Alzheimer Nedir? Alzheimer Belirtileri Nelerdir? Teşhis ve Tedavisi

Alzheimer Nedir?

Alzheimer, bunamanın en yaygın nedeni olup, beyinde amiloid plaklar ve nörofibriler yumak şeklinde protein birikiminin ortaya çıkmasıyla başlayan ve zamanla beyin hücrelerin ölmesine ve beynin küçülmesine neden olan bir beyin hastalığıdır. Beyin hücrelerinin yavaş yavaş ölmesi nedeniyle hafıza kaybı, düşünme yeteneğinde azalma, kafa karışıklığı, konuşurken geveleme ve algılama bozukluğu gibi belirtilerle kendini gösterir.

Unutkanlık belirtisi ile öne çıkan alzheimer, ilerleyen aşamalarda kişinin günlük basit aktivitelerini ve işlerini yapmasına engel olur. Çoğunlukla unutkanlıkla kendisini gösteren Alzheimer’ın 65 yaşında görülme sıklığı %1 iken, bu oran 80’li yaşlarda %30’a yükselir ve yaş ilerledikçe risk artar.

Kişileri çeşitli evrelerde etkileyen alzheimer hastalığının seyri ilerledikçe kişi artık günlük aktivitelerinde çok zorlanmaya başlar. Hastalığın sonlarına doğru beyin hücreleri neredeyse tamamen yok olma noktasına gelmiştir. Bu durum aynı zamanda diğer organları da işlevsiz hale getirir.

Alzheimer Evreleri Nelerdir?

Alzheimer, hafif, orta ve ileri olmak üzere üç evreyi içerir. Evreler, hastalık semptomlarının şiddetine göre sınıflandırılır.

Erken evre alzheimer

Alzheimer başlangıcı , özellikle yeni öğrenilen bilgilerin; örneğin son gidilen yerlerin, güncel olayların ya da yeni tanışılan kişi isimlerinin unutulması ile karakterizedir.

Erken evre alzheimer belirtileri şunları kapsar:

• Düşüncelerini ifade edecek kelimeleri bulmakta zorlanma,
• Nesneleri sürekli kaybetme ve yerlerini değiştirme,
• Plan yapma ve organizasyonda zorluk yaşama,
• Sorunları çözmede zorlanma,
• Rutin günlük işleri normalden daha uzun sürede tamamlama.

Orta evre alzheimer

Orta evre Alzheimer, uzun süren bir aşamadır ve hasta uzun yıllar bu evrede kalabilir. Orta evre Alzheimer hastaları, bakıma ve yardıma ihtiyaç duyabilir.

Orta evre Alzheimer belirtileri aşağıdakiler gibi olabilir:

• Hafıza kayıpları ve kafa karışıklığı,
• Telefon numaralarını ya da okudukları okullar gibi yaşamlarına dair olayları ve ayrıntıları unutma,
• Haftanın hangi gününde, hangi ayda veya hangi mevsimde olduğu konusunda kafa karışıklığı yaşama,
• Arkadaş ve aile bireylerini tanımada zorlanma,
• Basit matematik işlemlerini yapmada güçlük çekme,
• Banyo yapma, duş alma, saç tarama, tuvaleti kullanma gibi kişisel bakım konularında yardıma ihtiyaç duyma,
• Tedirginlik ve anksiyete hissi,
• Depresyona eğilim,
• Asılsız şüphelere (sanrılar) sahip olma,
• Uyku bozuklukları.

İleri evre alzheimer

İleri evre Alzheimer, hastalığın son aşamasıdır ve bu aşamada demans şiddetlenir. Hasta, bu evrede mutlaka bakıma ihtiyaç duyar.

İleri evre Alzheimer belirtileri aşağıdakileri içerir:

• Hafıza kaybı,
• Çevreye karşı ilgisizlik,
• Yemek yeme, oturma, kalkma, yürüme gibi tüm günlük yaşam aktivitelerinde yardıma ihtiyaç duyma,
• İletişim kurma yeteneğini kaybetme,
• Birkaç kelimelik cümleler dışında konuşamama,
• Enfeksiyonlara yakalanma riskinde artış.

Alzheimer Neden Olur?

Bilimsel çalışmalar sonucunda alzheimer hastalığının, beyin hücrelerinin içinde ve çevresinde anormal protein birikiminden kaynaklandığı değerlendirilir. Bu proteinlerden biri de amiloiddir ve bu proteinin birikimi beyin hücrelerinin etrafında plaklar meydana getirir. Benzer şekilde, Alzheimer hastalarında “tau” adı verilen bir başka proteinin de beyin hücrelerinde düğümler meydana getirebileceği görülmüştür.

Plaklar ve lifler, beyindeki sinir hücreleri arasındaki iletişimi bozarak beyin fonksiyonlarının zarar görmesine neden olabilir. Plak ve düğümlerin oluşumu tek bir nedene bağlı değildir. Bazı durumlar ve risk faktörleri bir araya geldiğinde Alzheimer hastalığına yol açabilir. Genellikle genetik yatkınlık , ilerleyen yaş, çevresel faktörler ve yaşam tarzı alışkanlıkları Alzheimer hastalığı için risk taşıyabilir.

Alzheimer hastalığına neden olabilecek faktörler şu şekildedir:

• Yaşın ilerlemesi
• Genetik faktör
• Kafa travmaları
• Çevresel ve yaşam tarzı faktörleri
• Down sendromu
• Uzun yıllar süren kronik uykusuzluk
• Aşırı sigara ve alkol tüketimi
• Yüksek tansiyon ve kolesterol

Yaş ve genetik faktörler

Yaşla birlikte beyin küçülmesi yaşanır ve bu nedenle 65 yaş üstü kişilerde Alzheimer hastalığına yakalanma riski yüksektir. Erken yaş Alzheimer hastalarında genetik mutasyon en önemli risk faktörüdür. Apolipoprotein E (APOE) geninin bir formu olan APOE ε4, erken yaş Alzheimer hastalığı ile ilişkilidir. Aynı zamanda, ilerleyen yaşlarda Alzheimer'a yakalanma riski artar. Buna ek olarak anne, baba, kardeş gibi birinci derece akrabalarda Alzheimer hastalığı olması, hastalığa yakalanma riskini %10-30 oranında artırabilir.

Çevresel ve yaşam tarzı etkenleri

Alzheimer hastalığına neden olan çevresel faktörler ve yaşam tarzı alışkanlıkları arasında aşağıdakiler yer alabilir:

• Ciddi kafa travması,
• Sigara kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Obezite
• Fiziksel aktivite eksikliği
• Mental aktivite eksikliği
• Yetersiz ya da sağlıksız beslenme

Alzheimer Belirtileri Nelerdir?

Alzheimer hastası kişilerde unutkanlık başlar. Zamanla unutkanlığın şiddeti artar, kelimeleri bulmakta zorlanır, tarihleri unutur, eşyaların yerini hatırlayamaz, karar vermede güçlük çeker, konuşurken geveler ve en önemlisi de en yakın tanıdıklarını dahi hatırlayamazlar. Bunlar en yaygın alzheimer belirtileri arasındadır.

Alzheimer belirtileri genel olarak şunlardır:

• Hafıza kaybı
• Tarihlerin unutulması
• Eşyaların yerini hatırlayamama
• Kafa karışıklığı
• Karar vermede güçlük
• Algılama bozukluğu
• Kelimeleri yanlış telaffuz etmek, gevelemek
• Yakın tanıdıkları dahi hatırlayamama
• Halüsinasyon
• Problem çözme becerisinde azalma
• Gergin ve agresif bir ruh haline bürünme

Hafıza Kaybı ve Zihinsel Karmaşa

Alzheimer hastalığının ilk dönemlerinde hafif hafıza kaybı ve kafa karışıklığı olabilir. Kişi olayları hatırlama, karar verme ya da başkaları tarafından söylenenleri algılamada zorluk yaşayabilir ve tüm bu durumların farkında olabilir. Ancak, hastalık ilerledikçe hafıza kaybı şiddetlenir ve kişi aile üyelerini tanımayabilir, ilişkilerini unutabilir, yaşadığı evin konumu ya da zaman akışı konusunda kafa karışıklığı yaşayabilir. Kalem, çatal gibi eşyaların ne amaçla kullanıldığını dahi unutabilir.

Tarihlerin unutulması, eşyaların yerini hatırlayamama

Beynin küçülmesi ve beyin hücrelerinin hasar görmeye başlamasıyla birlikte alzheimer hastalığı başlar ve kişide bazı belirtiler ortaya çıkar. Bunların başında ilk evrelerde tarihlerin unutulması ve eşyaların yerini hatırlayamamak gelir. Kişiler içinde bulunulan günün tarihini hatırlayamadığı gibi yaşadığı anılara dair de tarih hatırlama sıkıntısı çekerler. Bunun yanında konumunu kendi bildikleri eşyaların yerlerinin hatırlanmaması da ciddi bir göstergedir.

Karar vermede güçlük

Günlük hayatın rutinini bozan ve özellikle iş yapma konusunda kişiyi ve çevresini engelleyen durumlardan bir diğeri de kişinin karar verme güçlüğü yaşamasıdır. Alzheimer hastalığının belirtilerinden biri olan karar verme güçlüğünde kişi en basit bir kararı vermekte bile zorlanır.

Kelimeleri yanlış telaffuz etmek, gevelemek

Başlangıç seviyesinde olmakla birlikte zamanla şiddeti artan bir konuşma güçlüğü yaşanabilir. Kişi kelimeleri yanlış telaffuz edebildiği gibi konuşurken geveleme sorunu da yaşayabilir.

Yakın tanıdıkları dahi hatırlayamama

En ciddi ve üzücü belirtilerden biri de alzheimer hastası kişinin yakın tanıdıklarını dahi hatırlayamamasıdır. Ciddi bir semptom olmasıyla birlikte aynı zamanda duygusal da bir süreçtir. Kişi tanımadığını hissetmeyebilir ancak bu durum o kişinin yakınları için can acıtan bir durumdur.

Davranışsal ve psikolojik belirtiler

Alzheimer hastalığında beyin fonksiyonlarındaki aksaklıklar, düşünme ve çevreyle uygun şekilde etkileşimde bulunma yeteneğinin bozulmasına neden olabilir. Bu durumda aşağıdaki davranışsal ve psikolojik belirtiler görülebilir:

• Duygularını ifade etmek için kelime bulmakta güçlük yaşama
• Söylenenleri anlamada zorlanma
• Görsel fonksiyonlarda bozulma nedeniyle tanıdık ya da yabancı mekanlarda kaybolma
• Problem çözme yeteneğinde bozulma
• Algılama, mantık yürütme ve karar vermede zorlanma
• Sosyal uyumda zorlanma
• Sürekli bir keder hali, endişeli hissetme
• Hayata karşı kayıtsızlık
• Depresyon
• isteksizlik ya da aşırı coşku, yerinde duramama
• Asabiyet
• Duygularını ve davranışlarını kontrol etmede zorlanma
• Uyku düzeni ve iştahta değişiklikler.

Alzheimer ve Demans Arasındaki Fark

Alzheimer, demansın bir türüdür ve kendi başına özel bir hastalıktır. Yani alzheimer bir hastalıkken demans belirtilere verilen isimdir. Demans, bir hastalık değil; bilişsel yetenekleri, düşünmeyi, davranışları ve hafızayı etkileyen bir dizi semptomun tanımlanabilmesi için kullanılan genel tıbbi kavramdır. Alzheimer ise demansın en yaygın çeşitlerinden biridir ve hafıza ile bilişsel işlevleri etkileyen ilerleyici nörodejeneratif yani nöronlara hasar veren bir hastalıktır.

Demans ve Alzheimer farkı aşağıdaki gibidir:

• Alzheimer hastalıktır, demans ise genel bir tanımdır
• Alzheimer, demansın yaygın nedenidir
• Alzheimer, özel bir tanıdır, demans çatı bir kavramdır
• Alzheimer kademeli ilerler, demans nedene göre değişebilir
• Alzheimer olup demans olmayan, demans olup alzheimer olmayan vakalar da mevcuttur.

Alzheimer Nasıl Teşhis Edilir?

Alzheimer teşhisi için klinik değerlendirmeler ve beyin görüntüleme teknikleri gibi çeşitli yöntemler kullanılır. Ancak, Alzheimer teşhisi için tek bir ayırıcı yöntem olmadığı için çeşitli yöntemlerin kombinasyonu kullanılır. Klinik değerlendirmeler sonrası beyin fonksiyonlarını test etmek için beyin görüntüleme tekniklerine başvurmak gerekir.

Klinik değerlendirmeler

Alzheimer tanısı için doktor öncelikle hastanın genel sağlık durumu ve günlük yaşamı hakkında bilgi almak amacıyla hastaya ya da hasta yakınına aşağıdaki soruları yöneltebilir:

• Genel sağlık durumunuz nasıl?
• Kullandığınız ilaçlar neler?
• Tıbbı geçmişiniz nasıl?
• Günlük aktiviteleri gerçekleştirme beceriniz nasıl?
• Ruh hali, davranış ve kişilik değişiklikleri yaşıyor musunuz?

Bunlara ek olarak doktor hastanın beyin fonksiyonlarına yönelik aşağıdaki testleri isteyebilir:

• Hafıza, problem çözme, dikkat durumu, odaklanma kabiliyeti, matematik ve konuşma becerisini değerlendirmeye yönelik zihinsel testler,
• Diğer hastalıkları dışlamak amacıyla kan ve idrar testleri.

Tiroid bezinin fonksiyonuyla ilgili sorunlar ya da B12 vitamini eksikliği gibi durumlar, Alzheimer semptomlarına benzer belirtilere neden olabilir. Bu olasılıkları elemek için kan ve idrar testleri istenebilir. Ayrıca Alzheimer tanısını desteklemek amacıyla lomber ponksiyon yapılabilir. Yani hastadan beyin omurilik sıvısı örneği alınarak amiloid ve tau protein miktarları ölçülebilir. Ölçüm sonucunda bu proteinlerin miktarı yüksekse Alzheimer hastalığı tanısı netleşebilir.

Beyin görüntüleme teknikleri

Alzheimer hastalığında zamanla beyin hücreleri kaybından dolayı dejenerasyon yaşanır ve bu dejenerasyon görüntüleme teknikleriyle tespit edilebilir. Ancak beyne dair pek çok problem, Alzheimer hastalığına benzer hasara neden olabilir. Bu nedenle, beyin görüntüleme teknikleri tek başına Alzheimer tanısı için yeterli değildir. Ancak Alzheimer tanısını desteklemek ve diğer olası beyin hastalıklarını dışlamak için beyin BT, beyin MRI veya pozitron emisyon tomografisi (PET) gibi görüntüleme testleri yapılabilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI) ile beyin bölgelerinin ayrıntılı görünümünü elde etmek için güçlü radyo dalgaları ve mıknatıslar kullanılır.

Bilgisayarlı Tomografi (BT)

X ışınları ile beynin kesit görüntülerinin elde edilmesini sağlayan Bilgisayarlı Tomografi (BT) , hipokampüs gibi bellekle ilişkili bölgelerdeki küçülmeler başta olmak üzere beyindeki hacim kaybını göstererek diğer olası nedenleri dışlamaya yardımcı olur.

Pozitron Emisyon Tomografisi (PET)

Alzheimer tanısında PET taraması beyindeki metabolik aktiviteleri görüntüleyerek hastalığın teşhisine ve diğer demans türlerinden ayrıştırılmasına yardımcı olur. PET taraması, ayrıca beyin dokularındaki amiloid ve tau protein birikimlerini de gösterir.

Alzheimer Tedavisi Nasıl Yapılır?

Alzheimer, tedavisi olmayan bir hastalıktır ve tedavisi hastalık semptomlarını hafifletmeye yöneliktir. Bazı ilaçlar, destekleyici terapi yöntemleri ve yaşam tarzı değişiklikleri semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir. Hastalık her bireyi farklı etkilediği için bireysel tedavi planı uygulanır.

Alzheimer ilaçları

Alzheimer ilaçları, doğrudan hastalığın tedavisi olarak kullanılan ilaçlar değildir. Semptomları hafifletmek ve günlük aktiviteleri iyileştirmek üzere iki çeşit ilaç bulunur:

• Kolinesteraz inhibitörleri: Beyinde amiloid birikiminin azalmasına yardımcı olarak hastalık semptomlarını hafiflemesini destekleyebilir. Sinir hücrelerinin iletişim kurmasına yardımcı olan asetilkolin düzeylerinin artmasını sağlayarak hafıza sorunlarının ve davranışsal belirtilerin azalmasına katkıda bulunabilir.
• NMDA antagonistleri: Orta ve şiddetli Alzheimer hastalarının yemek yeme, yürüme, banyo yapma, giyinme gibi günlük yaşam aktivitelerini iyileştirmeye katkıda bulunabilir.

Destekleyici terapi yöntemleri

Alzheimer hastalığı tedavi yöntemleri, beyin fonksiyonlarındaki hasarın onarılmasını sağlamaz. Ancak, destekleyici terapi yöntemleriyle semptomlar hafifletilebilir. Örneğin hastanın denge kabiliyetini geliştirmek ve düşme olasılığını en aza indirmek için fizik tedavi önerilebilir. Psikoterapi, hastanın psikolojik semptomlarını azaltmaya destek olabilir. Müzik terapisi; hastanın ruh haline, davranışlarına ve günlük işlevlerini yerine getirme kabiliyetine katkı sağlayabilir. Alzheimer hasta yakınları için öneriler almak da hastanın yaşam kalitesini artırmaya destek olabilir. Bunun için doktorunuz ile görüşüp detaylı bilgi alabilirsiniz.

Yaşam tarzı değişiklikleri ile alzheimer yönetimi

Alzheimer teşhisi alan kişinin hayatını kolaylaştırmak için aşağıdaki yaşam tarzı değişiklikleri uygulanabilir:

• İlgi duyduğu alanlarda bulunmak: Eskiden ilgi duyduğu alanları ona hatırlatmak semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir. Bahçeyle uğraşmak, yemek yapmak gibi keyif aldığı aktiviteler hastanın günlük rutinine dahil edilebilir.
• Düzenli yaşam alanı: Yaşam alanlarının düzenini sabit tutmak, hastanın kendini tanıdık ortamda hissetmesi açısından önemlidir. Bu nedenler ev dekorasyonunu ve eşyaların yerini değiştirmekten kaçınılmalıdır.
• Fiziksel aktivite: Hastanın düzenli fiziksel aktivite yapmasına ve sağlıklı bir diyet programını takip etmesine dikkat etmek, semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir.
• Sosyalleşmek: Düzenli olarak arkadaşlarla görüşmek, yemek için dışarıya çıkmak, sinemaya ya da konsere gitmek gibi sosyal aktivitelere katılmak hastalığın yönetimini kolaylaştırabilir.

Alzheimer Hastalığından Korunma Yolları

Alzheimer hastalığını önlemek mümkün değildir. Ancak araştırmalar, sağlıklı bir yaşam tarzının Alzheimer hastalığına yakalanma riskini azaltabileceğini göstermiştir.

Buna göre aşağıdaki öneriler, hastalığa yakalanma riskini azaltabilir:

• Kitap okumak, bulmaca çözmek, bir enstrüman çalmak
• Beyne giden kan akışını artırmak için düzenli olarak fiziksel aktivite yapmak
• Spor salonuna gitmek
• Kitap okumak
• Sinemaya veya tiyatroya gitmek
• Sosyal açıdan aktif kalmak
• Antioksidan içeriği yüksek besinler açısından zengin ve dengeli bir diyet programı benimsemek
• Stres yönetimi yapmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak

Alzheimer Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Alzheimer ne demek?

Alzheimer hastalığı, beyin hücrelerinin ölmesine bağlı olarak hafızayı ve düşünme becerilerini, sonunda da en basit görevleri yerine getirme yeteneğini yavaş yavaş yok eden bir dejeneratif beyin hastalığıdır.

Alzheimer hastalığının ilk belirtileri nelerdir?

Alzheimer hastalığın ilk belirtisi, özellikle son dönemde yaşanan olayları hatırlayamamaktır. Kendini ifade etmekte zorlanma, kelimeleri seçmekte güçlük yaşama nedeniyle daha az konuşma gibi belirtiler de hastalığın ilk evresinde yaygın olarak görülür.

Alzheimer olduğumu nasıl anlarım?

Kişinin alzheimer şüphesi taşıdığını gösteren belirtiler arasında yakın tarihteki olayları hatırlayamaması, hangi günde olduğunu karıştırması, karar verme güçlüğü, konuşurken geveleme ve en yakın tanıdıklarını bile tanıyamaması yer alır.

Alzheimer ilk evre kaç yıl sürer?

Hastalığın ilk evresi, 20 yıllık bir süreyi kapsayabilir. İlk evrede beyindeki nöronlarda bozulmalar gerçekleşmeye başlar. Ancak hastalık henüz dikkate değer belirti vermez.

Alzheimer en çok kimlerde görülür?

Alzheimer özellikle 65 yaş üstü yaşlı bireylerde görülür. Buna ek olarak ailesinde Alzheimer hastalığı geçmişi olanlar, sigara içenler, kafa travması yaşayanlar, obezitesi ve yüksek tansiyonu olanlar Alzheimer hastalığı açısından risk taşır.

Alzheimer hastası çok konuşur mu?

Alzheimer hastalığı ilerleyici bir hastalıktır. İlerleyen aşamalarda hastalar kendini ifade etmek için kelime bulmakta zorlanır ve bu nedenle konuşmamayı tercih eder. Ancak konuşurken geveleyen ve hangi dili konuştuğu anlaşılmayan vakalar da söz konusudur.

Alzheimer genetik mi?

Alzheimer, genetik etkisi olan bir hastalıktır. Özellikle birinci derece akrabalarda hastalık varsa risk yükselir. Ancak her nesil bir önceki neslin genetik etkilerini taşımayabilir. Hastalık iki nesil sonrasını da etkileyebilir.

Alzheimer 4. evre belirtileri nelerdir?

Alzheimer'da 4.evre genellikle orta evredir. Kişi yakın geçmişi unutabilir, kişisel bakımda yardıma ihtiyaç duyulabilir, mekan-zaman karışıklığı yaşar.

Alzheimer'ın 7 evresi nedir?

Alzheimer hastalığı 7 evrede incelenir. 1-3 erken dönem (belirti başlamadan hafif unutkanlık), 4-5 orta evre (günlük yaşamda yardıma ihtiyaç), 6-7 ileri evredir (konuşma kaybı, yatağa bağımlılık, yutma zorluğu gibi).

Alzheimer ilaçları nelerdir?

Doğrudan Alzheimer tedavisine yönelik bir ilaç yoktur. Ancak, günlük hayatı kolaylaştırmak ve semptomları hafifletmek için ilaçlar kullanılır.

Alzheimer 3. evre belirtileri nelerdir?

3.evrede kişi kendi işlerini kendisi yapabilir ancak dikkat dağınıklığı, isim-hatırlama güçlüğü, plan yapmada zorlanma gibi erken belirtiler başlar.

Alzheimer 2. evre belirtileri nelerdir?

2.evrede çok hafif unutkanlıklar görülür, genellikle yaşa bağlanır. Klinik olarak hastalık tanısı konulmaz ama bazı testlerle fark edilebilir seviyededir.

Alzheimer hastası ne zaman hastaneye yatırılır?

Kişi günlük aktiviteleri tamamen yapamaz hâle geldiğinde, halüsinasyon, ciddi davranış bozuklukları gösterdiğinde ya da bakımı evde mümkün olmadığında hastane veya bakım merkezine yatırılır.

Alzheimer'a hangi bölüm bakar?

Alzheimer tanı ve takibi ile nöroloji bölümü ilgilenir. Gerekli durumlarda psikiyatri ve nöropsikoloji bölümleri de sürece dahil olur.

Alzheimer hastalığından korunmanın yolları nelerdir?

Düzenli zihinsel ve fiziksel aktivite, sağlıklı yaşam, sigara ve alkolü bırakmak, antioksidan içeriği yüksek besinler tüketmek gibi yaşam alışkanlıklarındaki değişimler Alzheimer hastalığının önlenmesinde yardımcı olur.