Çiçek Hastalığı (Variola) Nedir? Çiçek Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Çiçek Hastalığı Nedir?

Çiçek hastalığı , Variola virüsünün neden olduğu, ateş, halsizlik ve karakteristik deri döküntüleriyle seyreden ciddi bir bulaşıcı hastalıktır. Tarih boyunca büyük salgınlara yol açan ve yüksek ölüm oranlarıyla bilinen çiçek hastalığı, 1980 yılında aşı çalışmalarının sonucunda Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından tamamen eradike edildiği açıklanmıştır. Günümüzde doğal yolla çiçek hastalığına rastlanılmamış ve son 45 yıldır hiçbir vaka kaydedilmiştir. Ancak, Variola virüsü yalnızca araştırma amaçlı olarak ABD ve Rusya'daki iki laboratuvarda muhafaza edilir. Tarihsel önemi ve bilimsel araştırmalardaki rolü nedeniyle çiçek hastalığı, sağlık literatüründe önemli bir yere sahiptir.

"Çiçek" kelimesi, insanlarda görülen çiçek hastalığı dışında, farklı organizmalarda veya virüslerde görülen çeşitli hastalıklar için de kullanılabilir. Örneğin, maymun çiçeği (Monkeypox) insanlarda ve hayvanlarda görülebilirken koyun ve keçi çiçeği (Sheep and Goat Pox) bu hayvan türlerinde deri lezyonlarına yol açar. Sığır çiçek hastalığı (Cowpox) insanlara nadiren bulaşan hafif bir enfeksiyondur ve tarihte çiçek hastalığı aşısının temelini oluşturmuştur. Kanatlı çiçeği (Avian Pox) kuşlarda görülürken, tavşan çiçeği (Rabbit Pox) tavşanlarda enfeksiyona neden olur. Bu hastalıkların birçoğu hayvanları etkiler ve bazıları insanlara da bulaşabilir, ancak çiçek hastalığı gibi küresel tehditler oluşturmaz.

Çiçek Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Smallpox olarak da bilinen çiçek hastalığının ilk belirtileri, genellikle enfeksiyondan 7-19 gün sonra ortaya çıkar ve yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, halsizlik, kas ağrıları ve bazen kusma gibi grip benzeri semptomlarla başlar. Birkaç gün içinde, yüzde başlayan ve vücuda yayılan kırmızı lekeler belirir. Bu lekeler, içi sıvı dolu kabarcıklara (veziküller) dönüşerek sert, çukurlaşmış kabuklar oluşturur. Döküntüler genellikle yüz, kol ve bacaklarda yoğunlaşır. Hastalığın ilerleyen aşamalarında kabarcıklar kuruyarak iz bırakabilir. Bu belirtiler, çiçek hastalığının diğer enfeksiyonlardan ayırt edilmesini sağlar ve tanıda önemli bir rol oynar.

Çiçek hastalığının yaygın belirtileri şunlardır:

• Yüksek ateş.
• Şiddetli baş ağrısı.
• Sırt ve kas ağrıları.
• Şiddetli halsizlik ve yorgunluk.
• Kusma.
• Yüzde, kollar ve bacaklarda başlayan, ardından vücuda yayılan döküntüler.
• Döküntülerin zamanla içi sıvı dolu kabarcıklara dönüşmesi.
• Kabarcıkların sertleşip kabuk bağlaması.
• Ciltte döküntülerin iz bırakması.

Bazı durumlarda suçiçeği ile çiçek hastalığı belirtileri benzerlik gösterebilir, ancak ayırt edici özellikler bulunmaktadır. Çiçek hastalığı, döküntülerin yüzde ve ekstremitelerde yoğunlaşması ve tüm lezyonların aynı gelişim evresinde olmasıyla suçiçeğinden ayırt edilir. Suçiçeğinde döküntüler genellikle gövdede yoğunlaşır ve farklı evrelerde (lekeler, kabarcıklar, kabuklar bir arada) görülebilir. Çiçek hastalığında döküntüler büyük, derin çukurlaşmış ve iz bırakmaya eğilimliyken suçiçeği döküntüleri küçük, yüzeysel ve iz bırakma olasılığı düşüktür. Ayrıca çiçek hastalığı, döküntü öncesinde şiddetli ateş ve halsizlikle daha ağır seyrederken, suçiçeği genellikle hafif belirtilerle ilerler.

Çiçek Hastalığı Neden Olur?

Çiçek hastalığı, Variola virüsü adı verilen bir DNA virüsünün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Bu virüs, enfekte bireylerin solunum salgıları, deri lezyonları veya kontamine yüzeylerle temas yoluyla insandan insana bulaşır. Virüs, vücuda girdikten sonra hücrelere yerleşir ve çoğalarak enfeksiyona yol açar. Özellikle bağışıklık sisteminin virüsü tanımadığı bireylerde hızla yayılabilir. Çiçek hastalığı, yalnızca insanlar arasında bulaşan bir hastalık olduğundan, etkili aşı çalışmaları ve karantina önlemleri sayesinde 1980 yılında tamamen eradike edilmiştir. Günümüzde virüs yalnızca araştırma amaçlı olarak iki laboratuvarda muhafaza edilmektedir.

Çiçek Hastalığı Tanısı ve Uygulanan Testler

Çiçek hastalığı tanısı, hastanın klinik belirtileri ve laboratuvar testleriyle doğrulanır. Yüksek ateş, baş ağrısı ve kas ağrıları gibi başlangıç semptomlarının ardından ortaya çıkan karakteristik deri döküntüleri tanıda önemli bir ipucudur. Döküntüler, tipik olarak yüz, kollar ve bacaklarda yoğunlaşır ve çukurlaşmış lezyonlarla ayırt edilir. Kesin tanı için, deri lezyonlarından veya vücut sıvılarından alınan örnekler laboratuvar ortamında incelenir. Bu süreçte, Variola virüsünün DNA’sını tespit eden moleküler testler ve mikroskobik analizler kullanılır. Günümüzde doğal yolla çiçek hastalığı vakası görülmemekle birlikte, hastalığın eradikasyon öncesi dönemdeki tanı yöntemleri, tarihsel sağlık uygulamalarında önemli bir yer tutmuştur.

Çiçek Hastalığı Tedavisi

Çiçek hastalığı için spesifik bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Hastalığın eradikasyonundan önce tedavi, semptomların yönetilmesi ve ortaya çıkabilecek başka sorunların önlenmesine yönelikti. Enfekte hastalar genellikle izole edilerek sıvı desteği, ağrı kesiciler ve ateş düşürücülerle desteklenirdi. Hastalığın kontrol altına alınmasında en etkili yöntem, çiçek aşısının uygulanması olmuştur. Aşı, hastalık belirtileri ortaya çıkmadan önce veya erken dönemde yapıldığında hastalığın şiddetini hafifletebiliyordu. Günümüzde doğal yolla çiçek hastalığı vakası görülmediğinden tedaviye yönelik bir gereklilik kalmamıştır, ancak hastalığa yönelik antiviral ilaçlar araştırma amaçlı olarak geliştirilmeye devam etmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çiçek Aşısı Nedir?

Çiçek aşısı, çiçek hastalığına karşı bağışıklık geliştirmek amacıyla kullanılan bir aşıdır. Çiçek hastalığı (variola), tarihte yüksek ölüm oranlarına neden olan ciddi bir viral enfeksiyondu. Çiçek aşısı, dünya genelinde etkili bir aşılama kampanyası sayesinde 1980 yılında tamamen ortadan kaldırılmıştır. Aşı, canlı ve zayıflatılmış bir virüs (Vaccinia virüsü) içerir ve çiçek hastalığına neden olan virüsle yakından ilişkili olmasına rağmen enfeksiyon yapmaz.

Suçiçeği ve Çiçek Hastalığı Arasındaki Fark Nedir?

Suçiçeği ve çiçek hastalığı, farklı virüslerin neden olduğu iki ayrı hastalıktır. Suçiçeği, genellikle hafif seyreden ve Varicella-zoster virüsünün neden olduğu bir hastalıktır; kaşıntılı, sıvı dolu kabarcıklarla kendini gösterir ve daha çok çocuklarda görülür. Çiçek hastalığı ise Variola virüsünden kaynaklanır, ciddi ve ölümcül olabilen, irin dolu derin lezyonlarla seyreden bir hastalıktır. Suçiçeği genellikle iz bırakmazken, çiçek hastalığı kalıcı izler bırakabilir. Suçiçeği için modern aşılar rutin olarak uygulanırken, çiçek hastalığı aşısı hastalığın 1980'de eradike edilmesiyle durdurulmuştur.