Concorde Sendromu Nedir? Concorde Sendromu Neden Olur?

Concorde Sendromu Nedir?

Concorde sendromu, kişi ya da kurumların geçmişte verdikleri emek nedeniyle bir ilişkiyi, işi ya da yatırımı kötüye gitse dahi bitiremediği bir durumdur. Concorde sendromunda kişi rasyonel bir değerlendirme yapmak yerine “çok emek harcadım, bırakamam” düşüncesine kapılır ve mevcut zararların büyümesine ya da daha fazla kayba neden olur. 

İnsan, geçmişte yaptığı yatırımları geri kazanamasa dahi telafi etme eğilimi gösterebilir. Bunun sonucunda kişi mantıksız olsa dahi kayıplarını telafi etmek için aynı davranışı sürdürür ya da daha fazla emek harcar. Bunun sonucunda da batık maliyet yanılgısı olarak da adlandırılan Concorde sendromu ortaya çıkar. 

Concorde yanılgısı yalnızca iş ve ekonomik anlamda değil ilişkilerde de görülebilir. Kişi zaman ve emek harcadığını düşündüğü için içinde bulunduğu toksik ilişkiyi bitiremeyebilir ve ilişki içi çatışmalar daha da şiddetlenebilir. 

Concorde Sendromu Neden Olur?

Concorde sendromu, insanın yalnızca beyniyle değil duygularıyla da karar veren bir canlı olması nedeniyle ortaya çıkar. Kişi, geçmişte yaptığı yatırımı kaybetme korkusuyla rasyonel düşünmek yerine duygusal bağlılıkla hareket eder. 

Concorde yanılgısının temelinde yer alan bilişsel ve psikolojik etkenler şunlardır: 

• Çerçeveleme etkisi
• Aşırı iyimser olasılık önyargısı
• Kişisel sorumluluk duygusu
• İsrafçı görünmeme isteği

Çerçeveleme Etkisi

Çerçeveleme etkisi, aynı bilginin çevre tarafından algılanma biçimine göre insanların farklı kararlar almasıdır. Kişi, kaybını “zararı durdurmak” yerine “harcamayı kurtarmak” olarak çerçevelediğinde rasyonel düşünemez. Bu bakış açısı, Concorde sendromunda geçmiş yatırımları bırakmak yerine sürdürme eğilimini güçlendirir.

Aşırı İyimser Olasılık Önyargısı

Aşırı iyimserlik önyargısı, kişinin kendi aldığı kararın mutlaka iyi sonuçlanacağına inanmasıdır. İnsan, bir adım attıktan sonra hatalı olsa bile kendini haklı görmek ister. Bu eğilim, Concorde sendromunda zarar eden bir sürece “belki döner” umuduyla devam etme davranışına yol açar.

Kişisel Sorumluluk Duygusu

İnsan, hatalı olduğunu kabul etmek yerine kararını savunmaya eğilimlidir. Bu nedenle Concorde sendromunda aslında kişi başarısız yatırımı sürdürerek kendi kararını doğrulamaya çalışır.

İsrafçı Görünmeme İsteği

Toplumda israf eden bir kişi gibi görünmemek için kişi sevmediği şeyi yapmaya devam eder. Örneğin kişi önceden planlanan tatile hasta olsa dahi gidebilir ya da aldığı ve tadını beğenmediği bir yiyeceği bitirmek zorunda hissedebilir. 

Concorde Sendromu Örnekleri Nelerdir?

Concorde sendromu hem kurumsal hem de kişisel boyutta görülebilir. İnsanlar ya da kurumlar geçmişte yaptıkları maddi ya da duygusal yatırımın boşa gitmesini istemedikleri için devam ettirdikleri ve zarar veren süreci devam ettirme eğilimi gösterirler. 

Concorde sendromuna ismini veren tarihi örnek Concorde süpersonik yolcu uçağıdır. Concorde yolcu uçağı ekonomik olarak sürdürülebilir olmasa da yıllarca devam etti. Bu, ülkelerin “zaten bu kadar yatırım yaptık” düşüncesiyle hareket ettiği klasik bir Concorde sendromu örneğidir.

Concorde sendromu aşağıdaki durumlarda da görülebilir:

• İş hayatı: Şirketler başarısız ürün ya da proje için zarar büyüse de para harcamaya devam edebilirler. Çünkü önceki yatırımın uğradığı zararı telafi edebileceklerini düşünürler.
• İlişkiler: Kişiler özellikle uzun süren ilişkilerinde zaman ve emek harcadıklarını düşündükleri için ayrılamayabilirler. İlişki için çok çaba sarf ettiklerini ve ayrılırlarsa emeklerinin boşa gideceğini düşünürler.
• Yatırım ve finans: Kişi yatırım yaptığı bir yatırım aracına sürekli düşmesine rağmen para yatırmaya devam edebilir. Çünkü bu şekilde geçmişte yaptığı harcamayı kurtarabileceğini düşünür. 
• Günlük hayat: Kişiler günlük hayatta para verdikleri şeyi kullanma ya da bitirme eğilimi gösteri çünkü diğer türlü israf ettiklerini ya da başarısız seçimler yaptıklarını düşünürler. Örneğin bir kahve makinesini kahve sevmemeye rağmen kullanmak, sevmediği konserden erken çıkamamak, faydası olmayan kozmetik ürünlerini kullanmak.

Concorde Yanılgısı Bir Hastalık mı?

Concorde yanılgısı bir hastalık değil, beynin tutarlılık arayışı sonucu gelişen bir düşünce kalıbıdır. Kişinin geçmişteki çaba ve emeklerine duygusal olarak bağlanması, mantıklı karar verme sürecini olumsuz etkileyebilir. Bu çeşit irrasyonel düşünceler beynin kayıplardan kaçınma eğilimiyle birleşince Concorde yanılgısı ortaya çıkar. 

Concorde Sendromu Nasıl Önlenir?

Concorde sendromunu önlemenin en etkili yolu, geçmişte yapılan yatırımların artık geri döndürülemeyeceğini fark etmektir. Kişi, kararlarını geçmişe göre değil var olan koşullara göre şekillendirmelidir. Aynı şekilde, eskiden harcanan zaman, para ve emeğin geri gelmeyeceğini kabullenmek de en önemli adımdır. Tüm bunları yapmaya bilet alınan sinemaya gitmemek ya da beğenilmeyen yemekleri yememek gibi küçük adımlarla başlamak süreci kolaylaştırır.

Concorde Sendromu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Concorde Yanılgısı Nedir?

Concorde yanılgısı, kişinin geçmişte yaptığı yatırım, emek ya da zaman harcamasını kaybetme korkusuyla devam ettirmesidir. Kişi rasyonel düşünceyi duygusal bağlılığa dönüştürerek zararların büyümesine neden olabilir.

Concorde Yanılgısı Nasıl Geçer?

Concorde yanılgısını aşmanın yolu, geçmişte yapılan yatırım ya da verilen emeklerin artık geri dönmeyeceğini kabul etmek ve kararları mevcut koşullara göre vermektir. Küçük adımlarla örneğin beğenilmeyen bir filme gitmemek ya da sevilmeyen yemeği bitirmemek bu farkındalığı güçlendirir.

Concorde Sendromu Günlük Hayat Örnekleri Nelerdir? 

Concorde sendromu, kahve sevmemesine rağmen alınan kahve makinesini kullanmaya devam etmek ya da beğenilmeyen bir konserde erken çıkamamak gibi davranışlarda görülür. Kişi, geçmişte yaptığı harcamayı “boşa gitmesin” düşüncesiyle sürdürür.