Adenom Nedir? Çeşitleri, Belirtileri ve Tedavisi

Adenom Nedir?

Adenom, organların üzerini kaplayan ya da salgı bezlerini oluşturan epitel dokudan gelişen iyi huylu tümörlerdir. Adenomlar bez benzeri bir yapıya sahiptir ve yavaş büyümelerine rağmen bulundukları organın işlevini bozabilir ya da boyutları nedeniyle bası belirtileri gösterebilir

Adenomlar, epitel doku denilen hücre katmanının kontrolsüz şekilde bölünmeye devam etmesi sonucu oluşur. Çoğu zaman zararsızdırlar, ancak bazı türleri zamanla kötü huylu hale gelme (kanserleşme) potansiyeli taşıyabilir. Bu risk nedeniyle, saptanan adenomların düzenli olarak takip edilmesi veya tamamen çıkarılması önerilir.

Adenom Türleri Nelerdir?

Adenomlar, geliştikleri organa ve hücre yapısına göre farklı türlerde ortaya çıkabilir. Her bir türün kendine özgü potansiyel riskleri ve klinik etkileri olabilir.

Adenomlar, genellikle geliştiği organa göre isimlendirilirler:

• Hipofiz Adenomu: Beyinde yer alan hipofiz bezinde gelişir.
• Paratiroid Adenomu: Tiroid bezinin arkasındaki paratiroid bezlerinde oluşur.
• Sürrenal Adenom: Böbrek üstü bezlerinde (sürrenal bez) görülür.
• Kolon Adenomu: Kalın bağırsağın iç yüzeyinde, polip şeklinde büyüyen adenomlardır.

Tübüler Adenom

Tübüler adenomlar, kalın bağırsakta (kolon) gelişen adenomatöz poliplerin en yaygın türüdür. Bu lezyonlar, yuvarlak yada oval şekilli, tüp benzeri bez yapılarından oluşur ve genellikle 1 cm’den küçük, saplı polipler şeklindedir.

Tübüler adenomlar, kalın bağırsak poliplerinin çoğunluğunu oluşturur ancak kansere dönüşme riskleri diğer polip türlerine göre daha düşüktür. Ancak, bu oluşumların erken teşhisi için düzenli takip hayati önem taşır.

Hipofiz Adenomu

Hipofiz adenomu, beyinde bulunan hipofiz bezinde gelişen iyi huylu hipofiz tümörü türüdür. Hipofiz, çoğu hormonun üretiminden ve düzenlenmesinden sorumlu küçük bir bezdir. Hipofiz adenomları aşırı hormon salgılayan (fonksiyonel) ve hormon salgılamayan (fonksiyonel olmayan) olarak iki türde bulunur.

Hipofiz adenomları 1 cm'den küçükse mikroadenom, büyükse makroadenom olarak sınıflandırılır. Makroadenomlar, boyutları büyük olduğu için çevrelerindeki görme sinirlerine baskı yaparak görme sorunlarına yol açabilir.

Hipofiz adenomlarının aşırı üretimine neden olabileceği hormonlar şunlardır:

• Prolaktin
• Büyüme hormonu
• ACTH
• TSH

Paratiroid Adenom

Paratiroid bezleri, tiroid bezinin arkasında bulunan ve kalsiyum metabolizmasını düzenleyen parathormonunu (PTH) salgılayan dört küçük bezdir. Paratiroid adenomu, bu bezlerde gelişen iyi huylu bir tümördür ve genellikle tek bir bezde görülür.

Paratiroidi adenomlar, kontrolsüz bir şekilde aşırı miktarda parathormon salgılayarak primer hiperparatiroidi adı verilen duruma yol açar ve kandaki kalsiyum seviyesi yükselir. Bunun sonucunda kemik erimesi, böbrek taşı, kas zayıflığı, sindirim problemleri ve kalp ritim bozuklukları gibi birçok durum ortaya çıkabilir.

Pleomorfik Adenom

Pleomorfik adenom, tükürük bezlerinde ortaya çıkan iyi huylu bir tümördür. Tümörün yapısı hem epitel hücreleri hem de bağ dokularını içerdiği için "karma tümör" olarak da adlandırılabilir.

Pleomorfik adenomlar genellikle ağrısız, yavaş büyüyen şişlikler olarak ortaya çıkar. İyi huylu olmalarına rağmen nadiren de olsa yıllar içinde kötü huylu bir tümöre dönüşme potansiyeli taşıdıkları için genellikle cerrahi olarak çıkarılması önerilir.

Sürrenal Adenom​ (Böbrek Üstü Bezi Adenomu)

Sürrenal bezler stres, metabolizma ve kan basıncını düzenleyen hormonları üreten ve böbreklerin üzerinde yer alan bezlerdir. Sürrenal adenomlar, böbrek üstü bezlerde genellikle tesadüfen fark edilen iyi huylu kitlelerdir. Birçok sürrenal adenom hormon salgılamaz ve belirti vermez.

Ancak bazı adenomlar aşırı hormon salgılayarak çeşitli hastalıklara yol açabilir:

• Kortizol fazlalığı: Cushing sendromuna neden olabilir
• Aldosteron: Kan basıncının yükselmesi ve potasyum düşüklüğü sonucu görülen Conn sendromuna neden olabilir. Aynı zamanda yüksek tansiyona da yol açar.

Tubulovillöz Adenom

Tubulovillöz adenomlar da kalın bağırsakta (kolon) görülen polip türlerindendir. Hem tüp şeklindeki tübüler hem de tüy şeklindeki villöz adı verilen büyüme özelliklerini bir arada gösterirler. Bu karışık yapı, kansere dönüşme riskinin tübüler adenomlara göre daha yüksek olduğunu düşündürmektedir. Tubulovillöz adenomların boyutları genellikle daha büyüktür ve risk seviyeleri nedeniyle daha yakın takip ve dikkatli cerrahi çıkarım gerektirebilir.

Adenom Belirtileri Nelerdir?

Adenom belirtileri, tümörün vücuttaki konumu, boyutu ve hormon salgılama durumuna göre değişiklik gösterebilir. Küçük ve hormon üretmeyen adenomlar genellikle belirti vermez; çoğu zaman başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen saptanır. Ancak bazı adenomlar büyüklüğü veya salgıladığı hormon miktarına bağlı olarak çeşitli belirtilere yol açabilir.

Belirti veren adenomlar genellikle iki ana şekilde sorun yaratır:

• Kitle etkisi: Tümörün çevredeki dokulara ya da sinirlere baskı yapması sonucu gelişir.
• Hormonal etki: Tümörün aşırı hormon salgılaması veya normal hormon üretimini engellemesiyle ortaya çıkar.

Adenom Türlerine Göre Belirtiler

Adenomlar, bulundukları bölgeye ve hormon salgılama özelliklerine göre farklı belirtiler gösterebilirler. Örneğin, hipofiz bezinde oluşan adenomlar hormonal dengesizliklere neden olurken, paratiroid bezinde gelişenler kalsiyum metabolizmasını etkileyerek hiperkalsemiye neden olabilir. Bağırsaklarda görülen kolon adenomları ise sindirim sistemiyle ilişkili belirtiler gösterir.

• Hipofiz Adenomu Belirtileri:
• Baş ağrısı ve görme alanı kusurları (özellikle yan görüşte azalma).
• Aşırı prolaktin salgılanmasına bağlı olarak adet düzensizliği veya süt gelmesi.
• Aşırı büyüme hormonu salgılanmasına bağlı olarak el ve ayaklarda büyüme
• Aşırı ACTH salgılanmasına bağlı olarak kilo artışı, kas zayıflığı ve ciltte mor çizgiler (Cushing hastalığı).

• Paratiroid Adenomu Belirtileri:
• Kanda yüksek kalsiyuma bağlı yorgunluk, halsizlik ve depresyon.
• Böbrek taşları ve kemik erimesi (osteoporoz).
• Kolon Adenomlarının Belirtileri:
• Bağırsak hareketlerinde değişiklik (ishal veya kabızlık).
• Dışkıda kan veya gizli kan kaybına bağlı demir eksikliği anemisi.
• Karın ağrısı veya kramp

Adenom Teşhisi Nasıl Konur?

Adenom tanısı, hastanın şikayetleri, fiziksel muayene bulguları ve çeşitli tıbbi testlerin birleştirilmesiyle konur. Adenomun tipine ve yerine göre farklı tanı yöntemleri kullanılır.

Görüntüleme Yöntemleri

Adenom teşhisinde adenomların boyutunu ve konumunu tespit etmek için çeşitli görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Aynı zamanda tümörlerin yapısını incelemek ve tedavi yöntemini belirlemek için de görüntüleme yöntemlerine başvurulur.

• Manyetik Rezonans (MR) ve Bilgisayarlı Tomografi (BT): Hipofiz, sürrenal veya tükürük bezi gibi iç organlardaki adenomların boyutunu, yerini ve çevre dokularla ilişkisini belirlemek için kullanılır.
• Ultrasonografi: Tiroid veya tükürük bezleri gibi yüzeye yakın organlardaki kitleleri incelemek için sıklıkla kullanılır.
• Kolonoskopi veya Endoskopi: Kolon veya sindirim sisteminin diğer bölgelerindeki adenomatöz poliplerin görülmesi, biyopsi alınması ve çıkarılması için temel tanı yöntemidir.

Kan ve İdrar Testleri

Özellikle hormon salgılayan adenomların şüphesinde, ilgili hormonların kan veya idrar düzeylerini ölçmek önemlidir. Örneğin, paratiroid adenomunda kalsiyum ve PTH seviyeleri incelenir. Bu nedenle kan ve idrar testlerine başvurulur.

Biyopsi

Tümörün iyi huylu (adenom) olup olmadığını ve alt tipini kesin olarak anlamak için kitleden küçük bir doku örneği alınarak patolojik inceleme yapılır. Ancak, birçok durumda, özellikle hipofiz veya sürrenal adenomlarda, tanı çoğunlukla görüntüleme ve hormon testleriyle konulabilir.

Adenom Nasıl Tedavi Edilir?

Adenom tedavisi, tümörün tipi, boyutu, bulunduğu organ, hormon salgılama özelliği ve hastanın genel sağlık durumuna göre kişiye özel olarak planlanır. Bazı adenomlar yalnızca düzenli takip gerektirirken, bazı durumlarda ilaç, cerrahi veya radyasyon tedavisi gerekebilir.

Gözlem ve İzlem (Bekle ve Gör Yöntemi)

Küçük, hormon salgılamayan ve belirti vermeyen adenomlar için tercih edilir. Düzenli aralıklarla görüntüleme testleri (MR, BT veya USG) tekrarlanarak tümörün büyüklüğü ve karakteri izlenir.

İlaç Tedavisi

Bazı hormon salgılayan adenomlar ilaçlarla kontrol altına alınabilir. Bu ilaçlar tümörün küçülmesine ve hormon seviyelerinin normale dönmesine yardımcı olur. Ayrıca, aşırı salgılanan hormonun etkisini azaltan blokör ilaçlar da tedaviye eklenebilir.

Cerrahi Tedavi

Belirti veren veya büyüyerek çevre dokulara bası yapan adenomların cerrahi yöntemle çıkarılması gerekir.

Cerrahi tedavi gerektiren durumlar şunlardır:

• Adenomun büyüyerek çevre dokulara bası yapması,
• Hormon salgılaması nedeniyle vücutta ciddi sorunlara yol açması,
• Kanserleşme riski taşıması veya kötü huylu potansiyel göstermesi (örneğin bazı kolon adenomları).

Radyasyon Tedavisi

Cerrahi ile tamamen çıkarılamayan veya cerrahiye uygun olmayan adenomlar için radyasyon tedavisi uygulanabilir. Özellikle cerrahi sonrası kalan tümör hücrelerini yok etmek veya büyümeyi durdurmak amacıyla radyasyon tedavisine başvurulur. Tedavi kararı, endokrinolog, cerrah ve radyolog gibi farklı uzmanlık alanlarından oluşan bir ekip tarafından ortaklaşa alınmalıdır.

Adenom Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Adenom ne demek?

Adenom, organların ve bezlerin yüzeyini kaplayan epitel dokudan gelişen, genellikle yavaş büyüyen ve iyi huylu olan kanserli olmayan tümörlere verilen isimdir. Bu oluşumlar, bez benzeri yapılar halinde büyür ve vücudun farklı yerlerinde ortaya çıkabilir.

Tübüler adenom nedir?

Tübüler adenom, çoğunlukla kalın bağırsağın iç yüzeyinde polip şeklinde görülen iyi huylu bir tümör çeşididir. Genel olarak küçük boyutludur ve kolorektal kanser riskini belirleyen en yaygın polip türlerinden biridir.

Hipofiz adenomu nedir?

Hipofiz adenomu, beynin tabanında yer alan ve vücudun hormonal dengesini kontrol eden hipofiz bezinde gelişen iyi huylu bir tümördür. Bazıları aşırı hormon salgılayarak sistemik sorunlara yol açabilirken, hormon salgılamayan büyük tümörler bası yaparak görme bozuklukları gibi belirtilere neden olabilir.

Paratiroid adenomu nedir?

Paratiroid adenomu, tiroid bezinin yakınında bulunan paratiroid bezlerinden birinde ortaya çıkan ve iyi huylu olan bir büyümedir. Bu adenom, kanda kalsiyum seviyesinin yükselmesine neden olur. Aşırı kalsiyum seviyeleri kemik erimesi, yorgunluk ve böbrek taşı oluşumuna yol açabilir.

Böbrek üstü bezi adenom nedir?

Böbrek üstü bezi (sürrenal) adenomu, böbreklerin üzerinde yer alan bezlerde tesadüfen saptanan iyi huylu bir kitledir. Çoğu adenom herhangi bir hormon salgılamaz ve belirti vermez. Ancak bazı tipleri aşırı kortizol veya aldosteron gibi hormonları üreterek kan basıncı dengesizliği veya Cushing sendromu gibi durumlara neden olabilir.

Tübüler adenom tedavisi nasıl olur?

Tübüler adenomların tedavisi, genellikle kolonoskopi sırasında polipektomi adı verilen basit bir işlemle tamamen çıkarılmasını içerir. Eğer polip çok büyükse veya kanserleşme riski taşıyan ileri özelliklere sahipse cerrahi işlem düşünülebilir.

Böbrek üstü bezi adenom belirtileri nelerdir?

Hormon salgılamayan küçük böbrek üstü bezi adenomları genellikle hiçbir belirti vermez. Hormon salgılayan tiplerde ise yüksek tansiyon, kas zayıflığı, kilo artışı, vücutta mor çizgiler veya açıklanamayan yorgunluk gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Hipofiz adenomu ameliyatı nasıl olur?

Hipofiz adenomu ameliyatlarının büyük çoğunluğu, endoskopik olarak burun ve sinüs boşlukları yoluyla yapılır; bu yöntem transsfenoidal cerrahi olarak adlandırılır. Deneyimli bir cerrah, bu yolla hipofiz bezine ulaşarak tümörü çevre dokulara zarar vermeden çıkarmayı amaçlar.

Böbrekte adenom nedir?

Böbrekte adenom, böbrek hücrelerinden gelişen ve genellikle iyi huylu küçük bir tümördür. Bu tür kitleler genellikle belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan görüntüleme testlerinde rastlantısal olarak bulunur.

Villöz adenom nedir?

Villöz adenom, özellikle kalın bağırsakta görülen ve yüzeyi parmak benzeri çıkıntılarla kaplı olan adenom ürüdür. Bu tür adenomlar, tübüler adenomlara kıyasla daha büyük olma eğilimindedir ve kanserleşme potansiyelleri daha yüksek kabul edilir.