Mitral Kapak Yetmezliği Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Mitral Kapak Nedir?

Mitral kapak, kalpte sol kulakçık (atriyum) ile sol karıncık (ventrikül) arasında yer alan ve tek yönlü kan akışını sağlayan bir kapaktır. Mitral kapağın görevi, kanın kulakçıktan karıncığa geçişine izin vermek, ardından karıncık kasıldığında tekrar kulakçığa geri kaçmasını engellemektir. İki yaprakçıktan oluşur, bu yaprakçıklar ipliksi yapılar olan kordonlarla (chordae tendineae) ve kalbin içindeki kasçıklarla (papiller kaslar) desteklenir.

Diğer kalp kapakları arasında triküspit kapak, pulmoner kapak ve aort kapağı bulunur ve bunlar mitral kapakla birlikte uyum içinde çalışarak kalbin pompa görevini dengeli bir şekilde yürütmesine katkıda bulunur.

Mitral Kapak Yetmezliği Nedir?

Mitral kapak düzgün çalışmadığında, özellikle tam kapanamadığında, kan sol karıncıktan tekrar sol kulakçığa geri dönebilir ve bu durum “mitral yetmezliği” olarak adlandırılır. Bu durum kalbin daha fazla çalışmasına, akciğerlerde sıvı birikimine, nefes darlığına, çarpıntıya ve ilerleyen dönemde kalp yetmezliğine yol açabilir.

Akut ve Kronik Mitral Kapak Yetmezliği

Mitral kapak yetmezliği akut ve kronik olarak gelişebilir. Akut durumda, kapak ani bir hasar nedeniyle kapanamaz ve bu da kısa sürede akciğer ödemi, şiddetli nefes darlığı, çarpıntı ve şok tablosuna yol açar, dolayısıyla acil müdahale ve genellikle cerrahi onarım gerekir.

Kronik durumda ise süreç yıllar içinde gelişir, başlangıçta belirti vermeyebilir ancak zamanla nefes darlığı, efor kapasitesinde azalma, yorgunluk, bacaklarda şişlik ve ritim bozuklukları ortaya çıkar; bu tabloda düzenli takip önemlidir ve gerekli olduğunda ilaç tedavisi, kapak tamiri ya da kapak değişimi uygulanır.

Mitral Kapak Yetmezliği Neden Olur?

Mitral kapak yetmezliği farklı nedenlerle gelişebilir, bunlar doğrudan kapağın yapısal bozukluklarından ya da kalbin genel işlevsel sorunlarından kaynaklanabilir. Kapak yaprakçıklarının kalınlaşıp gevşemesiyle ortaya çıkan ‘mitral kapak prolapsusu’, geçirilmiş romatizmal kalp hastalığı, enfektif endokardit sonrası kapakta yırtık ya da delik oluşması, korda tendinea veya papiller kas rüptürü gibi yapısal hasarlar en sık görülen primer nedenlerdir. Ayrıca dejeneratif değişiklikler, yaşa bağlı kalsifikasyon ve bağ dokusu hastalıkları da primer grupta sayılır.

Sekonder nedenler arasında ise kalp kasının büyümesine veya şekil bozulmasına yol açan dilate kardiyomiyopati, iskemik kalp hastalığı ve kalp krizi sonrası gelişen yapısal değişiklikler yer alır. Daha nadiren doğuştan kapak anomalileri, göğüs travmaları, radyoterapiye bağlı hasar ya da lupus gibi bağışıklık sistemi hastalıkları da mitral kapak yetmezliğine yol açabilir.

Mitral kapak yetmezliğinin başlıca nedenleri şunlardır:

• Mitral kapak prolapsusu (yaprakçıkların gevşemesi, sarkması)
• Romatizmal kalp hastalığı sonrası kapakta kalınlaşma ve yapışmalar
• Enfektif endokardit ile kapakta delik, yırtık veya hasar gelişmesi
• Korda tendinea veya papiller kas rüptürü (özellikle kalp krizi sonrası)
• Dejeneratif değişiklikler ve yaşa bağlı kapak yıpranmaları
• Mitral anüler kalsifikasyon (kapak halkasında kireçlenme)
• Dilate veya iskemik kardiyomiyopati sonucu kapakta kapanma bozukluğu
• Doğumsal kapak anomalileri
• Göğüs travmaları
• Radyoterapiye bağlı doku hasarı
• Bağ dokusu ve otoimmün hastalıklar (ör. Marfan sendromu, lupus)

Mitral Kapak Yetmezliğinde Belirtiler ve Bulgular

Mitral kapak yetmezliğinde hafif ve kronik vakalarda uzun süre hiçbir şikâyet olmayabilir. İleri evrelerde veya akut tabloda ciddi semptomlar hızla ortaya çıkar. En sık görülen belirtiler arasında belirli bir efor sonrası veya yatarken gelişen nefes darlığı, kolay yorulma ve halsizlik, kalpte düzensiz çarpıntı hissi ve atriyal fibrilasyon gibi ritim bozuklukları, bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik, gece artan öksürük ve akciğerlerde sıvı birikimine bağlı sorunlar bulunur.

Fizik muayenede tipik olarak kalbin apeks bölgesinde duyulan, koltuk altına yayılan pansistolik üfürüm oldukça belirgindir. Ayrıca ilerlemiş vakalarda kalp büyümesine bağlı göğüs duvarında apeks itmesi, üçüncü kalp sesi (S3), akciğerlerde sıvı birikimi ve boyun damarlarında dolgunluk da görülebilir.

Mitral kapak yetmezliği belirtileri şunlardır:

• Nefes darlığı (eforla, gece uykuda, yatarken artış gösterebilir)
• Çabuk yorulma, halsizlik
• Çarpıntı ve düzensiz kalp atışları (özellikle atriyal fibrilasyon)
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik (ödem)
• Gece öksürüğü, akciğerlerde sıvı birikimi
• Tipik pansistolik üfürüm (apekste, aksillaya yayılan)
• Apeks bölgesinde belirgin kalp itmesi
• İleri evrede üçüncü kalp sesi (S3), boyun venlerinde dolgunluk, akciğer ödemi

Mitral Kapak Yetmezliğinde Tanı ve Testler

Mitral kapak yetmezliği tanısında ilk olarak hekim steteskopla muayene yapar. Muayenede, apeks bölgesinde aksillaya yayılan pansistolik üfürüm tipiktir. Kesin tanı ve şiddet değerlendirmesi için en önemli yöntem ekokardiyografidir. Transtorasik ekokardiyografi (TTE) ile kapağın yapısı, kanın geri kaçış miktarı ve kalbin pompa gücü ölçülür; gerekirse daha ayrıntılı görüntü için transözofageal ekokardiyografi (TEE) yapılır.

Egzersiz veya stres ekosu, gizli semptomların ve kapak kaçağının yük altında nasıl değiştiğini gösterebilir. Ayrıca kalp fonksiyonlarını daha net görmek için kalp MR veya BT anjiyo gibi ileri görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Bazı durumlarda kalp damarlarının durumu ve kapak basınçları hakkında bilgi almak için kalp kateterizasyonu uygulanır. Kan testleri doğrudan tanı koydurucu değildir ancak eşlik eden kalp yetmezliği veya başka sorunları değerlendirmede yardımcı olur.

Mitral kapak yetmezliğinde başlıca tanı yöntemleri şunlardır:

• Fizik muayene
• Transtorasik ekokardiyografi (TTE)
• Transözofageal ekokardiyografi (TEE)
• Egzersiz/stres ekokardiyografi
• Kardiyak MR veya BT
• Kalp kateterizasyonu

Mitral Kapak Yetmezliği Tedavisi Nasıl Yapılır?

Mitral kapak yetmezliği tedavisinde hafif ya da orta dereceli ve belirti vermeyen olgularda genellikle düzenli takip yapılır, ekokardiyografi ile kapak kaçağının ilerleyip ilerlemediği kontrol edilir. Belirti geliştiğinde ya da kalp fonksiyonlarında bozulma başladığında ilaç tedavisi ile semptomlar hafifletilebilir; bu amaçla diüretikler, tansiyon düzenleyici ilaçlar ve ritim bozukluğu varsa antikoagülanlar kullanılır, ancak bu ilaçlar kapağı onarmaz, sadece şikâyetleri kontrol eder.

İleri ya da şiddetli mitral yetmezliğinde asıl çözüm cerrahi ya da girişimsel işlemlerdir. En tercih edilen yöntem, kapağın korunmasını sağlayan mitral kapak onarımıdır; bu yöntem uzun dönem sonuçları ve yaşam kalitesi açısından kapak değişimine göre daha üstündür. Onarım mümkün değilse kapak değişimi yapılır, mekanik kapak takılanlarda ömür boyu kan sulandırıcı ilaç gerekirken biyoprotez kapaklarda bu süre genellikle daha kısadır.

Cerrahiye uygun olmayan veya yüksek riskli hastalarda kateter temelli yöntemler gündeme gelir; bunların başında MitraClip ile kapak yaprakçıklarının kenarlarının birbirine tutturulması gelir. Ayrıca daha yeni bir seçenek olan kateterle kapak değişimi (TMVR) ve deneysel düzeyde olan BATMAN tekniği gibi yöntemler de bazı merkezlerde uygulanmaya başlamıştır.

Mitral kapak yetmezliği tedavi seçenekleri şunlardır:

• Yaşam tarzı düzenlemeleri
• İlaç tedavisi
• Kateterle kapak onarımı (MitraClip)
• Kateterle kapak değişimi (TMVR)
• Yeni ve deneysel yöntemler (ör. BATMAN tekniği)

Tedavi Edilmezse Gelişebilecek Sorunlar

Mitral kapak yetmezliği tedavi edilmediğinde, zamanla kalbin yükü artar ve hem kalpte hem de diğer organlarda ciddi sorunlara yol açabilir. Geriye kaçan kan nedeniyle sol kulakçık genişler, bu da atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarına ve beraberinde felç riskine neden olur. Sol karıncık sürekli fazla çalıştığı için önce büyür, sonra zayıflar ve sonuçta kalp yetmezliği gelişir. Sol kulakçıktaki basınç akciğerlere yansıyarak pulmoner hipertansiyon, nefes darlığı ve akciğerlerde sıvı birikimine yol açar. Uzun vadede bacaklarda ve karında şişlikler, halsizlik ve yaşam kalitesinde belirgin düşüş görülür.

Tedavi edilmeyen mitral kapak yetmezliğinin başlıca sonuçları:

• Kalp yetmezliği gelişimi
• Atriyal fibrilasyon ve buna bağlı felç riski
• Pulmoner hipertansiyon (akciğer damarlarında basınç artışı)
• Akciğer ödemi ve nefes darlığı
• Sol ventrikülün büyümesi ve işlev kaybı
• Vücudun dokularına yeterli oksijenli kan gidememesi nedeniyle halsizlik, yorgunluk ve performans kaybı

Mitral Kapak Yetmezliği Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Mitral Kapak Yetmezliği Nasıl Teşhis Edilir?

Teşhiste en sık kullanılan yöntem ekokardiyografidir. Bu testle kapak yapısı, kalbin işlevi ve kanın geriye kaçma miktarı değerlendirilir. Gerekirse transözofageal ekokardiyografi, MR veya kateterizasyon gibi ek tetkikler de uygulanabilir. Düzenli takip oldukça önemlidir.

Mitral Kapak Yetmezliği Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, hastalığın şiddetine ve belirtilere göre değişir. Hafif vakalarda sadece takip yeterli olabilir. Belirgin şikâyetlerde ilaçlar kullanılır. Daha ileri durumlarda ise mitral kapak onarımı, değişimi veya kateter yoluyla yapılan MitraClip gibi girişimler uygulanabilir.

Mitral Kapak Yetmezliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmediğinde kalp giderek zorlanır ve kalp yetmezliği gelişebilir. Ayrıca ritim bozuklukları, inme riski ve akciğer basıncında artış ortaya çıkabilir. Bu nedenle erken tanı, düzenli kontroller ve zamanında tedavi uzun vadede yaşam kalitesini korumak için kritik önemdedir.

Akut Mitral Kapak Yetmezliği Ne Anlama Gelir?

Akut mitral kapak yetmezliği ani gelişir ve genellikle kalp krizi sonrası papiller kas veya kordon kopmasıyla ortaya çıkar. Hastada hızlı başlayan nefes darlığı, akciğer ödemi ve şok tablosu görülebilir. Bu durum hayatı tehdit eder ve acil cerrahi müdahale gerekebilir.

Kronik Mitral Kapak Yetmezliği Nasıl Seyreder?

Kronik mitral yetmezliğinde kalp uzun süre uyum sağlar. Sol kulakçık ve karıncık genişleyerek fazla kanı tolere eder. Başlangıçta belirti olmayabilir, ancak zamanla nefes darlığı, çarpıntı ve yorgunluk ortaya çıkar. Düzenli takip edilmezse kalp yetmezliği gelişebilir.

Mitral Kapak Yetmezliği İçin Hangi Testler Kullanılır?

En temel inceleme transtorasik ekokardiyografidir. Bu yöntemle kapağın yapısı, kaçağın derecesi ve kalbin pompalama gücü değerlendirilir. Daha ayrıntılı inceleme gerektiğinde transözofageal ekokardiyografi, stres eko, kardiyak MR veya kalp kateterizasyonu uygulanabilir.

Mitral Kapak Onarımı mı Yoksa Değişimi mi Tercih Edilir?

Mümkünse kapak onarımı önceliklidir çünkü doğal kapağın korunması daha iyi sonuç verir ve uzun süreli kan sulandırıcıya gerek kalmaz. Onarım mümkün değilse mekanik veya biyolojik kapak ile değişim yapılır. Seçim hastanın yaşına ve durumuna göre belirlenir.