FOR INTERNATIONAL PATIENTS
Uyku Terörü (Gece Terörü) Nedir?
Uyku terörü (diğer adıyla gece terörü), uykunun derin evrelerinde ortaya çıkan ve kişinin ani bir korku, panik ya da dehşet tepkisiyle uyanmasına neden olan bir uyku bozukluğudur. Genellikle uykunun ilk birkaç saatinde, NREM (Non-REM) evresinde görülür. Bu durumda kişi genellikle bağırarak uyanır, terlemiş olabilir, kalp atışı hızlanmıştır ama genellikle tam olarak uyanık değildir.
Uyku terörü geçirmek , özellikle çocuklarda yaygın bir durumdur, ancak yetişkinlerde de görülebilir. Çocuklukta daha sık rastlansa da genellikle ergenlik dönemine gelmeden kendiliğinden geçer. Yetişkinlerde görülmesi durumunda ise genellikle başka psikiyatrik ya da nörolojik durumlarla ilişkilidir.
Bu durum genellikle bir hastalık olarak değerlendirilir ve parasomni adı verilen, uyku sırasında ortaya çıkan anormal davranışlar grubuna girer.
Uyku teröründe kişi çoğunlukla olaydan sonra olanları hatırlamaz; bu da onu kabuslardan ayıran önemli bir özelliktir. Kabus gören birey genellikle rüyayı hatırlarken, uyku terörü yaşayan kişi ne olduğunu anlamakta zorlanabilir.
Uyku Terörü Belirtileri Nelerdir?
Uyku terörü kabuslardan daha farklıdır. Uyku esnasında kabus gören bir kişi uykudan aniden kalkabilir ve uyanır uyanmaz detayları hatırlayabilir, ancak uyku terörü olan kişiler uykuda kalır ve kolay kolay uyanamaz. Özellikle çocuklar genellikle sabah uyku terörü hakkında hiçbir şey hatırlamazlar. Yetişkinler uyku terörü sırasında sahip oldukları bir rüya parçasını hatırlayabilir.
Uyku terörü genellikle gecenin uykusunda kendini gösterir ve nadiren de olsa gün içinde yapılan şekerleme sırasında da ortaya çıkabilir. Uyku terörü aynı zamanda uyurgezerliğe de yol açabilir.
Uyku terörünün belirtileri şunlardır:
- Korkutucu bir çığlık veya bağırışla uyanma
- Yatakta oturur vaziyette kendini bulma
- Kalp atışının hızlanması
- Göz bebeklerinin genişlemesi
- Terleme
- Hızlı nefes alıp verme
- Etrafı tekmeleme
- Uykudan uyanamama
- Ertesi sabah olanları hatırlayamama
Uyku terörü eğer ara ara görülüyorsa çok endişe edilecek bir durum değildir. Çocuğunuzun uyku terörü varsa, çocuğun rutin muayeneleri sırasında doktoruna bu durumundan bahsedebilirsiniz.
Uyku Terörünün Nedenleri Nelerdir?
Uyku terörü, genellikle çocukluk döneminde daha sık görülen ve bireyin uykuda korku dolu çığlıklarla uyanmasıyla kendini gösteren bir uyku bozukluğudur. Bu durumun nedenleri arasında genetik yatkınlık, yüksek ateş, uyku düzensizliği, stres, anksiyete, uyku apnesi, yetersiz uyku, ağır egzersiz sonrası yorgunluk, ilaç kullanımı ve bazı nörolojik rahatsızlıklar yer alabilir. Ayrıca çocuklarda beyin gelişimiyle ilgili geçici dengesizlikler de uyku terörünü tetikleyebilir.
Uyku terörü nedenleri şunlardır:
- Genetik yatkınlık (ailede benzer uyku bozukluklarının olması)
- Uyku apnesi veya solunum problemleri
- Yetersiz ya da kalitesiz uyku
- Günlük yaşamda aşırı stres ve anksiyete
- Yüksek ateş (özellikle çocuklarda)
- Beyin gelişimiyle ilgili geçici nörolojik dengesizlikler
- Travmatik olaylar veya duygusal sıkıntılar
- Uykudan aniden uyanmaya neden olan dış uyaranlar
- Ağır egzersiz sonrası fiziksel yorgunluk
- Bazı ilaçların yan etkileri
- Epilepsi gibi nörolojik hastalıklar
Solunum Sorunları
Gece terörü de dahil olmak üzere birçok rahatsız edici uyku bozukluğuna sahip olan kişilerin uyurken nefes alma sorunları yaşama olasılığının daha yüksek olarak gözlemlenmektedir. Uykusunda solunum sıkıntısı çeken kişilerin, nefes almak için extra çaba harcamaları da gece (uyku) terörünü tetikleyebilir.
Psikolojik Sorunlar
Gece terörü yaşayan bazı yetişkinlerde tetikleyici unsurların, depresyon, anksiyete veya bipolar bozukluk gibi sağlık sorunlarına bağlı geliştiği de düşünülmektedir.
Diğer Faktörler
- Seyahat durumunda uyku bozuklukları
- Huzursuz bacak sendromu
- Uyku sorunları
- Ameliyat esnasında alınan anesteziler
- Yorgunluk
- Uyarıcılar veya antidepresanlar
- Ateşli hastalıklar
- Alkol kullanımı
- Madde kullanımı
- Gece terörleri ayrıca travmaya bağlı veya uzun süreli stres bozuklukları
- Uyku apnesiyle de ilişkilendirilmektedir.
Uyku Terörü Nasıl Teşhis Edilir?
Yetişkinlerde gece terörünün teşhis edilmesi oldukça zordur çünkü düzenli olarak tekrar etmezler. Teşhis edilememesinin en önemli sebeplerinden biri de genellikle kişiler uyku esnasında uyku terörüne maruz kaldığını hatırlamaz. Bu da hastalığın teşhis edilmesini zorlaştırmaktadır.
Ancak kişiler düzenli uyku saatlerine rağmen gece sık sık uyanıyorsa ve yorgun olarak kalkıyorsa mutlaka en kısa süre içinde bir doktora başvurmalıdır.
Uyku terörü veya diğer uyku sorunlarını ortadan kaldırmak için kısa bir süre uyku günlüğü tutulması faydalı olabilir. Doktorunuz olası diğer nedenleri elemek için sizden sağlık geçmişinize dair bazı bilgiler isteyebilir. Madde kullanımı, stresli ortamlarda bulunup, bulunmadığınız, psikolojik sorunlar veya solunum sorunlarınız olup olmadığına dair bazı bilgiler isteyebilir.
Gece terörü veya diğer bir adıyla uyku terörünün teşhis edilebilmesi için diğer uyku bozukluklarına bağlı hastalar da dahil olmak üzere tüm olası tıbbi nedenlerin elenmesi gerekir. Eğer tüm belirtiler uyku kalitenizi etkiliyorsa doktor tarafından bir uyku uzmanına yönlendirilebilirsiniz.
Yine tüm bunların dışında doktorunuz tarafından fiziki muayene yapıldıktan sonra uyku bozuklukları tedavi merkezinde bir gece yatmanızı önerebilir. Uyku laboratuvarında vücudunuza yerleştirilen sensörler, beyin dalgalarını, kanınızdaki oksijen seviyesini, kalp atış hızınızı, nefesinizi, uyurken göz ve bacak hareketlerini kaydeder ve izler.
Uyku terörü bazen yaralanma potansiyeline yol açabilir. Bu sebeple uyku terörü tedavisi genellikle güvenliği kontrol altına alma amacıyla ve tetikleyici durumları ortadan kaldırmaya odaklanır.
Uyku Terörü Nasıl Tedavi Edilir?
Gece terörlerinin tedavisi yoktur, ancak çocukluk çağında başlayan uyku terörü hastalığı büyüdükçe durma eğilimi gösterir. Fakat ileri yaşlarda olan uyku terörü için kesin olarak bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır.
Yine de uyku terörüne karşı bazı önlemler alınması travmalara karşı koruyucu olacaktır. Çocuk odalarının güvenli hale getirilmesi, uyku kalitesini etkileyebilecek elektronik eşyaların odadan çıkarılması gibi.
Uyku terörü yaşayan çocukların yeterince dinlendiğinden ve uykusunu aldığından emin olunması gereklidir. Özellikle uyku saati düzenine uyulması aynı saatte yatıp yanı saatte kalmasına dikkat edilmesi gerekir.
Uyku Terörü Nasıl Geçer?
Gece terörünün önlenmesinde uyku düzeninin sağlanması, stresin azaltılması, uyaranların kontrol edilmesi gibi yöntemler etkili olabilir. Ayrıca altta yatan sağlık sorunlarının değerlendirilmesi de önemlidir.
Gece terörünü önlemek için şu adımlar takip edilebilir:
- Düzenli bir uyku rutini oluşturun ve her gün aynı saatte uyumasını sağlayın.
- Uyku ortamını sessiz, karanlık ve rahat hale getirin.
- Yatmadan önce ekran kullanımı (telefon, tablet, TV) gibi uyaranları sınırlayın.
- Günlük stres ve kaygıyı azaltmaya yönelik sakinleştirici aktiviteler ekleyin (örneğin kitap okuma, ılık duş).
- Çocuğun çok yorgun ya da uykusuz kalmasını önleyin.
- Gerekirse kısa gündüz uykuları ile genel uyku ihtiyacını dengeleyin.
- Uyku öncesi aşırı yemek yemekten veya kafein içeren içeceklerden kaçının.
- Atakların sıklığına göre gece uyandırma (planlı uyanma) yöntemini doktor önerisiyle deneyin.
- Ailede benzer durumlar varsa genetik faktörleri dikkate alarak uzman görüşü alın.
- Uyku apnesi veya başka tıbbi sorunlardan şüpheleniliyorsa bir hekime başvurun.
Eğer çocuğunuz çok fazla gece terörüne maruz kalıyorsa, uykuya daldıktan kaç dakika sonra başladığını, ne kadar sürdüğünü ve hangi aralıklarla meydana geldiğinin not alınması gereklidir.
Altta yatan herhangi bir durumu tedavi etmekte uyku terörüne maruz kalınmasını büyük ölçüde azaltır. Uyku terörü altta yatan tıbbi durum, ruhsal sağlık durumu, uyku apnesi gibi başka bir uyku bozukluğu ile ilişkiliyse, tedaviye altta yatan sorunu ortadan kaldırmakla başlanmalıdır.
Stres veya anksiyete gibi hastalıklar uyku terörünü tetikliyorsa eğer doktorunuz bir terapist veya danışmanla görüşmenizi önerebilir. Bilişsel davranışçı terapisi, hipnoz, biofeedback veya gevşeme terapisi yardımcı olabilir.
Gece korkularınız aynı zamanlarda ortaya çıkıyorsa eğer, uyku terörü tipik olarak gerçekleşmeden yaklaşık 15 dakika önce kendinizi uyandırmayı deneyebilirsiniz. Tekrar uyumadan önce birkaç dakika uyanık kalmakta uyku teröründe sıkça kullanılan yöntemlerden biridir.
Gece belirli aralıklarla alarm kurabilir veya size uyandırması için eşinizden veya bir aile üyesinden sizi belirli saatlerde uyandırmasını isteyerek yapabilirsiniz.
Gece terörü için ilaç özellikle çocuk hastaları tedavi etmek için nadiren kullanılır. İlaç tedavisi her hastaya uygulanmamakla birlikte hekim tarafından yapılan testler sonucunda reçeteli olarak verilebilir.
Gece terörü kısa aralıklarla meydana gelse de, uyku esnasında ağlamanıza veya uykunuzdan aniden kalkmanıza neden olabilir. Uyku terörü çocuklarda daha yaygın olarak görülse de, yetişkinleri de etkileyebilir. Uyku terörünün nedenleri kesin olarak bilinmemekle birlikte, bazı faktörlerin veya psikolojik hastalıkların bu konuda etkin bir rol oynadığı tahmin edilmektedir.
Uyku terörüne maruz kaldığınızı düşünüyorsanız uyku aralıklarınızı, hangi sıklıkla gerçekleştiğini ve ne kadar süredir devam ettiğini not etmeniz oldukça önemlidir. Uyku terörü tedavisi henüz net olarak bulunan bir hastalık olmasa da, altta yatan sebeplerin tedavi edilmesi kişinin yaşam kalitesini yükseltecektir.
Uyku Terörü Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Bebeklerde Gece Terörü Nedir?
Gece terörü, genellikle 1 ila 4 yaş arası çocuklarda görülen, uyku sırasında aniden korku ve panik içinde uyanma durumudur. Bebeklerde nadir görülse de 18 aydan sonra başlayabilir.
Bebeklerde Gece Terörü Neden Olur?
Bebeklerde gece terörü genellikle uyku düzenindeki bozulmalar, yüksek ateş, stres, yorgunluk veya genetik yatkınlık nedeniyle ortaya çıkar. Uykunun derin evresinde gerçekleşir.
Gece Terörü Geçiren Bebeğe Ne Yapılmalı?
Gece terörü sırasında bebeği uyandırmaya çalışmak yerine, sakin bir şekilde yanında olmak ve güven vermek yeterlidir. Çoğu zaman çocuk sabah bu durumu hatırlamaz.
Gece Terörü ve Kabus Arasındaki Fark Nedir?
Kabuslar REM uykusunda olur ve çocuklar genelde uyanır, olayı hatırlar. Gece terörü ise derin uykuda olur, çocuk uyanmaz ya da bilinci açık değildir, genellikle hatırlamaz.
Gece Terörü Bebeklerde Tedavi Edilmeli mi?
Çoğu durumda gece terörü tedavi gerektirmez. Ancak sık tekrarlıyorsa, çocuğun uyku düzeni gözden geçirilmeli ve gerekirse bir çocuk nörolojisi veya psikiyatristine danışılmalıdır.
2 Yaşındaki Bebeklerde Gece Terörü Normal midir?
Evet, 2 yaşındaki bebeklerde gece terörü görülebilir. Bu yaşta beyin gelişimi hızla devam ettiğinden uyku döngülerindeki değişimler gece terörüne yol açabilir.
2 Yaşındaki Bebeklerde Gece Terörü Ne Kadar Sürer?
Genellikle birkaç dakika ile 30 dakika arasında sürebilir. Çocuk sakinleştikten sonra yeniden uykuya dalar ve sabah yaşananları hatırlamaz.
2 Yaş Bebekte Gece Terörü Nasıl Anlaşılır?
Ani çığlıkla uyanma, korku ifadesi, terleme ve gözleri açık olsa bile çevresine tepkisizlik gece terörünün belirtilerindendir.
3 Yaşındaki Çocuklarda Gece Terörü Sık Görülür mü?
Evet, gece terörü 3 yaşındaki çocuklarda yaygındır. Genellikle 3-7 yaş arasında daha sık görülür ve çoğu çocukta zamanla kendiliğinden geçer.
