Ankilozan Spondilit Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Ankilozan Spondilit Nedir?

Ankilozan spondilit (kısaca AS olarak da bilinir), öncelikli olarak omurgayı, özellikle de omurganın leğen kemiğiyle birleştiği sakroiliak eklemleri hedef alan, kronik (uzun süreli) ve ilerleyici bir inflamatuar (iltihaplı) romatizma çeşididir.

Spondiloartrit olarak sınıflandırılan bu hastalıkta, bağışıklık sisteminin anormal çalışması sonucu omurga eklemlerinde, omurlar arasındaki bağlarda ve tendonların kemiklere yapıştığı noktalarda (entezler) iltihaplanma meydana gelir.

Sürekli iltihaplanma süreci, zamanla şiddetli bel ve sırt ağrısına, özellikle sabahları veya uzun süreli hareketsizlik sonrası ortaya çıkan ve hareketle azalan belirgin tutukluğa neden olur.

Hastalık ilerledikçe, iltihaplanma omurların birbirine kaynamasına (ankiloz) yol açabilir, bu da omurganın esnekliğini kaybetmesine, duruş bozukluklarına ve ileri vakalarda "bambu omurga" olarak tanımlanan sertleşmiş bir yapıya dönüşmesine sebep olabilir.

Genellikle genç erişkinlik döneminde (çoğunlukla 45 yaş altı) başlayan ve erkeklerde biraz daha sık görülen AS, sadece omurgayı değil, aynı zamanda kalça, omuz gibi diğer büyük eklemleri, gözleri (üveit atakları), ve nadiren de olsa kalp ve akciğer gibi iç organları etkileyebilir; genetik yatkınlığın (özellikle HLA-B27 geninin varlığı) önemli bir risk faktörü olduğu bilinmektedir.

Ankilozan Spondilit Neden Olur?

Ankilozan spondilit hastalığının kesin nedeni tam olarak aydınlatılamamış olsa da, güncel bilimsel veriler hastalığın ortaya çıkışında genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin karmaşık bir etkileşiminin rol oynadığını güçlü bir şekilde gösterir.

Hastalığın gelişimindeki en belirgin risk faktörü, HLA-B27 olarak bilinen spesifik bir genetik belirtecin varlığıdır. Ankilozan spondilit tanısı alan bireylerin yaklaşık %90'ı bu geni taşır. Ancak, HLA-B27 geni taşıyan herkesin AS geliştirmediği de önemli bir gerçektir.

Bu genin varlığı, hastalığa karşı belirgin bir yatkınlık oluşturmakla birlikte, tek başına hastalığın nedeni değildir. Bu genetik yatkınlığın, vücudun bağışıklık sisteminin kendi dokularına, özellikle de omurga ve sakroiliak eklemlerdeki yapılara karşı anormal bir iltihabi yanıt (otoimmün/otoinflamatuar reaksiyon) vermesine zemin hazırladığı düşünülür.

Bu genetik zemine sahip kişilerde hastalığı neyin tetiklediği konusunda ise kesin bir bilgi olmamakla birlikte, başta Klebsiella gibi bazı bağırsak bakterileri olmak üzere geçirilmiş enfeksiyonların, bağırsak mikrobiyotasındaki değişikliklerin veya fiziksel travma/mekanik stres gibi çevresel faktörlerin, bağışıklık sistemini yanlış uyararak hastalığın başlamasına veya alevlenmesine katkıda bulunabileceği yönünde hipotezler bulunmaktadır.

Dolayısıyla AS, genetik olarak yatkın bireylerde, henüz tam anlaşılamayan çevresel tetikleyicilerle başlayan, kontrolsüz bir bağışıklık sistemi yanıtı ve kronik iltihaplanma süreci olarak kabul edilmektedir.

Ankilozan spondilit nedenleri şunlardır:

• Genetik yatkınlık
• Bağışıklık sistemi anormallikleri
• Çevresel faktörler
• Diğer inflamatuar hastalıklar
• Genetik yatkınlık

Ankilozan spondilitin en önemli nedenlerinden biri genetik yatkınlıktır. Yapılan araştırmalar, bu hastalığa sahip kişilerin büyük bir kısmında HLA-B27 adı verilen özel bir genin bulunduğunu göstermektedir. Bu genin varlığı, bağışıklık sisteminin yanlış bir şekilde kendi vücut dokularına saldırmasına neden olarak iltihaplanma sürecini başlatabilir.

Ancak, HLA-B27 taşıyan herkesin AS geliştirmemesi, tek başına bu genin yeterli olmadığını, başka genetik faktörlerin ve çevresel tetikleyicilerin de devreye girdiğini göstermektedir.

Bağışıklık Sistemi Anormallikleri

Ankilozan spondilit, otoimmün bir hastalık olarak kabul edilmektedir. Otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemi, normalde vücudu enfeksiyonlara ve zararlı organizmalara karşı koruyan bir mekanizma olarak çalışırken, yanlışlıkla vücudun kendi sağlıklı dokularına saldırır.

AS'de bağışıklık sistemi özellikle omurga, sakroiliak eklemler (omurga ile leğen kemiği arasındaki eklemler) ve bazen de gözler ve bağırsaklar gibi bölgeleri hedef alarak kronik iltihaplanmaya neden olur.

Çevresel Faktörler

Çevresel faktörler, AS gelişimini tetikleyebilecek önemli etmenler arasında yer almaktadır. Özellikle bakteriyel enfeksiyonlar, bağışıklık sistemini tetikleyerek ankilozan spondilitin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.

Bazı araştırmalar, Klebsiella pneumoniae gibi belirli bağırsak bakterileri ile HLA-B27 taşıyan bireylerde AS gelişimi arasında bir bağlantı olabileceğini öne sürmektedir. Bu bakteriler, bağırsak mikrobiyotasını etkileyerek bağışıklık sistemini uyarabilir ve anormal bir inflamatuar yanıt başlatabilir.

Diğer İnflamatuar Hastalıklar

Ankilozan spondilit, genellikle başka kronik inflamatuar hastalıklarla birlikte görülebilir. Özellikle inflamatuar bağırsak hastalıkları (IBH) olan Crohn hastalığı ve ülseratif kolit, ankilozan spondilitin gelişiminde rol oynayabilir.

Bu hastalıklar, bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesine neden olarak hem bağırsakta hem de eklem bölgelerinde kronik iltihaplanmaya yol açabilir.

Ankilozan Spondilit İle Ortaya Çıkabilecek Riskli Durumlar

Şiddetli ankilozan spondilit vakalarında, vücudun hasar gören kemik yapılarını iyileştirme girişiminin bir parçası olarak yeni kemik dokusu oluşur. Bu yeni ortaya çıkan kemik dokusu omurlar arasındaki boşluğu kademeli olarak kaplar ve en sonunda omur bölümlerini doğal hareketi engelleyecek şekilde birleştirir.

Bireyin omurgasının bu kısımları sertleşir ve esnekliğini yitirir. Birleşim aynı zamanda bireyin göğüs kafesini sertleştirerek akciğer kapasitesini ve işlevini kısıtlayabilir.

Ankilozan spondilit sonucunda oluşabilecek üveit, ani başlayan ve hızlı gelişen göz ağrısına, kuvvetli ışığa karşı duyarlılığa ve aniden bulanık görmeye neden olabilir. Bu semptomları gösteren bireylerin bir an önce göz doktoruna başvurması gereklidir.

Bazı vakalarda bireylerin kemikleri, ankilozan spondilitin erken evrelerinde incelir. Zayıflamış omurlar parçalanır ve bireyin eğik duruşunu ağırlaştırabilir. Bu parçalanmaya sıkıştırma kırılması adı verilir. Meydana gelen omurga kırıkları, omuriliğe ve omurgadan geçen sinirlere baskı uygulayarak muhtemelen önemli derecede zarar verebilir.

Ankilozan spondilit, insan vücudundaki en büyük atardamar olan aort üzerinde sorunlara yol açabilir. İltihaplı aort, kalpteki aort kapakçığının şeklini bozacak ve işlevini bozacak kadar büyüme eğilimi gösterebilir.

Ankilozan Spondilit Belirtileri

Ankilozan spondilitin erken belirtileri ve semptomları arasında özellikle sabahları ve uzun süreli koltukta oturma gibi hareketsizlik dönemlerinden sonra bel ve kalça civarında hissedilen ağrı ve sertlik hisleridir.

Boyun ağrısı ve yorgunluk da yaygın belirtiler arasındadır. Hastalığın belirti ve semptomları zaman içerisinde düzensiz aralıklarla gerçekleşecek şekilde daha kötüleşebilir, ağırlaşabilir, hafifleyebilir veya bütünüyle durabilir.

Görülen ankilozan spondilit vakalarında, vücutta en çok etkilenen bölgeler arasında omurganın tabanı ile pelvis arasındaki eklem, sırtın alt kısmında yer alan omurlar, tendonların ve bağların özellikle omurgada, ancak bazen topukların arkası boyunca kemiklere bağlandığı yerler, göğüs kemiğini ile kaburgalar arasındaki kıkırdak doku ile kalça ve omuz eklemleri bulunur.

Ankilozan spondilit belirtileri şunlardır:

• Kronik bel ve sırt ağrısı (özellikle sabahları ve uzun süre hareketsiz kalındığında)
• Bel ve boyun bölgesinde sertlik
• Omurga hareketlerinde kısıtlılık
• Sakroiliak eklemlerde ağrı (leğen kemiği ile omurganın birleştiği bölgede)
• Yorgunluk ve halsizlik
• Göğüs kafesinde sertlik ve nefes alırken ağrı
• Göz iltihabı (üveit), kızarıklık, ağrı ve bulanık görme
• Kalp ve damar hastalıkları riski
• Bağırsak hastalıklarıyla ilişkilendirilen mide ve bağırsak sorunları

Ankilozan Spondilit Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar ankilozan spondilit hastalığının teşhisini gerçekleştirmek için öncelikle bir fizik muayene gerçekleştirirler. Doktor, fizik muayene sırasında, bireyin omurgasındaki hareket aralığını test etmek için bireyin farklı yönlere eğilmesini isteyebilir.

Buna ek olarak bireyin pelvisinin belirli kısımlarına bastırarak veya bacaklarını belirli bir konuma getirerek ağrıyı yeniden oluşturmaya çalışabilir. Doktor ayrıca bireyin solunum sırasında göğsünü şişirmekte zorluk çekip çekmediğini görmek için bireyden derin bir nefes almasını isteyebilir.

Görüntüleme testleri ankilozan spondilit hastalığının teşhisinde doktorlara yardımcı olabilir. Çekilecek röntgen filmleri bireyin eklemlerinde ve kemiklerindeki değişiklikleri doktorun kontrol etmesine izin verir. Ancak ankilozan spondilitin görünür belirtileri hastalığın erken dönemlerinde röntgen filmi üzerinde gözlemlenebilecek kadar belirgin olmayabilir.

Manyetik rezonans görüntüleme, yani MRG, kemiklerin ve yumuşak dokuların daha ayrıntılı görüntülerini sağlamak için radyo dalgaları ve güçlü bir manyetik alan kullanır. MRG taramaları, röntgen çekimine kıyasla daha pahalı olsa dahi hastalık sürecinin erken safhalarında ankilozan spondilit kanıtlarını ortaya çıkarabilir ve yavaşlatıcı tedavinin daha erken başlamasını sağlayabilir.

Ankilozan spondiliti tanımlamak için kullanılabilecek, hastalığa özel bir laboratuvar testi yoktur. Bazı kan testleri iltihap belirtilerini kontrol edebilse dahi, iltihaplanma birçok farklı sağlık sorunundan kaynaklandığı için tek başına ankilozan spondilit tanısı konulması için yeterli bir kanıt değildir.

Birey HLA-B27 geni için test edilebilir, ancak bu gene sahip olan çoğu insanda ankilozan spondilit hastalığı görülmez. Bununla birlikte bu gene sahip olmayan bireyler de ankilozan spondilit hastalığına yakalanabilir.

Ankilozan Spondilit Tedavisi

Ankilozan spondilit hastalığının tedavisinin amacı öncelikle hastalığın belirtileri arasında bulunan ağrılar ile sertlikleri gidermek, özellikle omurga deformitesini önlemek veya gelişmesini geciktirmektir.

Ankilozan spondilit tedavisi hastalık bireyin eklemlerinde geri dönüşü olmayan hasara neden olmadan önce başladığı zaman en başarılı sonuçları verir. Ankilozan spondilit tedavisinde tıp uzmanları tarafından en yaygın olarak non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar kullanılır. Bu ilaç türleri bireyde görülen inflamasyonu, ağrıları ve sertliği hafifletebilir.

Bazı blokerler ilaçlar bireyin hissettiği ağrıyı, sertliği ve hassas veya şişmiş eklemleri hafifletmeye yardımcı olur. İlaçlar normal şartlarda deri altına enjekte edilir veya bireye intravenöz yolla yani damar içinden verilir. Bu ilaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Bazı ilaçlar önceden bulunan ve tedavi edilmemiş tüberkülozu yeniden aktif hale getirir ve bireyin farklı enfeksiyonlara yakalanmaya daha yatkın olmasına yol açabilir. Ayrıca bu ilaçların gastrointestinal kanamaya neden olma gibi yan etkileri vardır.

Bazı ilaçlar, normal şartlar altında başka enfeksiyon hastalığıtürleri olan psoriatik artrit ve romatoid artrit için onaylanmıştır. Ankilozan spondilitli insanlar için etkinliği konusunda yapılan araştırmalar halen sürmektedir.

İlaç tedavisinin yanı sıra fizik tedavi, tedavinin önemli bir parçasıdır ve bireyin hissettiği ağrının kesilmesinden, kaybolan güç ve esnekliğin geri kazanılmasına ya da daha az kaybedilmesine kadar kadar uzanan bir dizi fayda sağlayabilir.

Özellikle bireyin hareket aralığını geliştirme ve germe egzersizleri, eklemlerde esnekliği ve iyi duruşu korumaya yardımcı olabilir. Uygun uyku ve yürüme pozisyonları ile gün içinde gerçekleştirilecek karın ve sırt egzersizleri bireyin dik duruşunu korumasına yardımcı olabilir.

Ankilozan spondilitli çoğu insanın cerrahi müdahaleye ihtiyacı yoktur. Bununla birlikte, şiddetli ağrı veya eklem hasarı olan veya kalça eklemi değiştirilmeyi gerektirecek kadar hasar gören bireylerde doktor ameliyat yapılmasını tavsiye edebilir.

Ankilozan Spondilit İçin Yaşam Tarzı Değişiklikleri Ve Evde Bakım

Ankilozan spondilit hastalığına yakalanmış bireylerin doktorlarını düzenli ziyaret etmenin ve ilaçlarını düzenli bir şekilde reçetelerine uygun olarak kullanmalarının yanı sıra kendi durumlarına yardımcı olmak için atabileceği birkaç adım mevcuttur.

Bunların arasında en önemlisi aktif kalmaktır. Düzenli olarak yapılan egzersizler ağrıyı hafifletmeye, esnekliği korumaya ve duruşunu iyileştirmeye yardımcı olabilir.

Sert eklemlere ve gergin kaslara uygulanan ısı kompresleri, ağrı ve sertliği hafifletebilir. Isıtıcı pedler ya da sıcak havlular ile sıcak banyo ve duşlar bireye yardımcı olabilir. Bunun yanı sıra iltihaplı bölgelere konulabilecek buz torbaları, şişmeyi azaltmaya yardımcı olabilir.

Sigara kullanımının sonlandırılması gerekir. Sigara içen bireylerin bir an önce bırakması zorunludur. Sigara içmek sağlık için genel olarak kötü olsa dahi, ankilozan spondilitli kişilerde daha fazla temiz nefes almayı engelleyen ek sorunlara yol açar.

Duruşu düzeltmek önemlidir. Bir aynanın önünde ayakta durmak ve duruşu düzeltmek için pratik yapmak, bireyin ankilozan spondilit ile ilişkili sorunların gelişmesine engel olmasını sağlayabilir.

Ankilozan Spondilit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ankilozan Spondilit Tamamen İyileşir mi?

Ankilozan spondilit kronik ve ilerleyici bir hastalıktır, bu nedenle tamamen iyileşmesi mümkün değildir. Ancak erken teşhis ve düzenli tedavi ile belirtiler kontrol altına alınabilir ve hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir. Fizik tedavi, ilaç tedavisi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları sayesinde hastalar günlük aktivitelerini sürdürebilir.

Ankilozan Spondilit Hangi Yaşlarda Başlar?

Genellikle 20-40 yaş aralığında başlar, ancak bazı vakalarda ergenlik döneminde de görülebilir. Erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür ve belirtiler genellikle yavaş yavaş ortaya çıkar. Sabahları bel ve sırt bölgesinde sertlik ve ağrı, hastalığın erken belirtilerindendir.

Ankilozan Spondilit Kalıcı Sakatlığa Neden Olur mu?

Tedavi edilmezse omurların zamanla kaynaşması sonucu hareket kısıtlılığı ve duruş bozuklukları gelişebilir. Ancak düzenli tedavi ve egzersizle bu sürecin yavaşlatılması veya önlenmesi mümkündür. İleri vakalarda omurganın sertleşmesi nedeniyle kişinin hareket kabiliyeti kalıcı olarak etkilenebilir.

Ankilozan Spondilit Genetik midir?

Genetik yatkınlık, ankilozan spondilitin gelişiminde önemli bir rol oynar. Özellikle HLA-B27 genine sahip kişilerde hastalığın görülme riski daha yüksektir. Ancak bu gene sahip olan herkes ankilozan spondilit geliştirmez; çevresel faktörler de hastalığın ortaya çıkmasında etkili olabilir.

Ankilozan Spondilit Gözleri Etkileyebilir Mi?

Evet, ankilozan spondilit hastalarında üveit adı verilen göz iltihabı sıkça görülür. Üveit belirtileri arasında gözde kızarıklık, ağrı ve bulanık görme yer alır. Gözle ilgili belirtiler ortaya çıktığında hızlı bir şekilde doktora başvurmak gerekir, çünkü tedavi edilmezse görme kaybına yol açabilir.

Ankilozan Spondilit ve Beslenme Arasındaki İlişki Nedir?

Sağlıklı ve dengeli bir beslenme, iltihaplanmayı azaltarak hastalık belirtilerini hafifletebilir. Anti-inflamatuar özelliklere sahip sebze, meyve, omega-3 içeren balık ve tam tahıllı gıdalar tüketmek faydalı olabilir. Aşırı işlenmiş gıdalar, şekerli yiyecekler ve aşırı kırmızı et tüketimi iltihabı artırabileceği için dikkatli tüketilmelidir.

Ankilozan Spondilit Hastaları Nasıl Bir Yaşam Tarzı Benimsemelidir?

Düzenli egzersiz yapmak, omurganın esnekliğini korumaya ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. Sigara ve alkol kullanımından kaçınmak, sağlıklı beslenmek ve ergonomik oturma-duruş alışkanlıkları geliştirmek hastalığın kontrolünü kolaylaştırır. Ayrıca, düzenli doktor kontrolleri ile hastalığın ilerlemesi takip edilmeli ve tedaviye uyum sağlanmalıdır.