Yazı İçeriği

Hormon Bozukluğu (Hormonal Dengesizlik) Nedir?

Hormon bozukluğu, herhangi bir hormonun normal aralıktan farklı olarak çok ya da az üretilmesi dolayısıyla ortaya çıkan bir durumdur. Vücudun genel dengesi hormonların da dengede olduğu zaman sağlanır. Hormonlar pek çok yaşamsal süreci düzenlemekte vücuda yardım eder.

Hormon bozukluğu; tiroid, pankreas, hipofiz, böbrek üstü bezleri gibi organlardan oluşan endokrin sistemdeki dengesizlikler sonucu ortaya çıkar. Organlardan herhangi biri düzgün çalışmadığında iç denge bozulabilir. Dolayısıyla kişi hem fiziksel hem de ruhsal belirtiler göstermeye başlayabilir.

Hormon Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Hormon bozukluğu belirtileri insandan insana farklılık gösterebilir. Hangi hormonun fazlalığı ya da eksikliği varsa etkilenen yer de ona göre değişir. Yine de hormon bozukluğuna bağlı olarak sık görülen bazı belirtiler vardır.

  • Ani kilo alımı ya da kilo kaybı
  • Kronik yorgunluk ve halsizlik
  • Ciltte sivilcelenme, tüylenme ya da saç dökülmesi
  • Ruh hali dalgalanmaları, anksiyete veya depresyon
  • Uyku bozuklukları
  • Cinsel isteksizlik
  • Adet düzensizliği
  • Soğuğa ya da sıcağa karşı aşırı duyarlılık

Genel karşılaşılan durumların yanı sıra; kadınlarda Polikistik Over Sendromu (PCOS) sonrası yaşanan hormonal dengesizlik, adet düzensizliği ve yumurtlama sorunları yapabilir. Erkeklerde hormon bozukluğu ise testosteron düşüklüğü dolayısıyla cinsel isteksizlik, kas kütlesinde azalma ya da depresif ruh hali ile görülebilir. Ancak her endokrin dengesizlik aynı belirtileri göstermeyebilir.

Hormon Bozukluğu Nedenleri Nelerdir?

Hormon dengesizliğinin ortaya çıkmasında stres önemli bir faktör olabilir. Uzun süre stres yaşanırsa ve önlem alınmazsa, kortizol adı verilen stres hormonu kronik olarak yüksek kalmaya başlayabilir. Onun dışında birçok neden hormonal bozukluğun ortaya çıkmasında rol oynayabilir.

  • Genetik faktörler
  • Yetersiz beslenme
  • Uyku düzensizliği
  • İlaç kullanımı
  • Bazı endokrin hastalıklar

Diyabet ya da obezite gibi hastalıklar hormon üretiminde bozukluğa sebebiyet verebilir. Kadınlarda hormon bozukluğu sebeplerinden biri menopoz iken erkeklerde andropoz gibi durumlar etkilidir. 

Hormon Bozukluğu Tanısı Nasıl Konulur?

Kişide hormon bozukluğu belirtisi varsa aile hekimi/dahiliye değerlendirmesi sonrası gerekirse endokrinoloji uzmanına başvurabilir. Gerekli tetkikler ve hormon testi yapıldıktan sonra hekim hastaya tanıyı koyabilir. Hormon testleri arasında kan tahlilleri, idrar testleri ve ultrason bulunur.

Hormon testlerinde genellikle tiroid hormonları, insülin, kortizol seviyesi, östrojen düzeyi, progesteron, testosteron ve prolaktin gibi değerler ölçülür. Doğru tanı konulabilmesi için sabah aç karnına hastaneye gitmek en doğru seçenektir. Bazı durumlarda da kadınlara menstrual döngünün 3. gününde tahlil ve kontrol gerekir.

Hormon Bozukluğu Tedavisi Nasıl Yapılır?

Hormon bozukluğunun tedavi süreci doktor tarafından tetkikler ve testler yapıldıktan sonra belirlenir. Tedavinin amacı hormon seviyelerini olması gereken normal aralığa getirebilmek olarak düşünülebilir. Eksik hormon varsa dışarıdan verilmesi yani hormon replasman tedavisi sağlanabilir.

Beslenme de hormon sağlığı açısından oldukça kritik bir öneme sahiptir. Omega 3 yağ asitleri, magnezyum, çinko ve B vitamini açısından zengin gıdalar tüketimi hormon üretimini destekler. Ayrıca rafine şeker ya da aşırı kafein tüketiminden uzak durmak dengenin yeniden sağlanmasına yardımcı olabilir.

Hormon Bozukluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Hormon bozukluğu için hangi bölüme gidilir?

Hormon bozukluğu için gidilebilecek bölümler arasında öncelikle iç hastalıkları (dahiliye) değerlendirmesi sonrası gerekli görülürse endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları vardır. Endokrinoloji uzmanı gerekli muayeneyi yaparak bozukluğu tespit edebilir. 

Hormon bozukluğu kilo aldırır mı veya kilo vermeyi zorlaştırır mı?

Özellikle tiroid, insülin ya da kortizol bozuklukları nedeniyle kilo alımı artabilir ya da kilo vermek zorlaşabilir. Bunun en yaygın sebeplerinden biri tiroid, insülin ya da kortizol hormonlarındaki dengesizliklerin metabolizmayı yavaşlatmasıdır. Dolayısıyla kilo kontrolü kişi için zor hale gelebilir.

Stres hormonları nasıl etkiler?

Kişi stres yaşadığında kortizol salgılar. Kortizol ise uzun vadede kan şekeri dengesini bozabilir, bağışıklığı zayıflatabilir ya da yağ depolanmasını artırabilir. Stres, hormonları etkileyen önemli çevresel faktörlerden biri olarak kabul edilir.

Kadınlarda adet düzensizliği bir hormon bozukluğu belirtisi midir?

Adet düzensizliği hormon dengesizliğinin erken bir göstergesi olabilir. Sık yaşanan regl düzensizliği için doktor kontrolü gerekir. Adet döngüsü; östrojen, progesteron, LH (luteinize edici hormon) ve FSH (folikül uyarıcı hormon) gibi hormonların dengeli çalışmasıyla düzenlenir.

Olur kuşum 

Erkeklerde jinekomasti (meme büyümesi) hormon bozukluğundan kaynaklanabilir mi?

Testosteron düşüklüğü ve östrojen fazlalığı yaşanırsa erkeklerde jinekomasti olarak bilinen meme büyümesi görülebilir. Gerekli tedavilerle jinekomasti kontrol altına alınabilir, bazı durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir

Hormon bozuklukları tamamen tedavi edilebilir mi?

Uygun tedavi ile birçok hormon bozukluğu kontrol altına alınabilir ve semptomlar yönetilebilir. Ek olarak uygun yaşam tarzına geçilerek hormonlar sabit tutulabilir.

Beslenme alışkanlıkları hormon dengesini etkiler mi?

Sağlıklı beslenmenin hormon dengesi üzerinde etkisi büyüktür. Hem yetersiz hem de dengesiz beslenme, tiroid, insülin, kortizol, östrojen ve testosteron gibi temel hormonların dengesini bozabilir.

Polikistik over sendromu (PCOS) nedir?

PCOS olarak bilinen Polikistik Over Sendromu kadınlarda görülen bir hastalıktır. Kadınların yumurtalıklarını etkileyen ve hormonal dengesizliklere sebebiyet veren endokrin sistem bozukluğudur.

Tiroid hormon bozukluklarının en yaygın belirtileri nelerdir?

Tiroid hormon bozukluklarının en yaygın belirtileri kilo alımı ya da kilo kaybı, kabızlık ya da ishal, sürekli yorgunluk ve halsizlik olabilir.

Menopoz bir hormon bozukluğu mudur?

Menopoz, kadınların adet döngülerinin kalıcı olarak bittiği dönemdir. Doğrudan hormon bozukluğu olarak söylenemese de hormon dengesizliğine sebep olabilir.

Hormon bozukluğu cinsel isteksizliğe neden olur mu?

Libido azalması gibi cinsel isteksizliğe hormon bozuklukları neden olabilir. Çünkü hormon dengesizliği enerji düşüklüğü ve ruh hali bozukluğu yapabilir.