan hastalıklar farklı tedaviler gerektirebilir.

Pulmoner emboli saptanırsa pıhtının büyümesini ve yeni pıhtı oluşmasını önleyen ilaçlar kullanılabilir. Pulmoner hipertansiyonda ise hastalığın grubuna ve nedenine uygun ilaçlar, oksijen desteği veya girişimsel yöntemler değerlendirilebilir.

Uygulanabilecek tedavi yaklaşımları şu şekilde sıralanabilir:

• Pıhtı önleyici tedavi: Pulmoner embolide uygun hastalara antikoagülan ilaçlar verilebilir.
• Pulmoner hipertansiyon ilaçları: Belirli hasta gruplarında damar direncini azaltmaya yönelik ilaçlar kullanılabilir.
• Oksijen ve destek tedavisi: Kandaki oksijen düzeyi düşükse hekim kararıyla uygulanabilir.
• Kateter veya cerrahi girişim: Ağır pıhtı yükünde ya da seçilmiş kronik hastalıklarda kateter temelli yöntemler veya cerrahi gündeme gelebilir.

Tedavinin türü ve süresi kardiyoloji, göğüs hastalıkları veya ilgili diğer branşların değerlendirmesiyle belirlenir. İlaçlar hekim önerisi olmadan başlanmamalı, değiştirilmemeli ya da bırakılmamalıdır.

Pulmoner Arter Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Pulmoner arter neden atardamar olarak adlandırılır?

Bir damarın atardamar ya da toplardamar olarak adlandırılması taşıdığı oksijen miktarına değil, kanın akış yönüne bağlıdır. Pulmoner arter kanı kalpten uzaklaştırdığı için atardamardır.

Pulmoner arter oksijensiz kan mı taşır?

Akciğer atardamarı oksijeni azalmış kan taşır. Günlük dilde bu kana “oksijensiz kan” denilse de kanda tamamen sıfır oksijen bulunmaz. Damarın görevi bu kanı yeniden oksijenlenmesi için akciğerlere ulaştırmaktır.

Pulmoner arter ile pulmoner ven arasındaki fark nedir?

Pulmoner arter ile pulmoner ven arasındaki fark, kanın akış yönü ve oksijen düzeyidir. Pulmoner arter oksijeni azalmış kanı akciğerlere götürür. Pulmoner venler oksijenlenmiş kanı kalbin sol kulakçığına taşır.

Pulmoner arter basıncı neden yükselir?

Sol kalp hastalıkları, akciğer hastalıkları, kronik pıhtılar, doğumsal kalp sorunları ve bazı sistemik hastalıklar pulmoner basıncı yükseltebilir. Nedenin belirlenmesi için ayrıntılı değerlendirme gerekir.

Pulmoner arter genişlemesi tehlikeli midir?

Genişlemenin önemi damarın çapına, değişimin hızına ve altta yatan nedene göre belirlenir. Tek bir görüntüleme ölçümüyle risk değerlendirmesi yapılamaz. Hekim gerektiğinde önceki tetkiklerle karşılaştırma ve düzenli takip önerir.

Pulmoner arter sorunu nefes darlığı yapar mı?

Damar basıncı yükselirse veya kan akışı pıhtıyla engellenirse nefes darlığı görülebilir. Nefes darlığının kalp, akciğer ve başka birçok nedeni bulunduğu için belirtinin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Aniden başlayan şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, kanlı öksürük veya dudaklarda morarma acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler ortaya çıkarsa acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.