Lösemi (Kan Kanseri) Nedir? Lösemi (Kan Kanseri) Belirtileri Nelerdir?

Lösemi (Kan Kanseri) Nedir?

Lösemi, beyaz kan hücrelerinin anormal ve kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla ilişkili olan, sıklıkla yorgunluk, solukluk, yüksek ateş, kolay morarma, sık enfeksiyon geçirme ve kilo kaybı gibi belirtilerle kendini gösteren bir kan kanseri türüdür. Sağlıklı kan hücrelerinin üretimini engelleyen anormal (lösemi) hücrelerinin aşırı çoğalması, kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositlerde eksikliklere yol açarak vücudun bağışıklık sistemini zayıflatması nedeniyle aynı zamanda kan ve kemik iliği kanseri olarak da tanımlanır.

Löseminin ilk ve yaygın belirtileri arasında aşırı yorgunluk, ciltte solukluk, vücutta kolay morarma, yüksek ateş, sık enfeksiyon, gece terlemeleri ve sık sık yaşanan burun kanamaları yer alır. Lösemi belirtileri hastalığın akut veya kronik olmasına ve çocuklarda ya da yetişkinlerde görülmesine bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Evresine bağlı olarak tedavi seçenekleri değişiklik gösterebilir ancak genellikle kemoterapi, radyoterapi ve kök hücre nakline başvurulur.

Lösemi (Kan Kanseri) Türleri Nelerdir?

Lösemi, farklı hücre tiplerinden kaynaklanabilen ve değişik hızlarla ilerleyen çeşitli alt türlere sahiptir. Hastalığın türleri, löseminin başladığı hücre tipi ve ilerleme hızına göre dört ana gruba ayrılır. Başlıca lösemi türleri şunlardır:

• Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)
• Akut Myeloid Lösemi (AML)
• Kronik Lenfositik Lösemi (KLL)
• Kronik Myeloid Lösemi (KML)

Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)

Çocuklarda en sık görülen lösemi türü olan ALL, lenfosit adı verilen beyaz kan hücrelerinin olgunlaşamamasıyla hızla gelişir. Hızlı seyrettiği için erken tedavi gerektirir ve kemoterapi, genellikle ilk tedavi seçeneğidir.

Akut lösemilerde ana tanı kriteri, kemik iliğinde veya kanda bulunan blast (olgunlaşmamış kan hücreleri) yüzdesidir. Blast oranı %20 veya üzerinde olduğunda akut lösemi tanısı konur. Akut lösemiler için geleneksel bir evreleme sistemi bulunmaz; bunun yerine hastalık, genetik ve moleküler özelliklerine göre alt tiplere ayrılır ve tedavi buna göre planlanır.

Akut Myeloid Lösemi (AML)

Hem çocuklarda hem yetişkinlerde görülebilen AML, myeloid hücrelerin olgunlaşmasını engelleyerek hızla yayılır. Yoğun kemoterapi ve bazen kök hücre nakli, AML tedavisinde yaygın olarak kullanılır.

Kronik Lenfositik Lösemi (CLL)

Yetişkinlerde en sık rastlanan lösemi türüdür ve lenfositlerin yavaş yavaş çoğalmasıyla gelişir. KLL genellikle yavaş ilerlediğinden, bazı hastalarda belirti göstermeyebilir ve izlem ile tedavi edilir. CLL, yavaş ilerleyen bir lösemi türüdür ve genellikle Rai veya Binet sistemine göre evrelendirilir. CLL için ABD'de yaygın olarak kullanılan Rai evreleme sistemi şu şekildedir:

• Evre 0 : Sadece lenfosit sayısı artmıştır (lenfositoz), ancak lenf bezleri, dalak veya karaciğer büyümemiştir.
• Evre I : Lenfositoza ek olarak lenf bezlerinde büyümeler görülmeye başlar.
• Evre II : Dalak ve/veya karaciğerde büyümeye ek olarak lenfositoz sürer.
• Evre III : Lenfositoz ile birlikte kansızlık (anemi) görülür.
• Evre IV : Trombosit seviyeleri düşer, bu da kanama riskini artırabilir.

Kronik Myeloid Lösemi (KML)

Genellikle yetişkinlerde görülen KML, Philadelphia kromozomu adı verilen genetik bir anormallik ile ilişkilidir. Yavaş ilerleyen bir seyir izler, ancak hastalığın ilerleyen evrelerinde hız kazanabilir. Hedefe yönelik tedavi, KML’de oldukça etkili bir seçenektir.

Kronik miyeloid lösemi (CML), diğer lösemilerden farklı olarak evre yerine "faz" ile tanımlanır:

• Kronik Faz : Hastaların çoğu bu fazda tanı alır. Belirtiler hafiftir veya yoktur ve hastalık hedefe yönelik tedavilerle kontrol altına alınabilir.
• Hızlılılan (Accelerated) Faz : Hastalık ilerlemeye başlar, olgunlaşmamış kan hücreleri artar ve kan değerleri bozulur.
• Blast Krizi (Blast Fazı) : Hastalık, akut lösemi gibi davranmaya başlar. Blast oranı %20'yi geçer ve klinik durum hızla kötüleşir.

Lösemi (Kan Kanseri) Neden Olur?

Lösemi, kemik iliğinde bulunan kan hücrelerinin DNA'sında meydana gelen mutasyonlar, aile öyküsü, yüksek doz radyasyon, benzen ve benzeri kimyasal maddelere uzun süre maruz kalma, bazı viral enfeksiyonlar ve bağışıklık sisteminin zayıflaması sonucu ortaya çıkar. Bu durum, sağlıklı hücrelerin yerini anormal hücrelerin almasıyla gelişir.

Lösemiye yol açabilecek olası nedenler şunlardır:

• Genetik yatkınlık.
• Radyasyona maruz kalma.
• Kimyasal maddeler (benzen gibi toksik kimyasallar).
• Kemoterapi veya radyoterapi geçmişi.
• Sigara kullanımı.
• Bağışıklık sistemi bozuklukları.
• Bazı viral enfeksiyonlar (HTLV-1 gibi).
• Down sendromu ve diğer genetik hastalıklar.
• Kemik iliği hastalıkları.
• Bağışıklık baskılayıcı ilaçların uzun süreli kullanımı.

Lösemi (Kan Kanseri) nasıl ortaya çıkar?

Lösemi, hematopoietik kök hücrelerde meydana gelen genetik mutasyonlarla başlar ve bu mutasyonlar hücrelerin normal farklılaşma ve apoptoz süreçlerini bozar. Normalde kök hücreler, sağlıklı eritrositler, lökositler ve trombositlere dönüşmek üzere farklılaşır, ancak lösemideki mutasyonlar, bu hücrelerin olgunlaşmasını durdurarak "blast" adı verilen olgunlaşmamış hücrelerin birikimine yol açar. Eğer blast oranı %20 veya üzerinde olursa akut lösemi tanısı konur.

Blast hücreleri kontrolsüz şekilde çoğalır ve kemik iliğinde yer kaplayarak sağlıklı kan hücrelerinin üretimini engeller. Sonuç olarak, vücutta nötropeni (yetersiz beyaz kan hücresi), anemi (kırmızı kan hücrelerinde azalma) ve trombositopeni (düşük trombosit sayısı) gibi kan bozuklukları gelişir.

Anormal lökositlerin kan dolaşımına karışması, lenf bezlerine, dalak ve karaciğere yayılmalarına ve organlarda hepatosplenomegali gibi büyümelere neden olabilir. Lösemi, akut (ani ve hızlı ilerleyen) veya kronik (yavaş seyreden) olabilir ve lenfoid veya myeloid kökenli hücrelerden kaynaklanmasına göre de sınıflandırılır. Bu ilerleyiş, hem bağışıklık sistemini zayıflatır hem de vücudun kan hücrelerinin işlevselliğini bozar.

Lösemi (Kan Kanseri) Belirtileri Nelerdir?

Lösemi(kan kanseri) belirtileri, aşırı halsizlik, ciltte soluklaşma, kanda sık enfeksiyon olması, vücutta kolay morarma veya kanama, lekelenme, gece terlemeleri ve burun kanaması şeklinde ortaya çıkar. Ayrıca eklem ağrıları, lenf bezlerinde şişme ve iştahsızlık da görülebilir.

Lösemi, kan hücrelerinin işlevini etkilediği için belirtileri oldukça çeşitlidir. Lösemi belirtileri diğer birçok hastalıkla benzerlik gösterdiği için kesin tanı ancak kan testleri ve kemik iliği biyopsisi ile konulabilir.

Lösemi belirtileri genellikle şu şekilde ortaya çıkar:

• Aşırı halsizlik, yorgunluk
• Ciltte soluklaşma
• Kanda sık sık enfeksiyon çıkması
• Vücutta kolay morarma veya peteşi kanamaları
• Burun kanamaları
• Gece terlemeleri
• İştahsızlık
• Yüksek ateş
• Kemik ve eklem ağrıları
• Kilo kaybı
• Saç dökülmesi

Aşırı yorgunluk ve halsizlik

Lösemi hastalığında, vücutta kansızlık meydana gelir. Kansızlığa (anemiye) bağlı olarak sürekli kişide aşırı yorgunluk, güçsüzlük ve nefes darlığı hissi oluşabilir. Bu, en yaygın lösemi belirtisi olarak karşımıza çıkar.

Ciltte solgunluk ve nefes darlığı

Kırmızı kan hücrelerinin azalması soluk bir cilt ve fiziksel aktivitelerde nefes darlığına neden olabilir.

Ateş ve gece terlemeleri

Lösemi vakalarında nedeni açıklanamayan yüksek ateş ve aşırı gece terlemeleri görülebilir. Ateş düşürücü ilaçlar ve vücut ısısını düşürmeye yönelik adımlar atılsa dahi ateş ve terlemeler devam edebilir.

Kanda sık sık enfeksiyon çıkması

Lösemi hastalığında bağışıklık sisteminin zayıflaması nedeniyle tekrarlayan veya ağır seyreden enfeksiyonlar meydana gelebilir.

Kolay morarma ve kanama

Lösemi, kandaki trombosit sayılarının düşmesine yol açar. Düşük trombosit sayısı nedeniyle küçük darbelerle bile morluklar oluşabilir ve kanamalar uzun sürebilir.

Kemik ve eklem ağrıları

Kemik iliğinde anormal hücre birikimi, kemiklerde veya eklemlerde ağrıya yol açabilir.

Lenf düğümlerinde, dalakta veya karaciğerde büyüme

Lösemi hastalığının belirtilerinden bir diğeri de lenf bezlerinde şişliktir. Karın veya göğüs bölgesinde şişlik, doluluk hissi veya rahatsızlık hissedilebilir.

Hızlı kilo kaybı

Lösemi hastalığı özellikle çocuklarda açıklanamayan şekilde kilo kaybı yaşatabilir.

İştahsızlık

Kan kanseri vakalarında yemek yeme isteğinde azalmaya bağlı olarak iştahsızlık ve mide rahatsızlıkları görülebilir.

Lösemi hastalarında ilk belirti genellikle anemiye bağlı olarak ortaya çıkan aşırı halsizlik, yorgunluk ve solgunluk şeklinde kendini gösterir. Bunun yanı sıra sık enfeksiyon geçirme, kolay morarma, ateş, gece terlemeleri ve lenf düğümlerinde belirgin şişlik gibi belirtiler de başlangıç döneminde fark edilebilir.

Çocuklarda lösemi belirtileri, yetişkinlere kıyasla daha hızlı ve belirgin şekilde ortaya çıkar. Yorgunluk, solgunluk, diş eti veya burun kanaması gibi kolay kanamalar, sık enfeksiyonlar ve bacaklarda kemik ağrısı yaygın olarak gözlemlenir. Karında şişlik hissine yol açan dalak ve karaciğer büyümesi ile boyun ve koltuk altındaki lenf bezlerinde şişlik de çocuklarda lösemiye işaret edebilir. Ayrıca iştahsızlık ve hızlı kilo kaybı görülebilir.

Yetişkinlerde lösemi belirtileri ise daha yavaş ve sinsi ilerleyebilir. Kronik yorgunluk, gece terlemeleri, kilo kaybı, kolay morarma ve kanama gibi belirtiler başta gelir. Boyun ve koltuk altında lenf düğümlerinde büyüme ve karında dolgunluk hissi veren dalak büyümesi de yetişkinlerde lösemiye işaret edebilir. Bu belirtiler, löseminin yetişkinlerdeki yavaş seyirli doğasına uygun şekilde ortaya çıkar.

Lösemi (Kan Kanseri) Nasıl Teşhis Edilir?

Lösemi tanısı, genellikle çeşitli laboratuvar testleri ve biyopsi ile konur. İlk adım olarak tam kan sayımı yapılır. Beyaz kan hücrelerinde, kırmızı kan hücrelerinde veya trombositlerde anormallik varsa lösemiden şüphelenilebilir. Şüphe durumunda, kesin tanı için kemik iliği biyopsisi yapılır ve bu biyopside kan hücrelerinin yapısı ve olgunlaşma süreci incelenir. Ayrıca, lösemi türünü ve genetik özelliklerini belirlemek amacıyla sitogenetik ve moleküler testler uygulanır. Bu testler, hastalığın tipi ve evresine göre en uygun tedavi yaklaşımını belirlemeye yardımcı olur.

Lösemi tanısında kullanılan başlıca testler şunlardır:

• Tam kan sayımı (CBC) testi,
• Periferik yayma testi,
• Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi,
• Akış sitometrisi (flow cytometry),
• Sitogenetik analiz (kromozom analizi),
• Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testi,
• Moleküler genetik testler,
• İmmünfenotipleme,
• Lomber ponksiyon (omurilik sıvısı analizi),
• Biyokimya paneli (özellikle karaciğer ve böbrek fonksiyonları değerlendirilir).

Lösemi (Kan Kanseri) Tedavisi

Lösemi tedavisinde en yaygın seçenekler arasında kanserli hücreleri yok etmeyi amaçlayan kemoterapi, belirli kanser hücrelerini hedef alan hedefe yönelik tedavi ve bağışıklık sistemini güçlendiren immünoterapi yer alır. İlerlemiş vakalarda, sağlıklı kök hücrelerin nakledilmesini içeren kök hücre nakli de uygulanabilir. Tedavi seçenekleri, löseminin tipine ve hastanın genel sağlık durumuna göre düzenlenir.

Lösemi tedavisinde, hastalığın tipi, evresi ve hastanın genel sağlık durumu göz önünde bulundurularak çeşitli tedavi seçenekleri uygulanır.

• Kemoterapi : Lösemi tedavisinde en yaygın yöntem olan kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmeyi amaçlayan güçlü ilaçlardan oluşur. Çoğunlukla intravenöz yolla uygulanır ve lösemi tipine göre bir veya birden fazla kemoterapi ilacı kombinasyonu kullanılabilir.
• Radyoterapi : Radyasyon tedavisi, kanser hücrelerini öldürmek veya büyümelerini durdurmak için yüksek enerjili ışınlar kullanır. Özellikle lösemi hücrelerinin kemik iliğinde veya belirli bölgelerde yoğunlaştığı durumlarda tercih edilebilir.
• Hedefe Yönelik Tedavi (Targeted Therapy) : Bu tedavi, kanser hücrelerinin spesifik genetik değişikliklerini veya proteinlerini hedef alan ilaçları içerir. Tirozin kinaz inhibitörleri gibi bu ilaçlar, lösemi hücrelerinin büyüme sinyallerini engelleyerek kanserin yayılmasını durdurur.
• İmmünoterapi : Bağışıklık sistemini güçlendirmeyi veya kanser hücrelerini hedef alacak şekilde yönlendirmeyi amaçlayan bir tedavidir. CAR-T hücre tedavisi, lösemi hücrelerini tanıyıp yok edebilen özel T hücrelerinin üretilmesini içerir.
• Kök Hücre Nakli (Kemik İliği Nakli) : Lösemiyi tedavi etmenin en etkili yollarından biri olan kök hücre nakli, hastanın kemik iliğindeki kanserli hücreleri yok etmek için yüksek doz kemoterapi veya radyoterapiden sonra sağlıklı kök hücrelerin nakledilmesi işlemidir. Allojenik nakillerde (başka bir donörden alınan kök hücreler) veya otolog nakillerde (hastanın kendi kök hücrelerinin kullanılması) yapılabilir.
• Destekleyici Tedavi : Kemoterapi veya diğer tedavilerin yan etkilerini yönetmek için kan transfüzyonu, enfeksiyon önleyici ilaçlar ve ağrı kesiciler gibi destekleyici tedaviler uygulanabilir.

Lösemi tedavisinde başarı oranı hastalığın türüne, hücre tipine ve risk grubuna bağlı olarak değişiklik gösterir. Özellikle akut lösemilerde, tedaviye yanıt oranı %45 ila %85 arasında değişebilir. Tedavi sonrası, hastalar 10 yıl boyunca düzenli olarak izlenir; başlangıçta aylık kontrollerle, ardından üç ayda bir ve sonrasında yıllık takiplerle kontrol edilir. Yıllar geçtikçe nüks ihtimali azalmakla birlikte, nadir durumlarda 10 yıl sonra dahi hastalığın geri dönebildiği gözlemlenebilir.

Lösemi hücrelerinin moleküler yapısının daha iyi anlaşılması sayesinde, hedefe yönelik yeni tedavi yöntemleri geliştirilmektedir. Günümüzde, hastalığın türüne göre ortalama 2-3 yıl süren bir tedavi süreci uygulanır. İlk tedaviye yanıt vermeyen veya tedavi sonrası nüks eden vakalarda, kemik iliği nakli gibi ileri tedavi seçenekleri devreye girebilir. Bu gelişmeler sayesinde, lösemi tedavilerinde sürekli olarak daha yüksek başarı oranlarına ulaşılmaktadır.

Lösemi(Kan Kanseri) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Lösemi ne demek?

Lösemi veya kan kanseri, kemik iliği ve diğer kan oluşturan organların artan sayıda olgunlaşmamış veya anormal lökosit ürettiği kötü huylu, ilerleyici bir hastalıktır. Bunlar normal kan hücrelerinin üretimini baskılayarak anemiye ve diğer semptomlara yol açar.

Lösemi nasıl anlaşılır?

Düşük hemoglobin seviyesi kaynaklı yorgunluk, vücutta morarmalar, tekrarlayan burun kanamaları, enfeksiyonların artması, aşırı terleme, yüksek ateş, nefes darlığı ve lenf bezlerinde şişme gibi belirtiler lösemide görülebilir.

Lösemi evreleri var mı?

Lösemi, katı tümörlerde kullanılan geleneksel TNM sistemine göre evrelendirilmez. Bunun yerine, hastalığın tipi ve seyri temel alınarak sınıflandırılır. Akut lösemiler hızlı ilerlediği için evrelendirilmezken kronik lösemiler belirli evre veya fazlarla tanımlanır.

Çocuklarda lösemi belirtileri nelerdir?

Çocuklarda lösemi belirtileri arasında uzun süren sürekli halsizlik, belirgin solgunluk, sık tekrarlayan enfeksiyon geçirme, ani ve açıklanamayan kilo kaybı, yüksek ateş, gece terlemeleri, şiddetli kemik ve eklem ağrıları, kolay morarma, burun veya diş eti kanamaları, lenf düğümlerinde şişlik ve karın bölgesinde dolgunluk yer alır.

Lösemi (Kan Kanseri) için ameliyat var mı?

Lösemi tedavisinde genellikle cerrahi bir müdahale uygulanmaz, çünkü lösemi kan ve kemik iliğini etkileyen bir kanser türüdür ve katı bir tümör oluşturmaz. Bu nedenle, tedavi yöntemleri daha çok kemoterapi, radyoterapi, hedefe yönelik tedavi ve immünoterapi gibi sistemik tedavilere odaklanır. Bununla birlikte, lösemi tedavisinin bir parçası olarak kök hücre nakli yapılabilir.

Lösemi hastalarında kan değerleri nasıldır?

Lösemi hastalarında kan değerlerinde kırmızı kan hücreleri ve hemoglobin düzeylerinde düşüş, beyaz kan hücrelerinde anormal blast hücrelerinin artışı, trombosit sayısında azalma, artmış laktat dehidrogenaz ve diğer biyokimyasal parametrelerde bozulma görülür. Bu nedenle hastaların kan testleri düzenli olarak takip edilmeli ve erken tanı için detaylı laboratuvar incelemeleri yapılmalıdır.

Lösemi tehlikeli mi?

Lösemi hastalığı tedavi edilmezse diğer organlara hızlı bir şekilde yayılma riski söz konusudur. Bunun için erken tanı ve tedavi çok önemlidir. Tedavi edilmediği takdirde kişinin yaşam süresi kısalır.

Lösemi genetik bir hastalık mıdır?

Löseminin oluşumunda genetik faktörler rol oynar. Yani bireyde meydana gelen genetik mutasyonlar löseminin gelişmesine yol açabilir. Bununla beraber genetik kökenli her hastalık kalıtsal değildir.

Lösemi saç dökülmesi yapar mı?

Birçok lösemi türünde birincil basamak tedavilerinin arasında kemoterapi bulunur. Lösemi tedavisinde kullanılan kemoterapiler saç dökülmesine yol açabilir. Kemoterapiden kaynaklanan dökülme geçicidir, yani tedavi bittikten sonra saçlar tekrar uzamaya başlar.