Depremin Psikolojik Etkileri Nelerdir? Deprem Psikolojisi Nasıl Atlatılır?
Deprem psikolojisi depremin yarattığı korku ve derin üzüntü ile depremzedenin ruh haline etkisini ifade eder. Depremi yaşayan insanlarda şok, inkâr, kaygı, uyku bozuklukları ve kabus gibi tepkiler görülebilir. Depremzede olmayan fakat depremle ilgili haberleri takip eden kişiler de ciddi bir korku ve üzüntü duyabilir.
Depremin Psikolojik Etkileri Nelerdir?
Deprem, depremzede için ciddi bir travma, kayıplar yaşayanlar için derin bir üzüntü, yaşamayan içinse yine büyük bir kaygı ve üzüntü yaratır. Türkiye’nin jeolojik olarak bir deprem ülkesi olduğu gerçeği, toplumda çoğu zaman göz ardı edilebilmektedir. Deprem psikolojisi ile ilgili merak edilen durumlar şunlardır:
Travma ve Deprem Travması Nedir?
Travma kişinin fiziksel ve/veya ruhsal bütünlüğünü tehdit eden olay ya da durumdur. Deprem travması, depreme direkt ya da dolaylı yoldan maruz kalan kişilerin yaşadığı travmadır. Bu travmalar kişide stres tepkilerine sebep olur.
Deprem Psikolojisi Nedir?
Deprem psikolojisi, yaşanan travmanın bireyler üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde ifade eder. Doğal bir felaket olan deprem kişilerde şok, şaşkınlık, öfke, çaresizlik, güçsüzlük, güven kaybı, kontrol kaybı, ölüm korkusu duygularını ortaya çıkarır. Herkes için en güvenli yer anlamı taşıyan evleri artık bu anlamından uzaklaşıp güvensizlik temelli bir anlam taşımaya başlar.
Birebir depreme maruz kalmayan ama sosyal ve duygusal olarak maruz kalan kişilerde de ikincil travma denilen durum ortaya çıkar. Onlar da yaşamış gibi etkilenmekte, yaşayanlara yönelik yoğun bir üzüntü, çaresizlik, kaygı ve suçluluk duyguları yaşayabilmektedirler. Aynı zamanda benzer bir felaketi kendilerinin yaşama ihtimaline karşı yoğun korku ve kaygı hissedebilirler.
Çocuklarda Deprem Psikolojisi Nasıldır?
Çocuklarda deprem psikolojisi çocukların gelişimsel düzeylerine göre farklılık gösterebilir. Deprem gibi sarsıcı durumlar çocuğun güven duygusunu zedeleyebilir ve dünyayı tehlikeli bir yer olarak görmelerine sebep olabilir. Bu durum alt ıslatma gibi gerileme davranışları, içe kapanıklık, aşırı hareketlilik ya da ayrılık kaygısı gibi şekillerde kendini gösterebilir. Depremin çocuklar üzerindeki psikolojik etkilerini hafifletebilmek için yalnız olmadığı hissettirilmeli ve açık iletişim kurularak duygularının normal olduğu gösterilmelidir.
Depremin Psikolojik Etkileri Ne Kadar Süre Devam Eder?
Direkt ya da dolaylı yoldan maruz kalmaya bağlı olarak bu etkinin süresi değişmektedir. Kimi insanda çok uzun süre etkiler devam ederken kimi insanda daha kısa sürebilir. Deprem sonrası psikolojik tepkilerin ilk bir ay boyunca yoğun şekilde yaşanması olağan kabul edilirken, bir aydan uzun süren ve günlük işlevselliği bozan belirtiler travma sonrası stres bozukluğu gelişimine işaret edebilir.
Depremden Sonra Kimler Psikolojik Destek Almalıdır?
Depremden sonra bir ay kadar akut stres tepkileri dediğimiz durumları yaşamak çok olağan ve doğaldır. Devamındaki süreçte bu belirtilerde hiçbir azalma yoksa ve kişinin işlevselliğinde bozulmalar başladıysa destek alması gereklidir.
Deprem Korkusu Nereye Kadar Normal Kabul Edilir?
Tüm korkular gibi deprem korkusu da çok olağan ve doğaldır. Ancak bu korku kişinin günlük yaşamını kısıtlamaya, işlevselliğini sürdürmesini engellemeye başladığında, baş edilmesi güç bir duygu hâline gelmiş olabilir ve bu durumda bir uzmandan destek almak gerekebilir.
Deprem Psikolojisi Nasıl Atlatılır?
Deprem bireysel travma olduğu kadar toplumsal travma olma özelliği de taşımaktadır. Her türlü travmanın atlatılmasında sosyal destek büyük önem taşımaktadır. Deprem gibi toplumun büyük kesimini etkileyen doğal afetlerde toplumsal destek, dayanışma, paylaşım sürecin atlatılmasında büyük önem taşımakta ve iyileştirici özelliği bulunmaktadır.
Depremde Enkazdan Çıkmış Kişilerin Psikolojileri Nasıldır?
Depremde enkazdan çıkan kişiler büyük bir şok, çaresizlik, sıkışmışlık, ölüm korkusu aynı zamanda kurtulmuş olmaya dair mutluluk, şükür; yakınlarını, evlerini, uzuvlarını kaybetmeye dair büyük bir acı, öfke ve üzüntü hissedebilirler. Aynı zamanda depremde enkazdan sağ çıkan kişilerde hayatta kalma suçluluğu olarak adlandırılan bir durum da görülebilir.
Enkazdan Çıkmak Uzun Vadede Ne Gibi Psikolojik Sorunlar Doğurur?
Travma sonrası stres bozukluğu ve depresyon deprem travması yaşayan, enkazdan çıkan bireylerde uzun vadede en sık görülen iki durumdur. Deprem sonrası kişilerin şok tepkileri vermesi çok normaldir. Bu tepkiler genelde şunlardır:
- Korku
- Kaygı
- İçe kapanma
- Öfke
- Suçluluk
- Çaresizlik
- Uyku ve yeme sorunları.
Bu tepkilerin ilk 1 ay verilmesi akut stres tepkisi olarak değerlendirilir ve olağandır. Devam etmesi durumunda travma sonrası stres bozukluğu ve depresyon gelişebilir.
Devam eden süreçte bu durumların gelişip gelişmemesi bireysel faktörlerle beraber depremden etkilenen bireylerin sonraki süreçte düzenlerini nasıl ve ne kadar sağlayabildikleri, destek alıp alamadıkları, sosyal çevrelerinin yaklaşımı gibi birçok faktörden etkilenir.
Depremde Enkazdan Çıkmış Kişilere Yaklaşım Nasıl Olmalıdır?
Hayatlarının en büyük travmasını yaşamış oldukları gerçeğini unutmamak ve verebilecekleri her türlü tepkiyi kabullenmek gerekir. Kişileri olan bitenle ilgili konuşmaya zorlamamak, dinleyici ve anlayışlı olmak önemlidir.
Depremde Organ veya Yeti Kaybı Yaşayan Kişilerin Psikolojileri Nasıldır?
Uzuv ya da yeti kaybı, kişilerin aynı anda birçok yoğun duyguyu yaşamasına yol açabilir. Kişi kaybettiği uzuv veya işlev için yas tutabilir ve bedeninin yeni hâline uyum sağlaması zaman alabilir. Bu süreçte depresif duygular ve kaygı yaşanması sık görülen bir durumdur.
Depremde Organ veya Yeti Kaybı Yaşayan Kişilere Yaklaşım Nasıl Olmalıdır?
Anlayışlı olmak en önemli nokta. Ne hissettiğini, neler düşündüğünü anlatması için alan ve zaman tanımak gereklidir. Uzuv ya da yeti kaybı yaşayan bireylere destek olmak isterken, çoğu zaman onların onayı olmadan sürekli yardım etmeye çalışmak ya da tüm işleri onların yerine üstlenmek gibi davranışlar görülebilir. Ancak bu tutum, kişinin zaten yoğun olarak yaşadığı yetersizlik duygusunun pekişmesine yol açabilir. Bu nedenle bu davranıştan kaçınmak gerekir.
Yakınlarını Depremde Kaybeden Kişilerin Yaşadıkları/Yaşayacakları Süreçler Nelerdir?
Yakınını kaybeden her insanda olduğu gibi, deprem sonrası da bir yas süreci yaşanır. Doğal bir afetin ani kayıpları, önce büyük bir şok etkisi yaratabilir; ardından öfke, üzüntü ve depresif duyguların farklı dönemlerde ve farklı yoğunluklarda yaşandığı bir yas süreci ortaya çıkabilir.
Yakınlarını Depremde Kaybetmiş Kişilere Yaklaşım Nasıl Olmalıdır?
Destekleyici, dinleme odaklı, yanlarında olunduğu ve ihtiyaçları doğrultusunda yardımcı olunacağı mesajının verildiği bir yaklaşım idealdir. Bazen iyi niyetli yaklaşımların daha çok zarar verebileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle yakınını kaybeden kişilere ısrarcı olmamak, onlar hazır olduğunda konuşmak, dinlemek önemlidir. Ayrıca ‘Sen şanslısın, kurtuldun’ gibi teselli amacıyla söylenen ancak yanlış anlaşılabilecek ifadelerden ve olaya dair fazla ayrıntı sorgulayan sorulardan kaçınmak faydalı olabilir.
İddia Edilen Olası İstanbul Depremi Nedeniyle Kişilere Deprem Korkusu ile ilgili Verilebilecek Öneriler Nelerdir?
Depremin gelmesini engelleyemeyiz fakat olası deprem korkusunu hafifletmek için kişisel önlemler alabiliriz.
Kendi imkanlarımızla alabileceğimiz önlemler şunlardır:
- Mümkün olabildiği ölçülerde tedbirli olmak
- Yaşam alanları için gerekli denetimleri yaptırıp önlemleri almak
- Deprem çantası hazırlamak,
- Hissettiğimiz duyguları paylaşmak, konuşmak ve baş edilemez noktaya gelmesini beklemeden destek almak.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Deprem Sonrası Psikolojik Sorunlar Nelerdir?
Deprem sonrası TSSB, anksiyete, depresyon ve uyku bozuklukları gibi psikolojik sorunlar sıkça görülür. Bu durumlar, günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir.
Deprem Travması Belirtileri Nelerdir?
Deprem travması belirtileri arasında olayı yeniden yaşama, kabuslar, kaçınma, aşırı irkilme ve hipervijilans bulunur. İlgi kaybı ve sosyal çekilme de görülebilir.
Depremin Etkileri Nelerdir?
Depremin etkileri fiziksel (yaralanma, can kaybı, hasar) ve psikolojiktir (derin travma, korku, güvensizlik). Toplumsal ve ekonomik yapıyı da derinden sarsabilir.
Hipervijilans Nedir?
Hipervijilans, travma sonrası gelişen, çevredeki tehlikelere karşı aşırı tetikte ve uyanık olma halidir. Kişi en ufak uyarıya dahi aşırı tepki gösterebilir.
Deprem Psikolojisi Nasıl Atlatılır?
Deprem psikolojisini atlatmak için profesyonel ve sosyal destek almak, sağlıklı başa çıkma yöntemleri geliştirmek ve fiziksel aktivite yapmak önemlidir. Bu süreçte sabırlı olmak gerekir.
