Zona Hastalığı (Gece Yanığı) Nedir? Zona Belirtileri Nelerdir?

Zona Hastalığı Nedir?

Zona hastalığı, gece yanığı olarak bilinen, kabarcık görünümlü, ağrılı, kırmızı deri döküntülerine neden olan, suçiçeği hastalığının sebebi varicella-zoster virüsünün aktifleşmesiyle gelişen viral bir enfeksiyondur. Zona hastalığında sinirlerde şiddetli ağrı ve ciltte kabarcıklı döküntüler meydana gelir. Tıbbi adıyla herpes zoster olarak da bilinen zona hastalığının temel sebebi varicella-zoster virüsüdür ve daha önce suçiçeği geçirmiş bireylerde bu virüs, uyku halinde kaldıktan sonra yeniden aktifleşerek ortaya çıkar.

Zona hastalığının belirtileri özellikle geceleri ağrılı ve yanıcı bir hisle başlar; ardından sinir boyunca yayılan kızarık deri döküntüleri ve su dolu kabarcıklar görülür. Bu nedenle gece yanığı ismi verilmiştir.

Zona hastalığı genellikle bağışıklık sistemi zayıflamış olan kişilerde veya ileri yaşlarda görülür. Stres, bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar, kanser tedavileri ya da aşırı yorgunluk, virüsün aktifleşmesini tetikleyebilir. Zona, yaygın bir hastalık olarak kabul edilir ve yaşam boyunca her dört kişiden birinde ortaya çıkabilir.

Tedavi edilmediğinde zona, uzun süreli sinir ağrılarına (postherpetik nevralji) neden olabilir. Ayrıca göz çevresinde çıkan zona ciddi görme sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle hastalık belirtilerinin erken fark edilip tedaviye başlanması önemlidir.

Zona Neden Olur?

Zona hastalığı kimlerde görülür?

Zona hastalığı özellikle 50 yaş üstü yetişkinlerde sık görülen bir hastalıktır. En çok 50 yaş üzeri bireylerde, bağışıklık sistemi zayıf olanlarda, HIV/AIDS veya kanser gibi hastalıkları olanlarda, kemoterapi görenlerde ve yoğun stres altındaki kişilerde görülür.

Yaş ilerledikçe zona riski artar; 85 yaş üstü bireylerin yarısı zona geçirebilir. Ayrıca, her üç kişiden biri yaşamı boyunca en az bir kez zona geçirme riski taşır.

Zona hastalığının daha sık görüldüğü gruplar şunlardır:

• 50 yaş ve üzerindeki bireyler
• Bağışıklık sistemi zayıflamış olanlar
• Daha önce su çiçeği geçirmiş olanlar
• Yoğun stres altında yaşayanlar
• 85 yaş ve üzeri kişiler
• Shingrix aşısı yaptırmamış bireyler

Zona hastalığı nadiren, genç ve sağlıklı yetişkinlerde de görülebilir ancak bu daha az yaygındır. Hastalığı bir kez geçirmiş olanların %10 kadarında tekrar edebilir

Zona Belirtileri Nelerdir?

Zona belirtileri arasında derin, yanıcı veya zonklayıcı bir sinir ağrısı, döküntü olan bölgede kaşıntı veya karıncalanma, kırmızımsı veya renk değişikliği olan cilt bölgeleri, ateş, titreme, baş ağrısı, döküntülerin su toplaması, halsizlik ve mide rahatsızlığı yer alır. Kabarcıklar zamanla patlayıp kabuklaşarak iyileşir.

Zona belirtileri şunlardır:

• Ciltte yanma, batma veya kaşıntı hissi
• Tek taraflı, belirli bir bölgede oluşan ağrılı döküntüler
• Döküntülerin üzerinde sıvı dolu kabarcıklar
• Kabarcıkların patlaması ve kabuk bağlaması
• Deride hassasiyet ve ağrı
• Halsizlik ve yorgunluk
• Ateş ve titreme
• Baş ağrısı
• Işığa karşı hassasiyet
• Lenf bezlerinde şişme

Zona hastalığı geçirenlerin yorumları, genellikle ileri yaşta veya bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde hastalığın daha ağır seyrettiğini gösterir.

Zona Bulaşıcı mıdır?

Zona, bulaşıcı bir hastalık değildir ancak zonalı bir kişiden, zonaya sebep olan varicella-zoster virüsünün sıvısı vücuda temas ederse suçiçeği hastalığı kapma riskiniz söz konusudur. Bu yüzden dikkatli olmak gerekir. Nadir de olsa soluma yoluyla da hastalık riski doğabilir.

Zona Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Zona hastalığının tanısı, genellikle hastanın belirtilerinin değerlendirilmesi ve fiziksel muayene ile konur. Doktor, vücudun tek tarafında görülen şerit şeklindeki döküntüleri, su dolu kabarcıkları ve eşlik eden ağrı, yanma ya da hassasiyeti göz önünde bulundurarak teşhis koyar. Tanıyı doğrulamak için nadir durumlarda laboratuvar testleri yapılabilir.

Döküntülerin atipik olduğu veya diğer cilt hastalıklarıyla karıştığı durumlarda, kabarcıklardan alınan sıvı örneğinde Varicella-Zoster virüsünün tespitine yönelik PCR testi veya kültür testleri uygulanabilir. Ayrıca bağışıklığı baskılanmış bireylerde hastalık belirtileri farklı seyredebilir, bu nedenle doğru tanı için detaylı değerlendirme önemlidir. Erken tanı, antiviral ilaçların hızlı bir şekilde başlanmasını sağlayarak hastalığın süresini ve olası riskleri azaltır.

Zona tanısı için uygulanan testler şunlardır:

• Fiziksel muayene: Ciltteki döküntü ve ağrı incelenir.
• Hasta öyküsü: Suçiçeği geçirmiş olmak tanıya yardımcıdır.
• Tzanck testi: Döküntüden alınan sıvı mikroskopta incelenir.
• PCR testi: Virüsün DNA’sı tespit edilir, en güvenilir testtir.
• Viral kültür: Döküntü örneği laboratuvarda incelenir.
• Kan testleri: Virüse karşı oluşan antikorlar araştırılır.
• Biyopsi: Nadir durumlarda doku örneği analiz edilir.

Zona Hastalığının Tedavisi

Zona hastalığının, hastalığı tamamen yok eden bir tedavisi yoktur. Amaç, virüsün yayılmasını durdurmak amacıyla antiviral tedaviler uygulamaktır. Ağrıyı hafifletmek için doktor kontrolünde ağrı kesici ilaçlar kullanılır. Ciltteki kaşıntı ve hassasiyeti azaltmak için ise yatıştırıcı ve kaşıntı giderici kremler tercih edilir.

Zoha hastalığının tedavisinde sıklıkla ilaç tedavisi, fizik tedavi yöntemleri, egzersiz programları ve yaşam tarzı değişiklikleri uygulanır. Ayrıca ağrıyı azaltmak için sıcak-soğuk uygulamaları, masaj terapisi, akupunktur ve gevşeme teknikleri gibi alternatif yöntemler de kullanılabilir. Hastalığın ilerlemiş durumlarında ise cerrahi müdahale veya minimal invaziv girişim yöntemlerine başvurulabilir.

Zona tedavisi şunları içerir:

• İlaç tedavisi
• Fizik tedavi yöntemleri
• Düzenli egzersiz programları
• Sıcak ve soğuk kompres uygulamaları
• Stres azaltıcı gevşeme teknikleri
• Yaşam tarzında sağlıklı değişiklikler
• Cerrahi veya minimal invaziv girişim yöntemler

Zona hastalığı tedavisi için hangi krem ve ilaçlar kullanılır?

Zona hastalığında antiviral tedaviler uygulanarak virüsün yayılması durdurulur. Ağrıyı hafifletmek için doktor kontrolünde ağrı kesici yöntemler kullanılır. Ciltteki kaşıntıyı ve hassasiyeti azaltmak için kaşıntı giderici ve yatıştırıcı kremler uygulanır.

Zona tedavisi için kullanılan yöntemler şunlardır:

• Kaşıntıyı giderici kremler: Ciltteki kaşıntıyı ve tahrişi azaltmak için yatıştırıcı etkisi olan kremler kullanılır.
  
• Ciltteki hassasiyeti azaltan kremler: Cilt yüzeyindeki yanma hissini hafifletmek için lokal anestezik etkili kremler tercih edilir.
• Ağrı kesici yöntemler: Ağrıyı kontrol altına almak için doktor tarafından uygun görülen ağrı kesici yöntemler kullanılır.

Zona Hastalığı Nasıl Geçer?

Reçeteli antiviral ilaçlar, zona hastalığında meydana gelen semptomları hafifletmeye yardımcıdır. Ağrıya karşı ağrı kesiciler, kaşıntı giderici kremler, soğuk kompres uygulaması, ılık suyla duş almak, bol sıvı tüketimi ve özellikle bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi de işe yarar.

Zona hastalığına iyi gelen yöntemler şunlardır:

• Antiviral ilaçların kullanımı
• Ağrı kesici ilaçların kullanımı
• Kaşıntıyı giderici kremler
• Soğuk kompres uygulanması
• Ilık suyla duş alınması
• Bol ve pamuklu giysiler giyilmesi
• Bol sıvı tüketimi
• Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi
• Stresten kaçınılması
• Doktor kontrolünün sağlanması

Zona Hastalığına Ne İyi Gelir?

Zonaya karşı yanma ve kaşıntı olan bölgeye soğuk kompres uygulamak, yulaf ezmesi banyosu yapmak, ılık duş almak, kaşıntıyı ve yanmayı yatıştıracak krem-losyonlar sürmek, stresi azaltmak için papatya çayı içmek ve bağışıklığı güçlendirmek için sebze-meyve ağırlıklı beslenmek zona hastalığına iyi gelebilir.

Zona hastalığını geçirmek için şu yöntemler denenebilir:

• Soğuk kompres uygulamak ciltteki yanmayı ve kaşıntıyı hafifletir.
• Yulaf ezmesi banyosu tahriş olmuş cildi yatıştırır.
• Aloe vera jeli cilde serinlik verir ve iyileşmeyi destekler.
• Hindistancevizi yağı cildi nemlendirir ve tahrişi azaltır.
• Melisa (limon otu) çayı anti-viral özellik gösterir ve bağışıklığı destekler.
• Papatya çayı sakinleştirici etki sağlar ve stresi azaltır.
• Bal, doğal antibakteriyel etkisiyle cilt sağlığını korur.
• Sarı kantaron yağı sinir uçlarını yatıştırmaya yardımcı olabilir.
• Bağışıklık sistemini destekleyen sebze-meyve ağırlıklı beslenme önerilir.

Zona Nasıl Önlenir?

Zona hastalığını önlemenin en etkili yolu zona aşısı yaptırmaktır. Özellikle 50 yaş üzerindeki bireyler için önerilen aşılar, hastalığın ortaya çıkmasını ve sonrasında gelişebilecek sinir ağrılarını büyük ölçüde engeller. Bağışıklık sistemini güçlü tutmak, stres yönetimi yapmak, sağlıklı ve dengeli beslenmek, yeterli uyumak, kronik hastalıkları kontrol altında tutmak da zona riskini azaltabilir.

Zona hastalığını önlemek için şu önlemleri alabilirsiniz:

• 50 yaş ve üzerindeyseniz zona aşısı yaptırın.
• Bağışıklık sisteminizi güçlü tutmaya çalışın.
• Dengeli ve vitamin açısından zengin beslenin.
• Yeterli ve kaliteli uyku alın.
• Stres düzeyinizi azaltacak yöntemler geliştirin.
• Kronik hastalıklarınızı düzenli takip ettirin.
• Enfeksiyonlardan korunmak için hijyen kurallarına uyun.

Zona Aşısı

Zona aşısı, zona hastalığını önlemeye yardımcı olan etkili bir koruma yöntemidir. Su çiçeği virüsünün yeniden aktif hale gelmesini engelleyerek hastalığın ortaya çıkmasını önlemeyi amaçlar. Özellikle 50 yaş üstü bireylere önerilen bu aşı, bağışıklık sistemini güçlendirir ve zonanın neden olduğu ciddi ağrı ve sorunları önler. Aşı, genellikle tek doz olarak uygulanır ve uzun süreli bir koruma sağlar.

Zona aşısının faydaları arasında şunlar yer alır:

• Zona hastalığının önlenmesi
  
• Zonanın şiddetli ağrıya yol açtığı postherpetik nevralji riskinin azaltılması
• Bağışıklık sisteminin desteklenmesi yer alır
• Aşının etkisi yaşla birlikte azalabileceği için, doktor tavsiyesiyle ek doz uygulanabilir

Zona aşısı kimlere uygulanmaz?

Her birey zona aşısı için uygun olmayabilir. Özellikle aşağıdaki durumlarda aşının uygulanmaması gerekir:

• Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler
  
• Hamile kadınlar
• Aşının içeriğindeki maddelere alerjisi olanlar
• Ateşli hastalık geçirenler
• Organ nakli veya kemik iliği nakli olan kişiler
  

Bu gruplar, aşının yan etkilerine karşı daha hassas olabileceği için mutlaka bir doktorun yönlendirmesiyle hareket etmelidir.

Zona aşısının yan etkileri nelerdir?

Her aşıda olduğu gibi, zona aşısı da hafif yan etkilere neden olabilir. Genellikle bu yan etkiler kısa sürelidir ve ciddi bir sağlık sorunu yaratmaz. En yaygın yan etkiler şunlardır:

• Aşının yapıldığı bölgede kızarıklık ve şişlik: Enjeksiyon yerinde hafif bir şişlik ve kızarıklık olabilir. Bu etki genellikle birkaç gün içinde geçer.
  
• Hafif ateş: Aşı sonrası hafif ateş görülebilir, ancak bu durum genellikle kısa sürelidir.
• Baş ağrısı ve yorgunluk: Aşı sonrası bazı kişilerde baş ağrısı veya hafif yorgunluk hissi oluşabilir.

Bu yan etkiler çoğunlukla birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Ancak, ciddi bir reaksiyon yaşanması durumunda mutlaka bir doktora başvurulmalıdır.

Zona Hastalığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Zona(gece yanığı) nasıl bir hastalıktır?

Zona, su çiçeği virüsünün (varicella-zoster) yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkan ağrılı ve kabarcıklı bir deri hastalığıdır. Genellikle vücudun bir tarafında, sinir hattı boyunca kızarıklık ve döküntülerle seyreder. Bu döküntüler kırmızımsı renkte olur ve zamanla kabuklaşarak iyileşir.

Zona hastalığına ne yol açar?

Zona, suçiçeği geçiren kişilerde virüsün sinir dokularında uykuda kalıp tekrar aktive olmasıyla oluşur. Bağışıklık sisteminin zayıflaması bu aktivasyonu tetikleyebilir. Ayrıca stres, yaşlılık, kanser tedavileri de hastalığı tetikleyen faktörler arasındadır.

Zona neden çıkar?

Zona, genellikle bağışıklığın düşmesiyle virüsün sinir köklerinden çıkarak ciltte reaksiyon oluşturması sonucu meydana gelir. Özellikle 50 yaş üzeri bireylerde ve bağışıklık sistemi zayıf olanlarda daha sık görülür.

Zona hastalığı nasıl anlaşılır?

Zona hastalığının en yaygın belirtisi ağrılı, kabarık veya kırmızı kabarcıklı döküntüdür. Bel bölgesine yakın bir yerde veya yüz, boyun, göğüs, karın veya sırtın bir tarafında görülebilir. Bazen vücudun diğer bölgelerinde de ortaya çıkabilir.

Zona nasıl geçer?

Zona genellikle antiviral ilaçlarla ve ağrı kesici tedavilerle kontrol altına alınabilir. Tedaviye erken başlanması hastalığın süresini ve şiddetini azaltır.

Geçmeyen zona ağrısına ne iyi gelir?

Geçmeyen zona ağrısı (postherpetik nevralji) için sinir blokajı, antidepresan ilaçlar veya topikal anestezik kremler kullanılabilir. Multidisipliner ağrı tedavisi bu süreçte etkili olabilir.

Zona kaç günde geçer?

Zona hastalığı, hastalığın seyrine ve hastanın genel durumuna bağlı olarak iyileşme süresi olarak değişkenlik gösterebilir ancak genellikle 2–4 hafta içinde iyileşir. Ancak sinir ağrısı bazı kişilerde aylarca sürebilir.

Zona hastalığı hangi yaş grubunda daha sık görülür?

Zona hastalığı genellikle 50 yaş üstü bireylerde daha sık görülür. Yaş ilerledikçe bağışıklık sistemi zayıflar ve su çiçeği virüsünün yeniden aktif hale gelme riski artar. Özellikle yaşlılarda ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde zona vakaları daha yaygındır.

Stres zonaya yol açar mı?

Stres zona hastalığını tetikleyebilir. Fiziksel veya duygusal stres, bağışıklık sistemini zayıflatarak su çiçeği virüsünün aktifleşmesine neden olabilir. Bu nedenle stres yönetimi, zonadan korunmada önemli bir faktördür.

Zona vücudun hangi bölgelerinde ortaya çıkar?

Zona genellikle vücudun tek bir tarafında, özellikle gövde, sırt veya yüz gibi bölgelerde ortaya çıkar. Döküntüler sıklıkla sinirlerin geçtiği alanlarda görülür ve belirgin bir yanma veya kaşıntı hissiyle başlar. Bazen göz çevresinde de zona döküntüleri meydana gelebilir.

Zona kalıcı iz bırakır mı?

Bazı vakalarda, özellikle ciltte şiddetli döküntüler olan kişilerde, zona iyileştikten sonra ciltte kalıcı izler kalabilir. Özellikle döküntülerin yoğun olduğu bölgelerde cilt hasarı oluşabilir.

Zona geçiren bir kişi aynı anda suçiçeği bulaştırabilir mi?

Zona geçiren bir kişi, suçiçeği geçirmemiş birine virüsü bulaştırabilir. Virüs doğrudan zona döküntüsünden bulaşır ve su çiçeği olarak kendini gösterir. Ancak zona bulaşıcı değildir; sadece virüs su çiçeğine neden olur.

Zona bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha ağır mı seyreder?

Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde zona hastalığı daha ağır seyredebilir. Bu kişilerde virüsün yayılması ve başka sağlık sorunlarının ortaya çıkma riski daha yüksektir. Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya tedaviler zona riskini artırabilir.

Zona hastalığı tekrar eder mi?

Nadir de olsa zona hastalığı tekrar edebilir. Virüs, bir kez aktif hale geldikten sonra vücutta tekrar harekete geçebilir. Özellikle bağışıklık sistemi zayıflamış bireylerde bu risk daha yüksektir.

Zona ile sinir hasarı oluşabilir mi?

Evet, zona hastalığı sinir hasarına neden olabilir. Döküntülerin görüldüğü bölgelerde sinirlerde uzun süreli ağrıya yol açabilir. Bu durum postherpetik nevralji olarak bilinir ve bazı vakalarda kalıcı sinir hasarına neden olabilir.

Zona döküntüleri kaşındığında ne olur?

Zona döküntülerini kaşımak, enfeksiyon riskini artırabilir ve iyileşme sürecini uzatabilir. Ayrıca, kaşıma ciltte iz bırakma riskini de artırır. Bu nedenle kaşımadan kaçınılmalı ve döküntüler hijyenik tutulmalıdır.

Zona aşısı kimlere yapılır?

Zona aşısı genellikle 50 yaş ve üzeri yetişkinlere, özellikle bağışıklık sistemi zayıf olanlara önerilir. Hastalığı önleme ve şiddetini azaltma açısından oldukça etkilidir.

Zona geçiren tekrar geçirir mi?

Zona hastalığını bir kez geçirmek bağışıklık kazandırmaz; hastalık yıllar sonra tekrar edebilir. Özellikle stres, yorgunluk veya bağışıklık düşüklüğü durumlarında nüks riski artar.

Zona tehlikeli midir?

Zona genellikle hafif atlatılsa da, sinir ucu iltihabına bağlı olarak şiddetli ve kalıcı ağrılar bırakabilir. Göz çevresinde görüldüğünde görme kaybı gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Zona tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmediğinde zona, postherpetik nevralji adı verilen uzun süreli ağrılı bir durum geliştirebilir. Ayrıca enfeksiyonun yayılması ve bağışıklık sistemi zayıf bireylerde komplikasyon riski artar.

Zona için evde yapılabilecek şeyler var mı?

Zona ağrısını hafifletmek için soğuk kompresler, gevşeme teknikleri ve kaşıntıyı azaltan losyonlar evde uygulanabilir. Ancak mutlaka doktor tedavisiyle birlikte destekleyici olarak kullanılmalıdır.