Ekzoftalmi (Proptozis) Nedir, Neden Olur?

Ekzoftalmi (Proptozis) Nedir?

Ekzoftalmi (Proptozis), göz küresinin orbitadan öne doğru yer değiştirmesidir. Halk arasında 'göz çıkıklığı' olarak da anılır. Bazı kaynaklar ekzoftalmi terimini özellikle tiroid göz hastalığına bağlı öne çıkma için tercih eder.

Proptozis tek gözde ya da iki gözde gelişebilir. İki göz arasında belirgin fark bulunması veya zaman içinde öne çıkmanın artması değerlendirme gerektirir. Yüz yapısına bağlı doğal görünüm, gerçek proptozisle karıştırılabilir.

Gözün öne gelmesi kapakların tam kapanmasını engelleyebilir. Açıkta kalan kornea yüzeyinde kuruma, tahriş ve yara gelişebilir. İleri basınç artışı göz kaslarını veya görme sinirini etkileyebilir.

Ekzoftalmi Neden Olur?

Ekzoftalminin en sık nedenleri tiroid göz hastalığı, orbital enfeksiyon, iltihap, travma, kanama, damar bozukluğu ve kitlelerdir. Başlangıç hızı, ağrı varlığı, tek ya da çift taraflı oluşu olası nedeni ayırt etmede önem taşır.

Proptozise yol açabilen durumlar şunlardır:

• Tiroid göz hastalığı: Orbita içindeki kas ve yağ dokusunda bağışıklıkla ilişkili şişme gözleri öne itebilir.
• Orbital enfeksiyon: Sinüslerden orbitaya yayılan enfeksiyon ağrı, ateş, kapak şişliği ve göz hareketinde kısıtlılık oluşturabilir.
• İltihaplı hastalıklar: İdiyopatik orbital inflamasyon ve bazı bağışıklık sistemi hastalıkları orbita dokularını etkileyebilir.
• Kitle ve tümörler: Orbita içindeki iyi ya da kötü huylu oluşumlar yavaş ilerleyen tek taraflı proptozise neden olabilir.
• Travma ve kanama: Göz arkasında gelişen kanama saatler içinde basıncı artırabilir ve acil müdahale gerektirebilir.
• Damar bozuklukları: Karotis-kavernöz fistül gibi durumlarda nabızla artan çıkıklık, kızarıklık ve uğultu hissi görülebilir.
• Doğumsal ve gelişimsel nedenler: Çocukluk çağında damar anomalileri, kistler ve farklı orbital oluşumlar değerlendirilir.

Örneğin ateş, sinüzit belirtisi, kapak şişliği ve göz hareketiyle ağrı birlikteyse orbital enfeksiyon araştırılır. Yavaş ilerleyen ağrısız tek taraflı çıkıklıkta ise orbital kitleler ayırıcı tanıya girer.

Tiroid Hastalıkları Ekzoftalmiye Nasıl Yol Açar?

Tiroid göz hastalığı, orbita dokularını hedef alan otoimmün bir süreçtir. En sık Graves hastalığı ile ilişkilidir ancak göz bulgularının şiddeti yalnızca kandaki tiroid hormonu düzeyiyle açıklanamaz.

Tiroid işlevleri normal, yüksek veya düşük olduğunda göz hastalığı görülebilir. Bu nedenle göz belirtileri ile tiroid hastalıkları birlikte değerlendirilir. Sigara kullanımı hastalığın gelişme ve ağır seyretme riskiyle ilişkilidir.

Hastalık aktif iltihaplı dönem ve daha durağan dönem gösterebilir. Tedavi seçimi yalnızca gözün öne çıkma derecesine değil, hastalık aktivitesine, şiddetine ve görmenin etkilenip etkilenmediğine dayanır.

Ekzoftalmi Belirtileri Nelerdir?

Ekzoftalminin en sık belirtileri gözün öne çıkması, kuruluk, batma, sulanma, kızarıklık, kapakların kapanmaması ve çift görmedir. Bulgular tek başına nedeni göstermez. Göz muayenesi ve gerektiğinde görüntüleme gerekir.

Ekzoftalmiyle birlikte görülebilen belirtiler şunlardır:

• Gözün öne çıkması: Tek gözde, iki gözde veya iki taraf arasında farklı düzeyde fark edilebilir.
• Yüzey belirtileri: Göz kuruluğu, batma, yanma, sulanma ve ışık hassasiyeti gelişebilir.
• Kapak kapanma güçlüğü: Göz yüzeyi uyku sırasında bile açıkta kalabilir.
• Göz hareketinde kısıtlılık: Orbita kaslarının etkilenmesi çift görmeye yol açabilir.
• Ağrı ve basınç hissi: Özellikle hızlı gelişen enfeksiyon, iltihap veya kanamada belirgin olabilir.
• Görme değişikliği: Bulanık görme, renklerin soluk algılanması veya görme alanında azalma ortaya çıkabilir.
• Kızarıklık ve şişlik: Göz akında damar belirginliği, kapak ödemi veya konjonktivada şişme görülebilir.

Ekzoftalmi Ne Zaman Acil Değerlendirilmelidir?

Ani başlayan proptozis, görme azalması, renk görmede bozulma, şiddetli ağrı, göz hareketinde belirgin kısıtlılık veya travma sonrası hızla artan şişlik acil göz değerlendirmesi gerektirir. Bu bulgular görme siniri basısını, kanamayı veya ciddi enfeksiyonu düşündürebilir.

Ateş, kapak kızarıklığı ve göz hareketiyle ağrı özellikle çocuklarda orbital selülit açısından önem taşır. Gözün öne çıkmasına baş ağrısı, nabızla uyumlu ses veya bilinç değişikliği eşlik ederse damar kaynaklı nedenler araştırılır.

Ekzoftalmi Tanısı Nasıl Konur?

Ekzoftalmi tanısı gözün konumunun ölçülmesi, görme işlevlerinin incelenmesi ve altta yatan nedenin araştırılmasıyla konur. Başlangıç zamanı, ilerleme hızı, tiroid hastalığı, enfeksiyon ve travma öyküsü sorgulanır.

Tanı sürecinde değerlendirilebilen yöntemler şunlardır:

• Göz muayenesi: Görme keskinliği, renk görme, pupilla yanıtı, göz hareketleri, kornea, göz dibi ve göz içi basıncı incelenir.
• Ekzoftalmometri: İki gözün öne çıkma düzeyi cihazla ölçülür ve takipte aynı referansla karşılaştırılır.
• Kan testleri: Tiroid işlev testleri ve tiroidle ilişkili antikorlar klinik şüpheye göre istenebilir.
• Bilgisayarlı tomografi: Orbita kemikleri, sinüsler, kanama ve bazı kitleler BT ile ayrıntılı değerlendirilebilir.
• Manyetik rezonans: Orbita, göz kasları, görme siniri ve yumuşak dokular MR ile incelenebilir.
• İleri incelemeler: Damar görüntüleme, enfeksiyon testleri veya doku örneklemesi yalnızca gerekli olgularda planlanır.

Ölçümün tek başına tanı koydurmadığı unutulmamalıdır. Normal değerler yüz ve orbita anatomisine göre değişir. Hekim iki göz arasındaki farkı, eski fotoğrafları ve zaman içindeki değişimi birlikte yorumlar.

Ekzoftalmi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Ekzoftalmi tedavisi proptozisin nedenine, hızına, hastalık aktivitesine ve görme tehdidine göre planlanır. Amaç göz yüzeyini ve görme sinirini korumak, iltihabı kontrol etmek ve orbita içindeki basıncı azaltmaktır.

Tedavide değerlendirilebilen yaklaşımlar şunlardır:

• Göz yüzeyini koruma: Hekim önerisiyle kullanılan kayganlaştırıcı damla, jel veya kapak desteği korneanın açıkta kalmasını azaltabilir.
• Enfeksiyon tedavisi: Orbital selülit hastanede damar yoluyla antibiyotik ve gerektiğinde cerrahi drenaj gerektirebilir.
• Tiroid göz hastalığı tedavisi: Tiroid düzeylerinin dengelenmesi, sigaranın bırakılması ve hastalık aktivitesine göre bağışıklık düzenleyici tedaviler gündeme gelir.
• Orbital radyoterapi: Aktif, orta-ağır tiroid göz hastalığında seçilmiş olgularda uzman ekip tarafından değerlendirilebilir.
• Orbital dekompresyon: Görme siniri basısı, ağır kornea açılması veya kalıcı belirgin proptoziste orbitada alan oluşturmak için uygulanabilir.
• Kitle ve damar tedavisi: Cerrahi, girişimsel radyoloji, onkolojik tedavi veya izlem altta yatan oluşuma göre belirlenir.
• Şaşılık ve kapak cerrahisi: Hastalık durağanlaştıktan sonra çift görme veya kapak kapanma sorunları için planlanabilir.

Tiroid hormonunu düzenleyen tedavi göz hastalığını tek başına her zaman geriletmez. Göz hastalıkları ve endokrinoloji uzmanlarının birlikte izlemi gerekebilir. Kişinin kendi kendine steroid veya antibiyotik kullanması uygun değildir.

Çocuklarda Proptozis Nasıl Değerlendirilir?

Çocuklarda proptozisin nedenleri yaşa ve başlangıç hızına göre değişir. Orbital selülit, travma, damar ve lenfatik anomaliler, kistler, iltihaplı hastalıklar ve tümörler ayırıcı tanıda değerlendirilir. Tiroid göz hastalığı erişkinlere göre daha seyrektir.

Çocukta ateş, kapak şişliği, göz hareketiyle ağrı ve proptozis birlikteliği gecikmeden değerlendirilmelidir. Çocukluk çağı proptozisinde yalnızca görünüşe dayanarak neden belirlenemez ve görüntüleme gerekebilir.

Ekzoftalmi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Gözlerin belirgin olması her zaman ekzoftalmi midir?

Hayır. Yüz ve orbita yapısına bağlı doğal görünüm ekzoftalmi sanılabilir. Yeni gelişen asimetri, ilerleme veya eşlik eden belirtiler varsa ölçüm ve göz muayenesi gerekir.

Ekzoftalmi tek gözde olur mu?

Evet. Tek taraflı proptozis kitle, enfeksiyon, iltihap, travma veya damar bozukluğu gibi nedenlerle gelişebilir. Tiroid göz hastalığı da bazen belirgin biçimde asimetrik görünebilir.

Graves hastalığı olan herkeste göz çıkıklığı gelişir mi?

Hayır. Graves hastalığı olan herkes tiroid göz hastalığı geliştirmez. Göz tutulumu geliştiğinde de proptozisin derecesi ve diğer belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterir.

Tiroid hormonları normal olduğunda ekzoftalmi olur mu?

Evet. Tiroid göz hastalığı normal tiroid işlevi bulunan kişilerde de görülebilir. Göz bulguları varsa tiroid testleri normal olsa bile göz hastalıkları uzmanı değerlendirmesi önem taşır.

Ekzoftalmi görme kaybına yol açar mı?

Çoğu kişide görme siniri etkilenmez. Ancak ağır kornea açılması veya görme siniri basısı görmeyi tehdit edebilir. Görme ve renk algısında azalma acil değerlendirilmelidir.

Ekzoftalmi kendiliğinden geçer mi?

Sonuç altta yatan nedene bağlıdır. Bazı iltihaplı durumlar tedaviyle gerileyebilirken kitle, damar bozukluğu veya kalıcı doku değişikliği farklı yaklaşımlar gerektirir. Nedeni belirlemeden beklemek uygun değildir.

Ekzoftalmi ameliyatla düzeltilir mi?

Orbital dekompresyon belirli hastalarda gözün öne çıkmasını azaltabilir. Ameliyat kararı görme tehdidi, kornea etkilenmesi, hastalık aktivitesi ve kalıcı şekil değişikliği birlikte değerlendirilerek verilir.