FOR INTERNATIONAL PATIENTS
Posturografi (Denge) Cihazı Nedir?
Denge problemlerinin tanısı ve tedavisinde kullanılan bir cihazdır. Cihaz sayesinde denge ile ilgili veriler, grafiklerle rakamsal değerlere dönüştürülür ve hekim tarafından yorumlanarak denge sorununun kaynağı tespit edilir.
Posturografi cihazı ile dengenin; görsel, iç kulak ve derin duyu ile olan ilişkisi; sorunun hangi sisteme ait olduğu tespit edilir. Hastaların, denge sisteminde ortaya çıkan sorunlara göre denge rehabilitasyonu programı uygulanır, böylece hastaların günlük yaşamlarına kolaylıkla devam edebilir.
Denge sorunu yaratan kronik iç kulak hastalıkları (menier, kronik vestibulopatiler, araç tutması ) ve kronik nörolojik hastalıklarda (geçirilmiş kafa travması, MS, vertebrobasiler yetmezlik, servikal dejeneratif hastalıklar ) kullanılmaktadır.
Posturografide; öncelikle denge sorununu hangi sisteme ait olduğu (görsel, iç kulak ve derin duyu) tespit edilir. Ardından hangi hedef hareketlerin yapılamadığı gözlemlenir ve görsel geri bildirim ile 10-20 seanslık rehabilitasyon programı uygulanır.
Motion VR ile Denge Terapisi
Motion VR denge terapisi, baş dönmesi ve denge kaybı yaşayan bireyler için geliştirilmiş modern bir vestibüler rehabilitasyon tekniğidir. Bu tedavi, hastaları 3 boyutlu sanal gerçeklik (VR) ortamlarına dahil ederek, aynı anda özel bir robotik platform üzerinde denge zorlukları yaratır. Bu birleşik yaklaşım vestibüler sistemin uyarılmasını ve denge reflekslerinin güçlenmesini sağlar. Gerçek hayattaki zorlukları taklit eden bu güvenli egzersizler sayesinde, baş dönmesi ve sersemlik gibi şikayetlerin azaltılması hedeflenir.
MotionVR Nedir?
MotionVR, temelde iki ana bileşenden oluşan bir tıbbi cihaz sistemidir. Sistem içerisinde bir sanal gerçeklik (VR) gözlüğü bulunur. Bu gözlük tıbbi amaçlar için özel olarak tasarlanmıştır. Gözlük takıldığında dış dünyayla olan görsel bağlantı tamamen kesilir ve görünen tek şey, odyoloğun hasta için seçtiği, bilgisayar tarafından oluşturulmuş sanal ortamlardır. Bu durumda sistemimiz büyük ölçüde gözlerimizden gelen bilgilere güvenir. Bu sistemde, gerçek dünyadan gelen "sabit" ve "güvenilir" görsel ipuçlarını ortadan kaldırarak, beynin dengeyi sağlamak için iç kulak (vestibüler sistem) ve ayak tabanlarından (somatosensoriyel sistem) gelen sinyallere daha fazla odaklanmaya zorlanır.
Sistemde üzerinde durulan bir robotik dinamik kuvvet plakası bulunur. Kuvvet plakası, 360 derece her yöne (öne-arkaya, sağa-sola ve dairesel olarak) eğilebilen, hassas ve hastanın ihtiyacına göre ayarlanabilen robotik bir sistemdir. Aynı zamanda üzerinde dururken vücut ağırlığının nasıl dağıtıldığını, denge merkezinin ne kadar sarsıldığını milimetrik olarak ölçer.
Bu bileşenler birbiriyle tam entegre çalışır. Yani hasta sanal bir ortamda hareket ederken (örneğin bir koridorda ilerlerken), platform da buna uygun olarak veya tam tersine kişiyi zorlamak için beklenmedik bir şekilde hareket edebilir.
Geleneksel Denge Egzersizlerinden Farkı Nedir?
Geleneksel denge testleri veya egzersizleri genellikle sistemleri izole eder. Örneğin gözler kapalıyken sünger bir yüzeyde durulması istenebilir. Bu iç kulak ve ayak tabanı hissini test etmek için tercih edilir.
MotionVR, klinik ortamda öğrenilen denge becerilerinin doğrudan günlük hayata aktarılmasını sağlar. Bunu, kontrollü bir "duyusal çelişki" (sensory conflict) yaratarak yapar. Gözler sanal ortamda sabit bir cisme bakarken, platform ayağın altından hafifçe kayabilir. Beyin bu çelişkili sinyalleri (göz "sabit" derken, ayaklar ve iç kulak "hareket var" der) çözmek için yoğun bir şekilde çalışmak zorunda kalır. Beynin bu "çalışması", iyileşme için gereken "egzersizdir".
Terapiye Başlamadan Önce VR İle Nasıl Bir Değerlendirme Yapılır?
VR sistemi, sadece bir tedavi aracı değil aynı zamanda "Bilgisayarlı Dinamik Posturografi" (BDP) cihazlarından biridir. BDP, denge sisteminin fonksiyonel kapasitesini ölçen bir test yöntemidir. Bu sistemle, kişinin dengesini nasıl kaybettiğini ve daha da önemlisi neden kaybettiğini objektif verilerle ortaya koyar. Bu değerlendirmenin temel taşı Duyusal Organizasyon Testi (SOT) olarak bilinen bir protokoldür.
Denge unsuru üç kolda incelenebilir. Bunlar:
- Görsel Sistem (Gözler): Kişinin etrafındaki dünyanın nerede olduğunu söyler.
- Vestibüler Sistem (İç Kulak): Başın hareketini ve yer çekimine göre nerede durduğunu algılar.
- Somatosensoriyel Sistem (Ayaklar, Eklemler): Vücudun hangi kısmının yerle temas ettiğini ve eklemlerin pozisyonunu beyne iletir.
Duyusal Organizasyon Testi (SOT), beyin bu üç koldan hangisine güvendiğini veya hangisini yeterince iyi kullanamadığını ortaya çıkaran bir dizi testtir. Test sırasında, platform (zemin) ve sanal ortam (görsel dünya) farklı kombinasyonlarda hareket ettirilir veya sabit tutulur. Örneğin bir aşamada zemin kişinin kendi sallanmasına göre hareket eder. Bu ayaklardan gelen bilgiyi "güvensiz" hale getirir. Aynı anda görsel ortam da kişi ile birlikte sallanırsa, gözlerden gelen bilgi de "güvensiz" hale gelir. Bu durumda beynin dengede kalmak için sadece iç kulak sistemine güvenmesi gerekir. Eğer bu koşulda denge bozuluyorsa, bu durum beynin iç kulak sinyallerini düzgün kullanamadığına veya ona güvenmediğine dair bir kanıt sunar. Böylece "zayıf halkayı" net bir şekilde tespit edilir.
MotionVR İle Düşme Riski Ölçülebilir mi?
MotionVR’ın amaçlarından biri düşme riskinin ölçülebilmesidir. MotionVR dışındaki testler genellikle statik (sabit dururken) dengeyi ölçer. Gerçek hayattaki düşmelerin çoğu beklenmedik bir anda, anlık bir denge kaybıyla (bir şeye takılmak, biriyle çarpışmak, kaygan bir zemine basmak gibi) olur.
VR sistemi, Adaptasyon Testi (ADT) ve Motor Kontrol Testi (MCT) gibi protokollerle kişinin reaktif dengesini ölçer. Bu testlerde platform, kişiyi aniden ve beklenmedik bir şekilde (ama tamamen güvenli bir şekilde genellikle bir emniyet kemeri bağlıyken) sarsar. Ölçülen durum, kişinin düşüp düşmediğini değil vücudun bu sarsıntıya otomatik olarak ne kadar hızlı ve etkili tepki verdiğidir (refleksif denge yanıtları). Tepki süresi gecikmişse veya yanlış bir strateji kullanılıyorsa bu durum kişi farkında olmasa bile yüksek bir "gizli" düşme riskinin var olduğunu gösterir. Bu veriler, düşme riskinin proaktif olarak belirlenmesini ve düşme gerçekleşmeden önce müdahale edilmesini sağlar.
Değerlendirme Sırasında Başka Hangi Testler Kullanılır?
Sistem, denge sisteminin her yönünü anlayabilmek için kapsamlı bir objektif test paketi sunar. Bu testler arasında şunlar bulunur:
- Dinamik Görsel Keskinlik (DVA)
- Stabilite Limitleri (LOS)
- Subjektif Görsel Vertikal (SVV)
- Motor Kontrol Testi (MCT)
MotionVR Beyni Yeniden Eğitmeye Nasıl Yardımcı Olur?
Tedavinin tamamı beynin "Nöroplastisite" adı verilen yeteneği üzerine kuruludur. Nöroplastisite, beynin hasara veya yeni deneyimlere yanıt olarak kendini yeniden organize etme yeteneğidir. VR sistemi, bu yeniden organize etme yeteneğini yönlendirmek ve hızlandırmak için kullanılır. Bu süreçte üç ana strateji kullanılır:
- Adaptasyon (Yeniden Kalibrasyon): Özellikle iç kulak-göz bağlantısı zayıfladığında kullanılır. İç kulaktan gelen sinyal zayıfsa, baş çevrildiğinde görüntü bulanıklaşır. Adaptasyon egzersizleri, beyinin bu zayıf sinyalleri açmasını sağlar. Beyin, gelen sinyali daha verimli kullanmak için kendini yeniden kalibre eder.
- Sübstitüsyon (Yerine Koyma / Yedekleme): Eğer iç kulakta ciddi veya kalıcı bir hasar varsa (örneğin tam bir fonksiyon kaybı), beyin bu eksik bilgiyi "yedek" sistemlerle telafi etmeyi öğrenmelidir. Bu stratejide, beyni gözlerden ve ayaklardan (propriyosepsiyon) gelen bilgilere daha fazla güvenmesi ve bunları daha hassas kullanması için eğitilir.
- Habitüasyon (Alışma / Duyarsızlaşma): Bu belirli hareketlerin veya görsel ortamların kişide baş dönmesini tetiklediği durumlarda kullanılır. Habitüasyon, sizi bu tetikleyici uyarana güvenli, kontrollü ve kademeli bir şekilde maruz bırakmaktır. Tekrar maruz kalma, beynin bu uyarana karşı verdiği aşırı tepkiye duyarsızlaşmasını sağlar.
Denge Terapisi Seansları Nasıldır?
VR sistemi egzersizleri, kişiyi motive eden ve eğlendiren interaktif senaryolar olarak tasarlanmıştır. Örneğin "SkiVR" modülünde, ağırlığınızı bir kayakçı gibi sağa sola aktararak sanal bir pistte engellerden kaçmaya çalışırsınız. "BirdVR" modülünde, vücut eğiminizle bir kuşu kontrol ederek halkaların içinden geçmeye çalışırsınız. Siz eğlendiğinizi ve bir "oyun" oynadığınızı düşünürken, beyniniz aslında yoğun bir şekilde ağırlık aktarma, propriyosepsiyon, vestibüler işleme ve denge stratejileri üzerine çalışır. Bu oyun benzeri modüller, terapiye olan bağlılığı ve motivasyonu zirvede tutar.
MotionVR Hangi Denge Sorunları İçin Kullanılır?
MotionVR sistemi çok yönlü bir kullanım sunar ve birçok denge hastalığı için kullanılabilir. Sistemin en yaygın kullanıldığı durumlar şunlardır:
- PPPD (Sürekli Postüral-Algısal Baş Dönmesi)
- Vestibüler Hipofonksiyon (İç Kulak Zayıflığı)
- Vestibüler Nörit veya Labirentit sonrası durumlar
- BPPV (Kristal Oynaması) sonrası kalan sersemlik hissi
- Meniere Hastalığı (Ataklar arası dönemde dengeyi güçlendirmek için)
- Vestibüler Migren
- Yaşlılığa bağlı denge bozuklukları (Geriatrik Denge)
- Düşmenin önlenmesi programları
- Beyin Sarsıntısı Sonrası Sendrom
- Taşıt Tutması (Hareket hastalığı)
- Görsel Tetiklenen Vertigo (VIMS)
- Mal de Debarquement Sendromu
- Nörolojik durumlar (İnme, Multipl Skleroz, Parkinson gibi)
- Acrofobi (Yükseklik korkusu) gibi vestibüler bileşeni olan fobiler
Özellikle PPPD gibi görsel hassasiyetin ön planda olduğu durumlarda, optokinetik (görsel akış) modülleri, beyni tetikleyicilere karşı duyarsızlaştırır. Aynı şekilde yaşlı bireylerde düşmeyi önlemede kritik bir rol oynar. Düşmelerin çoğu, dikkat dağınıklığı anında olur. Sistem, "Çift Görev" egzersizlerine izin verir. Örneğin hastanın sanal bir parkurda yürümesini (motor görev) isterken, aynı anda basit hafıza soruları ile bilişsel görevler eklenerek gerçek hayata entegrasyon çalışılabilir. Bu beynin dikkat dağınıklığı altındayken bile dengeyi otomatik olarak sürdürme yeteneğini geliştirir.
VR Terapisinin Herhangi Bir Yan Etkisi Var mı?
VR Terapisinde en sık karşılaşılan potansiyel yan etki "Siber Tutması" (Cybersickness) olarak bilinen, sanal gerçekliğe bağlı bir tür hareket tutmasıdır. Belirtileri mide bulantısı, baş ağrısı veya hafif sersemlik olabilir. Bu beklenen ve yönetilebilen bir durumdur. Özellikle vestibüler sistemi zaten hassas olan kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir. Ancak bu durum tedavinin önünde bir engel değildir.
Tedaviye çok kısa seanslarla (belki sadece 3-5 dakika) ve görsel olarak daha "sakin" ortamlarla başlanır. Toleransınız arttıkça, süre ve sanal ortamın yoğunluğu yavaş yavaş artırılır. Çoğu hasta birkaç seans içinde bu duruma da alışır. Eğer bir seansta kendinizi kötü hissederseniz, seans derhal durdurulur ve bir sonraki sefere daha düşük bir yoğunluktan devam edilir.
Tedavinin Başarısında Klinisyenin Rolü Nedir?
Cihaz sadece veri üretir ve komutları uygular. Uzman klinisyenin görevi ise şunları içerir:
- Değerlendirme sırasında ortaya çıkan karmaşık verileri yorumlamak
- Verileri hastanın şikayetleriyle birleştirerek sorunun temel nedenini belirlemek
- Bireysel açığını hedef alarak, kişiye özel terapi programını tasarlamak
- Hangi modülün, hangi zorluk seviyesinde, hangi platform hareketiyle birleştirileceğine karar vermek ve uyaranları sıralamak
- Seans sırasında kişiyi gerçek zamanlı olarak izlemek
- Başarı oranını, sallanma miktarını ve sübjektif raporları (yorgunluk, baş dönmesi) takip ederek zorluk seviyesini anlık olarak ayarlamak
MotionVR terapisinin başarısı, cihazın kendisinden çok, o cihazı kullanan klinisyenin uzmanlığına, bilgisine ve tecrübesine bağlıdır.
