Orbital Selülit Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Orbital Selülit Nedir?

Göz çukurunun derin dokularında gelişen orbital selülit, göz kapağının arkasındaki orbital septumun gerisinde kalan yağ, kas ve bağ dokularını etkileyen ciddi bir enfeksiyondur. Hastalık yüzeysel bir göz enfeksiyonu değildir ve önemli yapılara yakınlığı nedeniyle hızla değerlendirilmelidir.

Göz çukuru sınırlı bir kemik boşluktur. Enfeksiyon burada şişmeye yol açtığında göz hareketlerini sağlayan kaslar, görme siniri ve gözün kanlanması etkilenebilir. Tedavideki gecikme kalıcı görme kaybı veya kafa içine yayılım gibi ciddi sonuçlar doğurabilir.

Orbital selülit hem çocuklarda hem yetişkinlerde görülebilir. Çocukluk çağında sinüslerle göz çukuru arasındaki ince kemik yapı ve damar bağlantıları enfeksiyonun yayılımını kolaylaştırabilir. Belirtilerin başlangıcı saatler veya birkaç gün içinde hızlanabilir.

Orbital Selülit Neden Olur?

Orbital selülitin en sık nedeni sinüslerdeki enfeksiyonun göz çukuruna yayılmasıdır. Özellikle gözler arasındaki etmoid sinüs komşuluğu önem taşır. Daha seyrek olarak diş, göz kapağı veya yüz enfeksiyonu, yaralanma, yabancı cisim ve göz çevresi ameliyatı hastalığa zemin hazırlayabilir.

Orbital selülite yol açabilen başlıca durumlar şunlardır:

• Sinüs enfeksiyonu: Mikroorganizmalar kemik duvarlar veya damarlar üzerinden göz çukuruna ilerleyebilir.
• Göz kapağı ve yüz enfeksiyonu: Ciltteki bir yara, çıban veya çevre dokudaki enfeksiyon daha derine yayılabilir.
• Diş kaynaklı enfeksiyon: Özellikle üst çenedeki bazı dişlerin enfeksiyonu komşu sinüslere, ardından göz çukuruna ulaşabilir.
• Yaralanma ve yabancı cisim: Göz çevresindeki kesici ya da delici yaralanmalar mikroorganizmaların derin dokulara taşınmasına neden olabilir.
• Cerrahi sonrası enfeksiyon: Sinüs veya göz çevresi ameliyatlarından sonra nadiren orbital enfeksiyon gelişebilir.
• Kan yoluyla yayılım: Vücudun başka bir bölgesindeki enfeksiyon çok seyrek olarak kan dolaşımı üzerinden göz çukuruna ulaşabilir.

Paranazal sinüs enfeksiyonu her zaman orbital selülite dönüşmez. Yüzde veya göz çevresinde hızla artan şişlik, özellikle göz hareketiyle ağrı gelişirse tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir. Antibiyotiğe muayene olmadan başlamak veya ilacı yarım bırakmak güvenli değildir.

Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonundan sonra yüz ağrısı, burun akıntısı ve tek taraflı göz şişliği birlikte görülebilir. Çocuklarda sinüzit belirtilerine göz hareketiyle ağrı veya görme değişikliği eklenmesi acil inceleme gerektirir.

Orbital Selülit Belirtileri Nelerdir?

Orbital selülitin en belirgin belirtileri göz kapağında tek taraflı şişlik ve kızarıklık, göz hareketleriyle ağrı, hareket kısıtlılığı, çift görme, gözün öne çıkması ve görme azalmasıdır. Ateş, baş ağrısı, halsizlik, göz çevresinde hassasiyet ve burun belirtileri de tabloya eşlik edebilir.

Orbital selülitte görülebilen bulgular şöyle açıklanabilir:

• Göz kapağında şişlik ve kızarıklık: Kapaktaki ödem gözü açmayı zorlaştıracak kadar belirginleşebilir.
• Göz hareketiyle ağrı: Kişi yukarı, aşağı veya yanlara bakarken gözün arkasında ağrı hissedebilir.
• Göz hareketlerinde kısıtlılık: Enfeksiyon ve şişlik göz kaslarının çalışmasını etkileyerek bakış yönlerini sınırlayabilir.
• Çift görme: Gözlerin birlikte hareket edememesi görüntülerin üst üste binmesine veya iki ayrı görüntü algılanmasına yol açabilir.
• Gözün öne çıkması: Proptozis olarak adlandırılan belirginleşme şişen orbital dokuların gözü öne itmesiyle gelişebilir.
• Görme değişikliği: Görme keskinliğinde veya renkleri ayırt etmede azalma, görme sinirinin etkilenebileceğini gösterebilir.
• Göz yüzeyinde ödem: Gözün beyaz bölümünü örten zar kabarıp jel görünümü alabilir. Tıbbi olarak bu bulgu kemosis olarak adlandırılır.
• Genel hastalık belirtileri: Ateş, iştahsızlık, halsizlik, baş ağrısı ve bulantı görülebilir. Ateşin bulunmaması hastalığı dışlamaz.

Muayenede 'göz hareketiyle ağrı' orbital dokuların etkilenmesi açısından güçlü bir uyarıdır. Kapağın şiş olması tek başına tanı koydurmaz. Göz hareketi, görme ve gözün konumu birlikte değerlendirilmelidir.

Ekzoftalmi ve proptozis farklı nedenlerle gelişebilen bir bulgudur. Göz kapağı şişliğiyle birlikte aniden ortaya çıkması, özellikle ağrı ve hareket kısıtlılığı da varsa orbital enfeksiyon açısından önem taşır.

Göz kapağı şişmesi alerji, travma veya daha yüzeysel enfeksiyonlar gibi farklı nedenlerle de gelişebilir. Şişliğe göz hareketinde ağrı, hareket kısıtlılığı ya da görme değişikliği eklenmesi orbital dokuların değerlendirilmesini gerektirir.

Örneğin göz kapağı şişen bir kişi gözüyle sağa bakarken derin ağrı duyuyor, çift görüyor veya görüntü netliği azalıyorsa yalnızca alerji ya da yüzeysel enfeksiyon düşünülmemelidir. Aynı gün acil değerlendirme yapılmalıdır.

Orbital Selülit ile Preseptal Selülit Arasındaki Fark Nedir?

Orbital selülit ile preseptal selülit arasındaki fark, enfeksiyonun göz kapağındaki orbital septuma göre yeridir. Preseptal veya periorbital selülit septumun önündeki kapak dokularını, orbital selülit ise septumun arkasındaki göz çukuru dokularını etkiler.

Her iki durumda da göz kapağı şişip kızarabilir. Preseptal selülitte göz hareketleri genellikle serbest ve ağrısızdır, görme korunur ve göz öne itilmez. Orbital selülitte hareket ağrısı, hareket kısıtlılığı, çift görme, proptozis veya görme azalması gelişebilir.

Görünüşe bakarak iki tabloyu evde güvenle ayırmak mümkün değildir. Kapak şişliği gözü açmayı engelliyorsa ya da çocuk muayeneye uyum sağlayamıyorsa hekim görüntüleme gereksinimini klinik bulgulara göre belirler.

Göz nezlesi belirtileri daha çok akıntı, batma ve göz yüzeyinde kızarıklıkla seyreder. Gözün hareketiyle derin ağrı, öne çıkma veya görme kaybı konjonktivit için tipik değildir ve orbital tutulum açısından uyarıcıdır.

Çocuklarda Orbital Selülit Nasıl Seyreder?

Çocuklarda orbital selülit çoğunlukla sinüs enfeksiyonunun ardından gelişir ve belirtiler kısa sürede ağırlaşabilir. Küçük çocuklar çift görmeyi, renklerde solmayı veya göz arkasındaki ağrıyı anlatamayabileceği için davranış değişiklikleri önemli ipuçları sağlar.

Çocuğun bir gözünü kapalı tutması, başını sürekli aynı yöne çevirmesi veya bakışını hareket ettirmekten kaçınması ağrıya işaret edebilir. Yeni gelişen şaşılık, gözü açamama, beslenme azalması, huzursuzluk veya belirgin uyku hâli de değerlendirilmelidir.

Çocukta kapak şişliğiyle birlikte ateş varsa orbital selülit olasılığı artar. Ateş yoksa da göz hareketi kısıtlılığı, ağrı veya görsel davranıştaki değişiklik önemini korur. Ebeveynin çocuğun normal hâlinden farklılığını anlatması muayeneye yardımcı olur.

Göz muayenesi şişlik nedeniyle yapılamıyorsa, çocuk gözünü hareket ettirmeyi reddediyorsa veya genel durumu bozuluyorsa acil servise başvurulmalıdır. Yaşa uygun olmayan ev ilaçları, kalan antibiyotikler veya kortizonlu damlalar kullanılmamalıdır.

Orbital Selülit Tanısı Nasıl Konur?

Orbital selülit tanısı göz hareketleri, görme keskinliği, renkli görme, göz bebeklerinin ışık yanıtı, gözün öne çıkması ve nörolojik bulguların birlikte incelendiği acil muayeneyle konur. Sinüs, diş, yüz yaralanması ve yakın zamanda geçirilen ameliyat öyküsü ayrıca sorgulanır.

Tanı sürecinde kullanılabilen değerlendirmeler şunlardır:

• Göz muayenesi: Görme düzeyi, göz hareketleri, çift görme, göz içi basıncı ve göz dibi uygun koşullarda değerlendirilir.
• Nörolojik muayene: Bilinç değişikliği, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği ve kafa siniri bulguları kafa içi yayılım açısından araştırılır.
• Kan testleri: Enfeksiyon göstergeleri ve genel durum incelenebilir. Sonuçların normal olması erken hastalığı kesin olarak dışlamaz.
• Kültür incelemesi: Kan, sinüs veya cerrahi örnekten alınan kültür, sorumlu mikroorganizmanın belirlenmesine yardımcı olabilir.
• Bilgisayarlı tomografi: Kontrastlı tomografi göz çukuru ve sinüslerdeki yayılımı, apseyi ve kemik komşuluğunu hızlı biçimde gösterebilir.
• Manyetik rezonans: Manyetik rezonans görüntüleme kavernöz sinüs trombozu veya kafa içi komplikasyon şüphesinde ayrıntılı inceleme sağlayabilir.

Görüntüleme gereksinimi hastanın yaşı, muayenenin güvenilirliği ve uyarı bulgularına göre belirlenir. Görme tehdidi veya ağır klinik tablo varsa tetkik planı tedaviyi geciktirmemelidir. Uzman ekipler değerlendirme ve tedaviyi eş zamanlı yürütebilir.

Orbital Selülit Tedavisi Nasıl Yapılır?

Orbital selülit tedavisi hastaneye yatış, damar yoluyla geniş etkili antibiyotik ve görme işlevinin yakın takibiyle yapılır. Göz hastalıkları ile kulak burun boğaz uzmanları sinüslerin, orbital dokuların ve olası apsenin durumunu birlikte değerlendirir.

Tedavinin başlıca bileşenleri şöyle sıralanabilir:

• Damar yoluyla antibiyotik: Tedavi olası bakterilere göre hızla başlatılır, kültür sonucu ve klinik yanıta göre düzenlenir.
• Yakın göz izlemi: Görme, renkli görme, göz bebekleri, hareket kısıtlılığı ve proptozis belirli aralıklarla yeniden değerlendirilir.
• Sinüs tedavisi: Kulak burun boğaz uzmanı sinüslerdeki enfeksiyonun ilaçla veya girişimle kontrol edilip edilemeyeceğini belirler.
• Destek tedavisi: Sıvı gereksinimi, ağrı ve ateş hastanın yaşına ve genel durumuna uygun biçimde yönetilir.
• Cerrahi drenaj: Apse, görme tehdidi, kafa içi yayılım veya ilaç tedavisine yetersiz yanıt varsa enfekte alanın boşaltılması gerekebilir.

Antibiyotiğin türü, dozu ve toplam süresi yaşa, alerji öyküsüne, enfeksiyonun kaynağına, kültür sonucuna ve komplikasyonlara göre değişir. Evde kalan ilaçları kullanmak uygun değildir. Damar tedavisinden ağızdan ilaca geçişi yalnızca izleyen ekip planlar.

İlk 24 ile 48 saatte ağrı, ateş, göz hareketleri, şişlik ve görme yeniden değerlendirilir. Bulgular kötüleşirse ya da beklenen düzelme görülmezse görüntüleme tekrarlanabilir ve cerrahi gereksinimi yeniden ele alınabilir.

Kortizon veya burun açıcı ilaçlar her hastaya rutin olarak verilmez. Kullanım kararı enfeksiyonun kontrolü, eşlik eden sinüs hastalığı ve kişisel riskler değerlendirilerek uzmanlar tarafından alınır.

Orbital Selülitte Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Orbital selülitte ameliyat her hasta için gerekli değildir. Görmede azalma, görme siniri baskısı, büyük veya ilerleyen apse, kafa içi yayılım ve uygun antibiyotiğe rağmen kötüleşme cerrahi drenajı gündeme getiren başlıca durumlardır.

Apse bulunduğunda karar yalnızca boyuta göre verilmez. Apsenin yeri, hastanın yaşı, göz muayenesi, görmenin durumu, sorumlu olabilecek mikroorganizmalar ve tedaviye yanıt birlikte değerlendirilir. Sabit bir yaş veya ölçü sınırı her hasta için geçerli değildir.

Cerrahi girişim sinüslerin endoskopik olarak boşaltılmasını, orbital apsenin drene edilmesini veya her ikisini içerebilir. Kafa içi komplikasyon saptanırsa beyin ve sinir cerrahisi ile enfeksiyon hastalıkları ekipleri de tedaviye katılabilir.

Orbital Selülit Komplikasyonları Nelerdir?

Orbital selülitin başlıca komplikasyonları subperiostal veya orbital apse, görme siniri hasarı, kalıcı görme kaybı, kavernöz sinüs trombozu, menenjit, beyin apsesi ve sepsistir. Erken tanı ile uygun tedavi ciddi sonuçların olasılığını azaltır.

Göz çukuru enfeksiyonu görme sinirini doğrudan sıkıştırabilir veya gözün kanlanmasını bozabilir. Renklerin soluk görünmesi, görme keskinliğinde azalma ya da göz bebeği yanıtında bozulma varsa görme tehdidi düşünülür.

Göz ve yüz damarlarındaki bağlantılar enfeksiyonun kavernöz sinüs adı verilen toplardamar boşluğuna ulaşmasına izin verebilir. Şiddetlenen baş ağrısı, bilinç değişikliği, kusma, nöbet veya iki gözde bulguların başlaması kafa içi yayılım açısından acildir.

Tedavi başladıktan sonra şişliğin hemen kaybolması beklenmeyebilir. Görmede kötüleşme, artan hareket kısıtlılığı, yeni nörolojik belirti veya genel durumda bozulma olursa sağlık ekibine gecikmeden haber verilmelidir.

Orbital Selülit Ne Zaman Acildir?

Orbital selülit şüphesi her zaman acil değerlendirme gerektirir. Göz hareketiyle ağrı, hareket kısıtlılığı, çift görme, gözün öne çıkması, görmede azalma veya renkleri soluk algılama varsa kişi aynı gün acil servise başvurmalıdır.

Acil yardım gerektiren uyarı işaretleri şunlardır:

• Görmenin aniden veya giderek azalması
• Gözün hareket ettirilememesi ya da hareketle belirgin ağrı
• Yeni başlayan çift görme veya şaşılık
• Gözün öne doğru belirginleşmesi
• Şiddetli baş ağrısı, kusma veya bilinç değişikliği
• Boyunda sertlik, nöbet veya bayılma
• Hızla artan göz çevresi şişliği ve genel durum bozukluğu
• Bebekte veya çocukta uyandırmada güçlük ve beslenememe

Görme kaybı, bilinç değişikliği, nöbet veya solunum sorunu gelişirse 112 aranmalıdır. Kişi kendi aracıyla götürülmeye çalışılmamalı, göze baskı uygulanmamalı ve yiyecek ya da içecek verilmesi sağlık ekibinin yönlendirmesine bırakılmalıdır.

Orbital Selülitten Korunmak Mümkün müdür?

Orbital selülitin her vakası önlenemez. Sinüs, diş, göz kapağı ve yüz enfeksiyonlarında kötüleşme belirtilerinin erken fark edilmesi, göz çevresi yaralarının temiz tutulması ve önerilen kontrollerin aksatılmaması riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Sinüs belirtileri sırasında tek taraflı göz şişliği, göz hareketiyle ağrı veya görme değişikliği gelişirse beklemek yerine tıbbi yardım alınmalıdır. Her sinüzitte antibiyotik gerekmez ve koruyucu amaçla antibiyotik kullanımı önerilmez.

Göz çevresindeki yaralanmadan sonra yabancı cisim şüphesi varsa kişi yarayı kurcalamamalıdır. Temiz olmayan ürünleri göze sürmek, reçetesiz kortizonlu damla kullanmak veya şişliği bastırarak boşaltmaya çalışmak enfeksiyonu ağırlaştırabilir.

Çocukluk çağı aşılarının güncel tutulması bazı ciddi bakteriyel enfeksiyonlara karşı koruma sağlar. Aşılar orbital selülitin tüm nedenlerini önlemese de genel enfeksiyon riskinin azaltılmasına katkıda bulunur.

Orbital Selülit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Orbital Selülit Bulaşıcı mıdır?

Orbital selülitin kendisi kişiden kişiye doğrudan bulaşmaz. Hastalığa zemin hazırlayan bazı solunum yolu enfeksiyonları bulaşıcı olabilir. El hijyeni, öksürük adabı ve ortak havlu kullanılmaması enfeksiyonların yayılımını azaltmaya yardımcı olur.

Orbital Selülit Kendiliğinden Geçer mi?

Orbital selülit kendiliğinden geçmesi beklenen bir hastalık değildir. Hastanede gecikmeden antibiyotik tedavisi ve yakın izlem gerekir. Evde sıcak kompres, göz damlası veya ağrı kesiciyle belirtileri bastırmak enfeksiyonun ilerlemesini önlemez.

Orbital Selülit Kaç Günde İyileşir?

İyileşme süresi enfeksiyonun yaygınlığına, apse bulunmasına, sorumlu mikroorganizmaya ve tedaviye yanıta göre değişir. İlk günlerde klinik yanıt yakından izlenir. Antibiyotiğin toplam süresini ve taburculuk zamanını hastayı takip eden ekip belirler.

Orbital Selülit Tekrarlar mı?

Orbital selülit tekrarlayabilir ancak sık tekrarlama beklenen bir durum değildir. Yeni ataklarda sinüslerin yapısı, kronik enfeksiyon, diş kaynaklı odak veya bağışıklık sistemini etkileyen bir durum araştırılabilir. Önceki tedaviyi kendi kendine tekrarlamak doğru değildir.

Orbital Selülitte Ateş Olmak Zorunda mıdır?

Orbital selülitte ateş sık görülse de her hastada bulunmaz. Özellikle erken dönemde veya daha önce ilaç kullanılmışsa ateş olmayabilir. Göz hareketiyle ağrı, çift görme, proptozis ve görme değişikliği ateşten bağımsız olarak acil değerlendirilmelidir.

Orbital Selülitte Göze Damla Kullanılır mı?

Göz damlası orbital selülitin derin dokulardaki enfeksiyonunu tek başına tedavi etmez. Eşlik eden yüzey sorunu için damla gerekirse ürünü göz hekimi seçer. Reçetesiz antibiyotikli veya kortizonlu damla başlamak tanıyı geciktirebilir ve istenmeyen etkilere yol açabilir.

Orbital Selülit Görmeyi Etkiler mi?

Orbital selülit görme siniri veya gözün kanlanması etkilendiğinde görme kaybına neden olabilir. Erken hastane tedavisi riski azaltır. Görmede azalma, renkleri soluk görme veya göz bebeği yanıtında değişiklik fark edilirse acil ekip hemen bilgilendirilmelidir.