Sarı Humma Nedir? Sarı Humma Nasıl Bulaşır?

Sarı Humma Nedir?

Sarı humma, tropikal ve subtropikal bölgelerde bulunan enfekte sivrisineklerin ısırması sonucu insana bulaşan viral bir enfeksiyondur. Virüs kişiden kişiye bulaşmaz, sadece sivrisineklerden insanlara bulaşır. Bu virüsü taşıyan sivrisinek türleri genellikle bazı Afrika bölgeleri ve Güney Amerika’da görülür, ancak Asya bölgesinde yaygın değildir.

Sarı humma virüsü ateş, baş ağrısı ve mide bulantısı gibi semptomlarla kendini gösterir. Sarılık, kanama ve düşmeyen ateş gibi belirtiler hastalığın ciddi boyutlara ulaştığını gösterir. Sarı humma riskine karşı aşılama oldukça önemlidir. Bu nedenle sarı humma riskinin yüksek olduğu bölgelere seyahat etmeden önce sarı humma aşısı yaptırmak gerekir.

Sarı Humma Nasıl Bulaşır?

Sarı humma, aedes cinsi taşıyıcı sivrisineklerin insanları ısırması ile bulaşır. Bulaş döngüsünde, sivrisinekler önce enfekte olmuş maymunları sokarak virüsü alır, ardından insanları ısırarak hastalığı onlara da bulaştırır. Bu döngü özellikle ormanlık alanlarda yaygındır.

Enfekte kişiler bu virüsü, hastalığın devamlılığı için uygun koşullara sahip ülkelere de taşıyabilir. Hastalığın taşındığı bölgede sivrisinek çeşitliliğinin fazla olması, hastalığa uygun iklim şartlarının bulunması ve bağışıklığın düşük olması ciddi salgınlara yol açabilir.

Sarı Humma Belirtileri

Sarı humma virüsü ile enfekte olmuş bir kişide titreme, yüksek ateş, halsizlik, baş ağrısı, iştah kaybı, eklem ve kas ağrısı gibi belirtileri görülebilir. Bu belirtileri genellikle enfekte olduktan ortalama 3-6 gün sonra ortaya çıkabilir. Bazı durumlarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

Sarı humma belirtileri ortalama 3-4 gün kadar yaşanabilir. Belirtilerin azalmaya başlaması hastalığın tamamen geçtiği anlamına gelmez. Bazı durumlarda sarılık, mide ağrısı ve kanama gibi daha ciddi semptomlar ortaya çıkabilir.

Sarı humma belirtileri şunlardır:

• Ateş
• Titreme
• Baş ağrısı
• Mide bulantısı ve kusma
• Sırt ağrısı
• Eklem ve kas ağrısı
• Halsizlik
• İştah kaybı
• Sarılık (hastalık ilerlediğinde)
• Kanama (hastalık ilerlediğinde)
• Organ yetmezliği (hastalık ilerlediğinde)
• Mide ağrısı (hastalık ilerlediğinde)

Sarı Humma Teşhisi Nasıl Konulur?

Sarı humma teşhisi için öncelikle seyahat geçmişi ve görülen semptomlar ile ilgili bilgiler değerlendirilir. Hızlı teşhis için genellikle PCR testi ve kan testleri tercih edilir. Ek testler hastalığın şiddetine ve vücutta etkilediği bölgelere göre değişiklik gösterebilir.

Sarı humma teşhisinde şu yöntemler kullanılır:

• Belirtiler ve hasta öyküsü: Semptomlar gözlemlenir ve hastanın sarı humma riskli bölgelere seyahat edip etmediği veya o bölgede yaşayıp yaşamadığı sorgulanır.
• Kan testleri: ELISA gibi serolojik testler yardımıyla virüse karşı antikorlar ölçülür. PCR testi ile virüsün genetik durumu tespit edilir.
• Karaciğer fonksiyon testleri: Sarı humma karaciğeri etkilediği için karaciğer enzimleri ve bilirubin seviyeleri ölçülür.
• Diğer testler: Kan sayımı, koagülasyon testleri, böbrek fonksiyon testleri gibi destekleyici testler yapılabilir.

Sarı Humma Tedavisi

Sarı humma hastalığı için özel olarak geliştirilmiş bir tedavi bulunmaz. Bu nedenle tedavi süreci semptomların azaltılmasına yöneliktir. Daha ağır seyreden vakalarda destekleyici bir tedavi yöntemi uygulanabilir. 

Tedavi sürecinde ağrıların azaltılması için anti-inflamatuar ilaçlar ve ateş düşürücüler kullanılabilir. Ayrıca bu süreçte dinlenmek ve bol sıvı tüketmeye özen göstermek gerekir. Hastalık ağır seyrediyorsa basit ilaç tedavileri yetersiz kalabilir. Bu nedenle hastanede detaylı bakım gerekebilir.

İlaç Tedavisi

Hastalığa yakalanmış kişiler için ilk etapta uygulanacak yöntem ilaç tedavisidir. Sarı humma hastalığının neden olduğu vücut ağrısı semptomlarının hafifletilmesi için reçetesiz ağrı kesici ilaçlar kullanılabilir. Aynı zamanda yüksek ateşin düşürülmesi için ateş düşürücü ilaçlar tercih edilebilir.

Hastane Takibi

Semptomların ağırlaştığı durumlarda hastane takibi gerekebilir. Bu süreçte semptomların yakından takip edilmesi, acil müdahale gerektiren durumlar için önemlidir. 

Sarı Humma Aşısı

Sarı humma aşısı hastalık açısından riskli bölgelere seyahat edecek kişiler için önerilen önleyici bir yöntemdir. Aşı, bağışıklık sisteminin sarı humma virüsüne karşı antikor üretmesini sağlar. 

Sarı humma aşısının planlanan seyahat tarihinden en az 10 gün önce yapılması gerekir. Aşı 10 günlük süreçten sonra hayat boyu koruyuculuk sağlar ve yalnızca bir defa yapılması yeterlidir.  Son aşının üzerinden 10 yıl geçmesi ve yüksek riskli bölgelere seyahat edilmesi gibi durumlarda önlem için aşı tekrarlanabilir.

Sarı Humma Aşısı Yan Etkileri

Sarı humma aşısının bazı yan etkileri bulunabilir. Bu yan etkiler enjeksiyon yapıldıktan hemen sonra ortaya çıkabilir ve 2 haftaya kadar sürebilir. Sarı humma aşısının bazı hafif yan etkileri şu şekilde sıralanabilir:

• Hafif eklem ve kas ağrıları
• Aşının uygulandığı bölgede ağrı ve şişlik
• Baş ağrısı
• Ateş 

Bazı durumlarda ciddi yan etkiler de görülebilir. Bunlar arasında menenjit, organ yetmezliği ve alerjik reaksiyonlar bulunur. Aşı sonrası nefes darlığı, yüz bölgesinde şişlik, göğüs ağrısı ve baş dönmesi gibi durumlarda acil tıbbi yardım alınması gerekir.

Sarı Humma Aşısı Kimler İçin Risklidir?

Sarı humma aşısı birçok kişi için güvenli olsa da 60 yaş üstü bireyler ve gebeler için riskli olabilir. Sarı humma aşısı için risk taşıyan gruplar şu şekilde sıralanabilir:

• 60 yaş üstü bireyler
• 0-6 ay arası bebekler
• Daha önce alerjik reaksiyon geçiren kişiler
• Aşı içeriğindeki maddelere alerjisi olan bireyler
• Timüs bezi hastalıklarına sahip kişiler
• Ailede aşı sonrası ağır yan etki öyküsü olanlar
• Bağışıklık sistemi zayıf kişiler

Sarı Humma Virüsünden Korunmak İçin Neler Yapılmalı?

Sarı humma hastalığından korunmanın en etkili yolu aşı yaptırmaktır. 10 yıldan eski aşılama ve sarı humma yoğunluklu bölgelerde bulunma gibi durumlarda bazı noktalara dikkat etmek gerekir. 

Sarı humma virüsünden korunmak için şunlar yapılabilir:

• Seyahat öncesi aşı yaptırmak
• Sivrisineklerden korunmak
• Sivrisinek kovucu spreyler kullanmak
• Sivrisineklerin yoğunlukta olabileceği bölgelerde koruyucu kıyafetler giymek
• Cibinlik ve sineklik kullanmak

Sarı Humma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Sarı humma nasıl bir hastalıktır?

Sarı humma enfekte sivrisineklerin ısırması ile bulaşan, yüksek ateş, vücut ağrıları ve halsizlik gibi belirtilerle kendini gösteren viral bir enfeksiyondur. 

Sarı humma Türkiye'de var mı?

Sarı humma genellikle bazı Afrika bölgelerinde ve Güney Amerika’da görülen bir hastalıktır. Türkiye’de herhangi bir vaka görülmemiştir.

Sarı humma nasıl bulaşır?

Sarı humma genellikle tropikal bölgelerde görülen aedes isimli enfekte sivrisineklerin insanları sokması ile bulaşır.

Sarı humma nerede görülür?

Sarı humma çoğunlukla Afrikanın bazı bölgelerinde, Güney Amerika ve Orta Amerika gibi tropikal bölgelerde görülür.

Sarı humma aşısı nerede yapılır?

Sarı humma aşısı hastanelerde ve seyahat sağlığı merkezlerinde yapılabilir. 

Sarıhumma aşısı ne zaman yapılır?

Sarı humma aşısının hastalık açısından riskli bölgelere seyahat etmeden 10 gün önce yapılması önerilir. 

Sarı humma tehlikeli mi?

Sarı humma tehlikeli boyutlara ulaşabilen bir hastalıktır. Çoğu vaka tamamen iyileşebilse de hastalığın ağır seyrettiği ve riskli bulunduğu durumlar da çoğunluktadır.

Sarı humma hangi ülkelerde var?

Sarı humma Bazı Afrika ülkelerinde, Güney ve Orta Amerika’da görülür.

Sarı hummanın tedavisi var mı?

Sarı humma için özel bir tedavi bulunmaz. Tedavi seçenekleri semptomları hafifletmeye yöneliktir.

Sarı humma sivrisineği ısırırsa ne olur?

Sarı humma virüsü taşıyan enfekte aedes  sivrisineği ısırması sonucu sarı humma virüsü bulaşabilir. Bu durum ağır semptomlara neden olabilir.