Deliryum Nedir? Deliryum Belirtileri Nelerdir? Deliryum Tedavisi

Deliryum Nedir?

Deliryum, zihinsel yeteneklerde görülen ciddi bir rahatsızlıktır. Bilinçte bulanıklık, kendini bir şeylere odaklamada sorun yaşama, garip hayaller görme, etraftaki eşyaların şekil, yer değiştirdiğini görme ya da anlamsız öfkelenme, çevre bilincinin azalması ve kafa karışıklığı ile kendini gösteren geçici bir durumdur . Deliryum, birkaç saat ya da birkaç gün içerisinde ortaya çıkabilir.

Deliryum, metabolik dengede meydana gelen değişiklikler, ilaç, enfeksiyon, ameliyat, alkol veya ilaç zehirlenmesi gibi faktörlerle takip edilebilir. Deliryum ve demans belirtileri benzer olabileceğinden, aile üyelerinin doktora söylediği belirtiler, davranışlar, teşhis anlamında büyük önem kazanacaktır.

Tıbbi durumun düzelmesiyle beraber psikiyatrik belirtiler de ortadan kalkacaktır.

Deliryum Nedenleri Nelerdir?

Deliryum , beyindeki sinyallerin karışması durumunda ortaya çıkar. Bozukluğun sebebi, beyni savunmasız hale getiren ve beyin aktivitesindeki bir sorunu tetikleyen faktörlerin kombinasyonundan kaynaklanmaktadır. Deliryuma sebebiyet veren tek bir neden ya da birden fazla neden mevcut olabilir. Bazen hiçbir neden tespit edilemez. Bunlar:

Belirli ilaçlar ya da ilaç toksitesi
Alkol ya da uyuşturucu zehirlenmesi
İnme, kalp krizi, kötüleşen akciğer ve karaciğer hastalığı ve düşme sonucu yaralanma gibi tıbbi bir durum kaynaklı
Düşük sodyum, düşük kalsiyum gibi metabolik dengesizlikler
Şiddetli, kronik veya ölümcül hastalık
Özellikle çocuklarda rastlanılan ateş ve akut enfeksiyon
Yaşlılarda görülen idrar yolu enfeksiyonu, zatürre ya da grip
Karbonmonoksit, siyanür gibi toksinlere maruz kalma
Yetersiz beslenme ve dehidrasyon
Uyku yoksunluğu veya şiddetli duygusal sıkıntı
Ağrı
Anestezi içeren cerrahi veya diğer tıbbi prosedürler
İlaç veya ilaç kombinasyonları

Deliryum Risk Faktörleri Nelerdir?

Deliryum yaşlı yetişkinlerde daha yaygındır. Deliryum risk faktörleri arasında;

Demans, felç ya da parkinson hastalığı gibi beyin bozuklukları
Görme veya işitme bozukluğu
Birden fazla tıbbi sorunun varlığı yer alır.

Deliryum Hastalığının Riskleri

Deliryum birkaç saat, birkaç hafta veya birkaç ay kadar sürebilir. Deliryuma katkıda bulunan sıkıntılar ele alınırsa, iyileşme süresi daha kısa sürebilir. İyileşme derecesi, deliryum başlamadan önceki sağlık ve zihinsel duruma bir dereceye kadar bağlıdır. Ciddi ya da ölümcül hastalıkları olan kişilerin, deliryum başlangıcından önce sahip oldukları düşünme becerisi ya da işlevsellik düzeylerini geri kazanamayabilir. Ciddi derecede hasta olan bireylerde şu rahatsızlıklar görülebilir:

Sağlıkta görülen genel düşüş
Tam iyileşememe
Bakım ihtiyacı
Artan ölüm riski

Deliryumu Önlenebilir Mi?

Deliryumu önlemeye yönelik en başarılı yaklaşım, bir epizodu tetikleyebilecek risk faktörlerini ortadan kaldırmayı hedeflemektir. Uyku kalitesini sekteye uğratacak, kişinin sakin kalmasını engelleyecek durumlar kafa karışıklığını daha da kötüleştirebilir. Bu yüzden bu koşullara dikkat edilerek deliryumun şiddetinin önlenmesi ya da şiddetinin azaltılması sağlanabilir.

Deliryum Belirtileri Nelerdir?

Deliryum belirtileri ve semptomları genellikle birkaç saat ya da birkaç gün içerisinde başlar. Genellikle gün boyunca dalgalanmalar görülür ve belirtilere rastlanılmadığı dönemler de olabilir. Belirtiler gece vakti daha kötü olma eğilimindedir ve işler, çevre daha az tanıdık gelir. Deliryum hastalığının belirtileri arasında;

Çevre Bilincinde Gözlemlenen Azalma

Bir konuya odaklanamama ve konular arasında geçiş yapamama
Sorulara ya da sohbete cevap vermek yerine bir fikre saplanıp kalmak
Önemsiz şeylerle dikkatin kolaylıkla dağılması
Çevreye çok az ya da hiç tepki göstermeme

Zayıf Düşünme Becerileri (Bilişsel Bozukluk)

Hafızada zayıflama meydana gelmesi
Yönelim bozukluğu
Kelimeleri hatırlama ve söylemede zorluk
Saçma konuşmalar
Okuma, yazma zorluğu
Davranışta Meydana Gelen Değişiklikler
Var olmayan şeyleri görmek (halüsinasyonlar)
Huzursuzluk, ajitasyon ve kavgacı davranış
İnlemek ya da başka sesler çıkarmak
Sessiz ve içine kapanık ruh haline bürünmek
Yavaşlamış hareketler ve uyuşukluk hali
Rahatsız edici uyku alışkanlıkları
Geceleri uyanık olma, gündüzleri uyuma hali (gece-gündüz döngüsünün tam tersi şekilde olması)

Duygusal Rahatsızlıklar

Kaygı, korku ya da paranoya
Depresyon hali
Sinirlilik ve öfke atakları
Sevinç, coşku
İlgisizlik
Hızlı ve öngörülemeyen ruh hali değişiklikleri
Kişilik değişiklikleri

Deliryum Türleri Nelerdir?

Hiperaktif Deliryum

En kolay teşhis edilen türdür. Huzursuzluk, ajitasyon, hızlı ruh hali değişiklikleri, halüsinasyonlar ve özenle işbirliği yapmayı reddetme dahildir.

Hipoaktif Deliryum

Hareketsizlik ya da azalmış motor aktivite, halsizlik, anormal uyuşukluk halidir.

Karışık Deliryum

Hem hipoaktif hem de hiperaktif belirtileri içerebilir. Kişi hızlı bir şekilde hiperaktif durumdan hipoaktif duruma geçebilir.

Deliryum ve Demans

Demans ve deliryumu ayırt etmek zor olabilir ve kişi her ikisine de sahip olabilir. Aslına bakılırsa deliryum, demans hastalarında sıklıkla görülür. Demans, kademeli işlev bozukluğu ve beyin hücrelerinin kaybı nedeniyle hafıza ve diğer düşünme becerilerinin kademeli olarak azalmasıdır. Demansın en yaygın nedeni Alzeimer hastalığıdır .

Deliryum ile Bunama Arasındaki Farklılıklar Nelerdir?

Başlangıç

Deliryumun başlangıcı kısa bir süre içinde ortaya çıkarken, bunama zamanla kötüleşen ve yavaş yavaş ilerleyen küçük belirtiler ile kendini gösterir.

Dikkat

Odaklanma ya da dikkati sürdürme yeteneği deliryum ile önemli ölçüde bozulur.

Dalgalanma

Deliryum belirtilerinde gün içinde dalgalanmalar görülür. Fakat demans hastalarında günün daha iyi ve daha kötü zamanlarını geçirdikleri esnada, hafıza ve düşünme becerileri sabit bir seviyede seyreder.

Deliryum Tanısı

Deliryum hastalığının ruhsal durum değerlendirmesi , bir hekim tarafından kişinin farkındalığı, dikkati ve düşünme yetilerini değerlendirerek başlar. Bunu da sohbet yoluyla ya da zihinsel durumu, kafa karışıklığını, algıyı, hafızayı değerlendiren testler ve taramalar aracılığıyla gerçekleştirir. Aile üyelerinden ya da bakıcıdan gelen ek bilgiler de ruhsal durum değerlendirmesine yardımcı olabilir.

Fiziksel ve nörolojik muayeneler: Doktor, sağlık sorunlarını ya da altta yatan hastalık belirtilerini kontrol ederek fiziksel muayene yapar. Nörolojik muayene de, görme, denge, koordinasyon ve refleksleri kontrol etme olarak sayılabilir.

Diğer testler: Doktor idrar, kan, diğer teşhis testlerini isteyebilir. Beyin görüntüleme testleri de gerektiğinde kullanılabilir.

Deliryum Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Deliryum tedavisinin ilk amacı, altta yatan nedenleri veya tetikleyicileri ele almaktır. Bunu da belirli bir ilacın kullanımını durdurarak, metabolik dengesizlikler ele alınarak ya da bir enfeksiyon tedavi edilerek yapılabilir.

Tedavinin sonraki aşaması, vücudu iyileştirmek ve beyni sakinleştirmek için en iyi ortamı yaratmaya odaklanır. Yaygın ve tehlikeli bir vaka olmasına rağmen, deliryumun kendisi için etkin bir tedavisi yoktur. Çoğu durumda yapılabilecek en etkin şey hastayı güvende tutmaktır.

Destekleyici Bakım

Hava yolunun korunması, sıvı ve beslenme sağlamak, harekete yardımcı olmak, ağrıyı tedavi etmek, inkontinansı ele almak, fiziksel kısıtlamaların ve mesane tüplerinin kullanımından kaçınmak, mümkün olduğunca çevrede meydana gelebilecek değişikliklerden kaçınmak sayılabilir.

Deliryuma neden olan ağrıyı kontrol etmek için bazı ilaçlara gereksinim duyulabilir. Diğer ilaç türleri, şiddetli ajitasyon, kafa karışıklığı, korku, halüsinasyon gibi ağır bulguları hafifiletmek amacıyla ihtiyaç duyulabilir.

Deliryumla Başa Çıkma ve Destek

Deliryum riski olan biri ya da iyileşme riski olan birinin yakını ya da bakıcısıysanız, kişinin sağlığını iyileştirmeye, nüksetmesini önlemeye yönelik ya da sorumlulukları yönetmeye yardımcı adımlar atabilirsiniz.

İyi Uykuyu Teşvik Etmek İçin

Sakin ve sessiz bir ortam sağlayın
İç aydınlatmayı günün saatine uygun tutun
Geceleri kesintisiz uyku süreleri için plan yapın
Kişinin gündüz planlamasını korumasına destek olun
Gün boyunca kişisel bakım ve aktiviteyi teşvik edin

Kişinin Sakin Kalmasına Yardımcı Olmak İçin:

Öğle yemeği ya da yatma saatindeki herhangi bir değişiklikte basitçe iletişim kurun
Tanıdık ve favori nesneleri, resimleri etrafta saklayın ancak dağınıklıktan kaçının
Kişiye sakince yaklaşın
Kendinizi ve diğer kişileri düzenli olarak tanıtın
Tartışmalardan kaçınmaya özen gösterin
Gerekli durumlarda güven verici dokunuş gibi rahatlık önlemleri kullanın
Gürültü seviyeleri ve diğer dikkat dağıtıcı unsurları en aza indirgeyin

Karmaşık Sorunları Önleyin:

Kişiye düzenli bir programda uygun ilacı vermek
Bol sıvı ve sağlıklı beslenme sağlamak
Düzenli fiziksel aktiviteyi teşvik etmek
Enfeksiyonlar veya metabolik dengesizlikler gibi olası sorunlar için hızlı tedavi almak.

Acıbadem Web ve Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır. Güncellenme Tarihi: 13 Kasım 2025 Perşembe Yayımlanma Tarihi: 13 Aralık 2020 Pazar

Bu içeriği ortalama 6 dakikada okuyabilirsiniz.