Kara Mantar Hastalığı (Mukormikoz) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Kara Mantar Hastalığı Nedir?

Kara mantar hastalığı , diğer adıyla mukormikoz , bağışıklık sistemi zayıfladığında ortaya çıkan nadir görülen bir enfeksiyon hastalığıdır. Kara mantar hastalığı, “mukormiset” adlı bir grup küf mantarının neden olduğu nadir görülen bir mantar hastalığıdır. Kara mantar hastalığı , Covid-19 gibi bağışıklık sisteminin düştüğü viral enfeksiyon, immün sistem bozuklukları, kanserler, kronik hastalıklar gibi dönemlerde ortaya çıkar.

Mukormisetler, havada yayılarak çok sayıda sporlar (mikroskobik yapılar) üretilirler. Bu sporlar ise bitki, kompostlar, hayvan gübresi veya toprağa düştüğünde nemle birlikte filizlenirler ve misel adlı ipliksi yapılar üretirler. Miseller dallara ayrılıp çevrelerindeki şekerler sayesinde beslenip büyürler. Soluduğumuz tüm mukormisetlerden uzak kalmamız mümkün değildir. Genellikle bu sporların çoğu zararlı değildir. Ama bağışıklık sisteminin zayıflığı bu spordan etkilenmeyi kolaylaştırır. Bu mantarlar kan damarlarına saldırıp dokulara zarar verip doku ölümüne neden olabilirler.

Kara Mantar Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Kara mantar hastalığının belirtileri mantarın vücudun neresinde büyüdüğüne bağlı olarak değişebilir. Kan yoluyla vücudun farklı yerlerine yayılabilen bu hastalık ise “dissemine mukormikoz” olarak bilinir. Dalak ve kalp gibi organlar etkilenebilir. Daha ileri durumlarda zihinsel bulanıklar görülebilir ve tablo komaya kadar gidebilir. Kara mantar türleri yerleştiği bölgeye göre adlandırılabilir. Cilt mukormikozu, mide-bağırsak mukormikozu, pulmoner (akciğer) ve rinoserebral (beyin ve sinüs) mukormikozu bulunur.

Solunum ile ilgili kara mantar hastalığının belirtileri şunlardır:

• Nefes darlığı
• Sinüs ve burun tıkanıklığı
• Göğüs ağrısı
• Ateş
• Öksürük (bazen kanlı olabilir)
• Yüzün bir tarafında şişlik
• Baş ağrısı
• Bulanık ve çift görme

Sindirim sistemi ilgili kara mantar hastalığının belirtileri şunlardır:

• İshal
• Dışkıda kan
• Sindirim sistemiyle ilgili kanama
• Mide bulantısı ve kusma
• Göbekte ağrı

Ciltle ilgili kara mantar hastalığının belirtileri şunlardır:

• Ülser (alın, burun, elmacık kemiklerinin arkası, göz ve dişlerin arasında bulunan hava ceplerinde cilt ülseri veya cilt enfeksiyonu olabilir)
• Kabarcıklar
• Ciltte hassasiyet, kızarıklık ve şişme
• Kararmış bir cilt dokusu
• Ağzın iç kısmında veya burun köprüsünde siyah lezyonlar

Cilde bulaşmış bir virüs, bulaştığı alan kabartı, kızarıklık hatta şişlik oluşturabilir. Bu renk daha sonra siyaha dönebilir. Acı hissinin olması normaldir. Kara mantar hastalığı belirtisi ciltte genellikle bu şekilde ortaya çıkar.

Kara Mantar Hastalığı Neden Olur?

Kara mantar hastalığı, Mukorales grubuna ait küf mantarlarının neden olduğu bir enfeksiyondur. Bağışıklık sisteminin zayıfladığı durumlarda ortaya çıkar ve sinüsler, akciğerler, beyin veya cilt gibi farklı bölgeleri etkileyebilir. Bu enfeksiyona genellikle çevrede yaygın olarak bulunan mantar sporlarının solunması veya ciltteki yaralardan vücuda girmesi neden olur. Kara mantar hastalığının nedenleri arasında şunlar yer alır:

• Bağışıklık sisteminin baskılanması: HIV/AIDS , kanser tedavisi veya organ nakli sonrası kullanılan bağışıklık baskılayıcı ilaçlar,
• Diyabet: Kontrolsüz kan şekeri düzeyleri enfeksiyon riskini artırır,
• Covid-19: Steroid kullanımı ve bağışıklık zayıflığı nedeniyle risk artar,
• Cilt travmaları: Yanıklar, cerrahi yaralar veya diğer cilt hastalıkları ,
• Çevresel etkenler: Toprakta mantar hastalığı veya kompost gibi kaynaklardan sporların solunması,
• Demir fazlalığı: Kandaki yüksek demir seviyeleri mantarların büyümesini destekleyebilir.

Kara Mantar Hastalığının Tanısı Nasıl Konulur?

Kara mantar hastalığının tanısı, erken evrede doğru yöntemlerle yapılmadığında hastalığın ilerlemesine ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Tanı koymak için fiziksel muayene, görüntüleme teknikleri ve laboratuvar testleri bir arada kullanılır. Erken teşhis, hayat kurtarıcı olduğundan belirtiler görüldüğünde hızlı bir şekilde sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Kara mantar hastalığı tanısında kullanılan yöntemlerden bazıları şunlardır:

• Fiziksel muayene: Enfekte bölgelerde şişlik, kızarıklık veya siyah renk değişimi olup olmadığını kontrol etme.
• Görüntüleme yöntemleri: BT (bilgisayarlı tomografi) ve MR (manyetik rezonans) ile enfeksiyonun yayılımını tespit etme.
• Doku biyopsisi: Enfekte dokudan alınan örnekle mikroskobik inceleme yaparak mantar türünü belirleme.
• Kültür testleri: Laboratuvarda alınan örneğin üretilmesi ve mukormiset mantarlarının tanımlanması.
• Kan testleri: Bağışıklık durumu ve enfeksiyon belirtilerini analiz etme.

Kara Mantar Hastalığı Türleri

Kara mantar hastalığı, enfeksiyonun vücutta etkilediği bölgelere göre farklı türlere ayrılır. Her tür, hastalığın yerleşim yerine ve vücuttaki ilerleme şekline bağlı olarak farklı belirtiler gösterir. Erken teşhis, türün doğru belirlenmesi ve uygun tedavi planlaması açısından hayati öneme sahiptir. Kara mantar hastalığının türleri arasında aşağıdakiler yer alır:

• Rinoserebral mukormikoz: Sinüsler ve beyni etkileyen en yaygın türdür, genellikle kontrolsüz diyabet veya bağışıklık sistemi zayıflığı olan bireylerde görülür.
  
• Pulmoner mukormikoz: Akciğerleri etkiler ve çoğunlukla kemoterapi gören kanser hastalarında ortaya çıkar.
• Gastrointestinal mukormikoz: Sindirim sistemini hedef alır, özellikle bebeklerde ve yetersiz beslenmeye bağlı bağışıklık zayıflığında görülür.
• Cilt (kutanöz) mukormikoz: Ciltteki yaralardan vücuda girer ve yüzeysel enfeksiyonlar oluşturur. Travmalar sonrası yaygındır.
• Dissemine mukormikoz: Mantarın kan yoluyla yayılması sonucu dalak, kalp ve beyin gibi organları etkileyen ciddi bir formdur.

Kara Mantar Hastalığı Tedavi Yöntemleri

Kara mantar hastalığının tedavisi, enfeksiyonun yayılmasını durdurmak ve hasar görmüş dokuları iyileştirmek için hızlı ve multidisipliner bir yaklaşımı gerektirir. Tedavi genellikle antifungal ilaçlar, cerrahi müdahaleler ve altta yatan hastalığın kontrol edilmesini içerir. Erken tedavi, hastalığın ölümcül sonuçlarını önlemek için kritik öneme sahiptir.

• Antifungal tedavisi: Mantar enfeksiyonunu durdurmak için damardan uygulanan güçlü antifungal ilaçlar kullanılır.
• Cerrahi müdahale: Enfekte dokuların ve ölü hücrelerin temizlenmesi için cerrahi işlem yapılır. Sinüsler, akciğerler veya beyin gibi bölgelerde hasarı sınırlandırır.
• Altta yatan nedenlerin kontrolü: Diyabetin düzenlenmesi, bağışıklığı baskılayan ilaçların azaltılması ve kan şekerinin kontrol altına alınması önemlidir.
• Oksijen terapisi (hiperbarik oksijen): Bazı vakalarda, dokuların oksijenlenmesini artırarak iyileşme sürecini hızlandırabilir.
• Destekleyici tedaviler: Hastanın genel sağlık durumunu iyileştirmek için sıvı, elektrolit ve beslenme desteği sağlanır.

Kara Mantar Hastalığından Korunma Yolları

Kara mantar hastalığından korunmak, bağışıklık sistemini güçlü tutmak, hijyen kurallarına dikkat etmek ve çevresel riskleri en aza indirmekle mümkündür. Özellikle bağışıklığı zayıflamış bireyler, hastalık riskini azaltmak için önleyici adımlar atmalıdır. Bu enfeksiyon , ciddi sonuçlara yol açabileceği için koruyucu önlemleri erken dönemde uygulamak önemlidir. Risk grubundaki bireyler diyabet kontrolü, cilt yaralarının uygun şekilde tedavisi ve hijyen kurallarına uyum gibi önlemlerle korunabilir.

Kara mantar hastalığının genellikle çevrede bulunan mantar sporlarıyla temas sonucu ortaya çıktığı düşünüldüğünde, kişisel hijyenin artırılması ve nemli ortamlardan kaçınılması kritik öneme sahiptir. Ayrıca bağışıklığı baskılayan ilaçlar kullanılıyorsa, doktor kontrolünde doğru doz ve süreyle alınması gerekir. Çevresel koruma, günlük hayatta farkında olunması gereken önemli bir basamaktır.

• Bağışıklık sistemini desteklemek: Sağlıklı ve dengeli beslenme, düzenli egzersiz ve yeterli uyku ile bağışıklığı güçlendirin,
• Diyabet kontrolü: Kan şekeri seviyelerini düzenli olarak takip edin ve diyabeti kontrol altında tutun,
• Hijyen önlemleri: Cilt yaralanmalarında enfeksiyon riskini azaltmak için yarayı temiz tutun ve koruyun,
• Çevresel korunma: Toprakta mantar hastalığı riski olan yerlerde, özellikle toprak, kompost veya gübreyle çalışırken maske ve eldiven gibi koruyucu ekipman kullanın,
• Steroid ve bağışıklık baskılayıcı ilaçların dikkatli kullanımı: Bu tür ilaçlar yalnızca doktor kontrolünde kullanılmalı ve gereksiz yere uzun süreli kullanımından kaçınılmalıdır,
• Temizlik ve havalandırma: Nemli ortamlarda küf oluşumunu önlemek için düzenli temizlik yapın ve yaşam alanlarını havalandırın,
• Risk faktörlerini kontrol etmek: Covid-19 veya diğer viral enfeksiyonlar sonrası bağışıklık sistemine özel özen gösterin.

Kara Mantar Hastalığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kara Mantar Hastalığı Hangi Ülkelerde Görülür?

Kara mantar hastalığı, dünya genelinde görülebilir ancak özellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde daha yaygındır. Hindistan, Pakistan ve Bangladeş gibi Asya ülkelerinde yüksek vaka sayıları rapor edilmiştir. Ayrıca bağışıklık sistemi zayıf bireylerin bulunduğu her bölgede, çevresel faktörlerin uygun olduğu durumlarda ortaya çıkabilir.

Kara Mantar Hastalığı Bulaşıcı Mıdır?

Hayır, kara mantar hastalığı insandan insana veya hayvandan insana bulaşmaz. Enfeksiyon, genellikle çevrede bulunan mantar sporlarının solunması, yutulması veya açık yaralardan vücuda girmesiyle oluşur. Bu nedenle hastalık, doğrudan bir bulaşıcı özellik taşımaz.

Kara Mantar Hastalığı Nasıl Bulaşır?

Kara mantar hastalığı, havada bulunan mantar sporlarının solunum yoluyla akciğerlere alınması, sinüslere yerleşmesi veya ciltteki bir yaradan vücuda girmesiyle bulaşır. Ayrıca toprak, gübre ve kompost gibi nemli alanlarla temas da bulaş riskini artırabilir. Bağışıklığı zayıf bireylerde bu sporlar hızla enfeksiyona yol açabilir.

Kara Mantar Hastalığı Evde Tedavi Edilebilir Mi?

Hayır, kara mantar hastalığı evde tedavi edilemez. Bu enfeksiyonun tedavisi, hastane ortamında uzman hekimler tarafından yapılmalıdır. Antifungal tedavi ve gerekirse cerrahi müdahale gerektiren bu hastalık, ciddi komplikasyonlara neden olabileceğinden mutlaka profesyonel tıbbi yardım alınmalıdır. Erken müdahale, yaşam kurtarıcıdır.